Eşmeya (Aechmea fasciata)

Bizde kupa çiçeği, eşmeya, açmeya gibi isimler verilir. Çiçeğinin aylarca solmamasıyla makbuldür. Saksıda süs bitkisi olarak hediyelik amaçlı satışları yaygındır. Bakımı biraz zor ama bir iki noktaya dikkat ederseniz yetiştirilmesi gayet kolaydır.

rss

Aechmea fasciata

Genel özellikler

Bromeliaceae familyasının Aechmea cinsinin süs bitkisi olarak en çok yetiştirilen, ticareti yapılan türü Aechmea fasciata’dır. Anavatanı Brezilya’dır. Bir epifit olduğu halde süzek topraklara uyum sağlayabiliyor. Bundan dolayı havası ve kış soğukluğu uygun yerlerde) bahçelere bile dikilebilir.

Habitat

Brezilya’nın güneydoğusunda, deniz seviyesinden 550 metre ve daha yüksek, yoğun nemli dağ ormanlarının bitkisidir. Genelde ağaçlar üzerinde yaşar. Geceleri serinliğin etkisiyle yoğun nem her yeri ıslatır. Yağmurlar yılın birkaç ayında pek fazla olmasa da yoğun nemin geceleri serinde yoğunlaşmasıyla yapraklardan kayan damlacıklar eşmeyanın yaprak aralarında birikir. Az yağışlı dönemde su ihtiyacını böyle karşılar. Ayrıca yaprak aralarında biriken tozlar, kuru yapraklar, kuş pislikleri, böcek ölüleri suyla çürüyerek gübre gibi işe yarar. Eşmeyanın beslenmesi doğal ortamında köklerinden daha çok bu yolladır.

Çiçek açması

Genellikle yaz sonundan itibaren, ısının azalması ve gündüz saatlerinin kısalması çiçek açmasını gerektirir. En erken bir yaşında, genelde 3 veya 4 yaşında, yaz ortası ile kış ortası arasında herhangi bir zamanda çiçek açar. Çiçekleri aylarca güzelliğini yitirmeden kalır. Çiçek açan eşmeya ölecektir. Dipten geliştirdiği fideler büyür onun yerini alır. Bakımında hatalar olursa 10 yılda bile çiçek açmıyor. Eşmeyanın gerçek çiçekleri pembe çiçek kapsüllerinin içindedir. Önce soluk mavi olup zamanla kırmızılaşıp kısa sürede solarlar. Çiçek kapsülleri topluluğu sapın ucunda hoş gösterişli, dekoratif, pembe renkli olarak 6 ay veya daha fazla canlılığını korur.

Soğuğa dayanıklılığı

Saatlerce sürmemesi şartıyla en fazla -6C soğuğa yıpranarak dayanır. Soğuk biraz uzun sürse yapraklar donar, kurur. Yapraklar kurusa da, daha fazla soğuğa maruz kalmazsa ilkbaharda yan sürgünlerle yeniden canlanır. İstanbul, Trabzon, İzmir illerinde kuzeyli rüzgaları almayan duvar diplerinde bütün yıl açıkta yetiştirebilirsiniz. Isı sıfırın atına düştüğü günlerde iki kat çuval bezi ile sarmalısınız.  Sağ salim bahara çıkarlar. Akdeniz kıyılarımızda hiç tehlike yok.

Evde, bahçede eşmeya yetiştirmek

İklim uygunsa devamlı dışarda tutabilirsiniz (dikeceğiniz yerin toprağını uygun hale getirerek bahçeye de dikebilirsiniz). Kışın fazla soğuk oluyorsa sadece mayıs sonu – eylül başı arasında dışarda tutmanız iyi olur. Yalnız, yazın havası fazla kuru ve sıcak olan (Mardin gibi) yerlerde dışarda tutmak sakıncalıdır. Aşırı sıcak-kuru hava eşmeye ve benzeri türlere büyük zarar verir.

Toprak ve saksı isteğini aşağıda çoğaltılması bölümünde okuyabilirsiniz. Çiçek açmış eşmeyalarda saksı-toprak değiştirme olmadığı için bu bölümde bahsetmedim. Çiçekli aldığınız eşmeyanız yeni fideler üretip ölene kadar buradaki bakım bilgilerine ciddiyetle uyarsanız o fidelerin sağlıklı büyünmelerini ve çiçek açmalarını sağlayabilirsiniz.

En önemli şart

Krasula metabolizmasına sahiptir. Yani gece karanlık saatler boyunca hafif serin esintilere ihtiyacı var. Geceleri haftalarca sıcak ve esintisiz olan kapalı odalarda yaşayamaz. Gelişim göstermesi gece havadarlığına bağlıdır.

Güneş, esinti ve hava nemi isteği

Hava nemi ihtiyacı birçok kaynakta abartılıyor. Ankara’nın hava nemi bile yeterlidir. Yazın havası aşırı sıcak ve kuru yerlerde ise ev içi hava nemi bile yeterli olmayabilir: » şu sayfadan uygun bir çözüm bulun.

Güneşi sever. Sadece yazın öğle civarı tepe güneşini direkt almasa daha iyi ama pek farketmez. Yine de sıcak yaz günlerinde öğle civarı güneşini filtrelemek hızlı ve güçlü gelişim için tavsiye edilir. Havası fazla nemli olsa da çok yüksek yaz sıcaklarının görüldüğü Ege ve Akdeniz bölgesinde haziran başı – eylül ortası arasında öğle civarı güneş filtrelemesini saatleri açısından daha geniş tutmak lazım. Öğle ezanından üç saat öncesinden ilkindi ezanının üç saat sonrasına kadar.

Esinti açısından çok hassas olmasa da geceleri sıcak ve havasız odalarda günlerce kalırsa sağlığı bozulup ölüm süreci başlar. Bu sürede toprağı çok ıslaksa çabucak çürür. Yaz boyunca dışarda tutulması gelişimini hızlandırır. Ev içinde gece serin esintiler mümkün olmadığı için hiçbir gelişme göstermeyebilir.

Temizlik

Yapraklarda toz birikimleri olmayacak şekilde haftada bir ya ıslak bezle silin ya da duş altında yıkayın. Rahat nefes alan eşmeya hızlı büyür.

Sulama, yaprak aralarına su doldurma

Toprak hiçbir zaman tamamıyla kupkuru kalmamalı. 22C üstünde sıcak günlerde toprak üst yüzeyinde hafiften kuruma oldukça (belki 3-4 günde bir) sulayın. 30C derece ve daha sıcakta hemen her gün sulayın. 18%C dereceden daha serin günlerde ise toprak üst yüzeyinde tam kuruma olmadıkça sulamayın. Yaprak arası boşluklarına 22C dereceden daha sıcak günlerde su doldurmalısınız. En geç haftada bir ters çevirip suyu boşaltın yenisini doldurun. Serin zamanlarda su doldurmak gerekmiyor.

Besin verme, yapraklara besinli su..

Kış boyunca besine ihtiyacı yok. Orkide besini, Afrika menekşesi besini ya da genel amaçlı besin uygundur. Her 3-4 sulamada bir verin. Yapraklarına da besinli su fısfıslayın çok faydası olur (bunu esinti olacaksa geceleri yapsanız kesin etkilidir). Sıcak günlerde yaprak aralarına su doldurun demiştim. Kaç günde bir suyu boşaltacaksanız ona göre dördünden birinde besinli su doldurun. Bunda besinli su 4 misli seyreltilmiş olmalı (besini suya karıştırmada dozaj 4 misli az tutulmalı). Yaprak aralarına doldurduğunuz besinli suyu 24 saat sonra boşaltın. Yapraklarına besinli su fısfıslamayı esintili yaz gecelerinde haftada iki defa yapabilirsiniz.

Çiçeği solunca..

Eşmeyanın çiçeği solunca dipten kesin atın. Bakımına aynen devam edin. Çiçek açmadan evvel ya da çiçek açtığı zamandan başlayarak birkaç yavru verir. Kendisi ölmeye doğru giderken bir müddet yavrularını beslemeyle yaşar, bir müddet de bütün besin ve enerji birikimini yavrularını aktararak tükenir ve ölür.

Eşmeya çoğaltılması

Çiçek açan eşmeyada ölüme gidiş başlar. Bu bir yıl ile iki yıl arasında değişir. Doğru bakım sayesinde çiçek açana kadar iyice irileşmiş olan bir eşmeya ortalama 10 yavru verebilir. Dipten geliştirdiği fideler büyür onun yerini alır. Çiçeği bozulunca yavruları ayırıp ana bitkiyi hemen atmayın çünkü ölene kadar yeni yavrular verebilir.

Yavruların ayrılması

Dip sürgünlerini ayırmak için anasının en az 1/3’ü kadar gelişmiş olması lazım. Ne kadar çok beklerseniz fideler o kadar güçlenmiş olur. Anaya bağlı iken daha hızlı gelişir güçlenirler. Çok küçükken ayırırsanız hızlı gelişemeyecekleri gibi tutmaları da zordur.

Eşmeyanıza ne kadar iyi bakarsanız yavrular da o kadar hızlı ve güçlü büyür. Ve yavruları çabuk büyütüp erken ayırabilirseniz ana bitkinin tekrar yavrulaması ihtimali kuvvetlidir. Yoksa sadece bir iki yavru verip ölüp gider.

Gece ısısı en az 12C, gündüz ısısı en az 22 derece olmadığı zamanlarda yavruları ayırmayın yoksa köklenemezler. En ideal sıcaklık ise gece 16C ile 22C derece arası, gündüz 26C ile 30C dereceler arası.

Saksılara dikilmeleri

Ayırdığınız yavrular yeterince büyükse yarım litrelik küçük saksılara dikin. Çok küçüklerse daha küçük saksılara ya da 2/3 doldurduğunuz yarım litrelik saksılara dikin. Fazla toprakta çürüme riski büyüktür. Sonraki ilkbaharda 1 litrelik saksılara geçirin. 20cm ebatındaki saksılar tavsiye edilir. Genişlik ilerde dipten vereceği yavruların sıkışmalaları için önemlidir. Saksı ne kadar büyük olursa toprak karışımındaki ponza taşı oranı da o nispette biraz fazla olmalıdır. Yoksa çürüme olur.

Fidelerin büyüklüğüne göre toprak ve saksı formülleri

Eşmeyalar son derece havadar, suyu anında süzdüren toprak istiyor. Temel şart budur. Bitki besini karıştırdığınız sulama suyundaki elementleri de tutucu özellikte olması lazım. Aşağıdaki formüllerden herhangi biri.

A) Küçük fideleri yarım litrelik veya daha küçük saksılara, şu toprak karışımına dikin:
1 ölçü orkide toprağı + 2 ölçü perlit + 3 ölçü lifli poşet toprak.

B) İkinci yılda çok fazla büyümemiş eşmeyaları 12cm çapındaki 1 litre hacimli saksılara dikin. Toprağı aşağıdakiyle aynı. Eğer bu yıl çiçek açarlarsa bir daha saksı değiştirmeyin.

C) Çiçek açmadan önce iyi gelişmiş, büyük ve ağır yapraklara sahip olmuş eşmeyaları 2. yılda veya 3. yılda (ya da çiçek açmadan önce ne zaman oldukça gösterişli olurlarsa) 20cm çapında, 15cm derinliğinde plastik saksılara dikin. Bundan sonra bir daha saksı-toprak değişimi yapmayacaksınız. Fakat daha da büyüyüp ağırlaşıp çiçek açmazlarsa sonraki ilkbaharda yine aynı büyüklükte ağır çömlek saksılara aktarsanız iyi olur. Toprağı şöyle olmalı:
Orkide toprağı + eleyip ince tozunu giderdiğiniz lifli poşet toprak + ponza taşı (hepsi eşit oranlarda).

Saksıya dikerken dikkate alınacak faydalı bir tavsiye: Önce saksının dibine ağır çakılları yerleştirin. Çakılların ara boşluklarını kuvars kumuyla tamamlayın. Sonra saksıyı karışımla doldurup eşmeya fidenizi dikin. Eşmeya zamanla büyüyüp ağırlaşacağı için saksı içeriğinin hafif olması devrilip zarar görmesine yol açabilir. Ya da yetişkin hale gelmiş eşmeyalara benim verdiğim toprak formüllerinden başka toprak kullanacaksanız ve toprak çok hafifse ağır çömlek saksı kullanabilirsiniz.

Diğer, genel bir toprak formülü: 3 ölçü özel kaktüs toprağı + 1 ölçü elenmiş ince tozu giderilmiş lifli poşet toprak.

Ayrıca: Yaz-kış devamlı açık havada dışarda yetiştirecekseniz hazır poşet topraklardan ama lifli olanlardan olanı tek başına uygundur. 1/4 oranında kuvars kumu veya ponza taşı karıştırırsanız daha iyi olur.

Zararlıları ve problemler

Bitlenme: Örümcek bitler ve unlu bitler çok musallat olurlar. Her gördüğünüzde hemen ıslak bezle silin alın. Örümcek bitler sıcakta çabuk ürüyorlar. Bugün sildinizse emin olun yarın aynen türemiş olacaklar. İlk üç gün gözle bir şey görmeseniz bile her gün silmeye devam edin. Sonra haftada bir gibi ıslak bezle silersiniz. Temizliğe önem verin. Gözle görmeseniz bile örümcek bitler oluyor. Ve yaprak yüzeylerindeki tahribatları mantar hastalıklarına sebebiyet verebilir. Silmek zor geliyorsa duşun altında tazyikli su ile yıkayın.

Yaprak uçlarında kurumalar eski yapraklarda normaldir. Kurudukça kupkuru kısımları makasla kesin. Böyle yavaş yavaş kısalırlar. Yeni yapraklarda uç kurumaları oluyorsa bakımında hatalarınız vardır. Yukardaki bilgileri okuyarak hatalarınızı telafi etmeye çalışmalısınız. Kurumalar sulama ve merkezden su doldurma işlerini ihmal ederseniz fazla olur. Besin eksikliğinin ve yaprak kirliliğinin de etkisi var.

Kökten başlayan çürümeler eşmeyalarda yaygındır. Sebebi de yanlış topraktır ya da soğukta gerekmediği halde sulayıp durmaktır. Bir de geceleri kapalı mekanlarda sıcak-durağan havanın günlerce haftalarca sürmesi ve bunun yanısıra ve toprağının aşırı ıslaklığı sonucu çürümeler olur. Gece havadarlık, esinti olmazsa 20C altında serinlik olmalı.

Çiçek açmama problemleri: Eşmeyaların gösterişli, iri çiçek açabilmeleri doğru şartlarda doğru bakıma ve güçlü büyümelerine bağlıdır. İyi bakılan yavrular güçlü ve hızlı büyürse bir yaşında ya da iki yaşında çiçek açarlar. Aslında iyi bakımla normal ölçüsü 3. yılda açmasıdır. Çiçek açtırmak için çürük elma, etilen gazı gibi tavsiyelere katılmıyorum. Kapalı ortamda tutayım derken çürüyüp ölmesine vesile olabilirsiniz. Bunların yardımıyla eşmeya çiçek açsa bile bünye zayıf ise çiçek kalitesi iyi olmaz hem çiçek ömrü kısa olur. Güçsüz eşmeya çiçek açarsa yavruları sağlıklı ve güçlü olamaz. O tavsiyelere kulak asmayın. Hele 1 ya da 2 yaşında iken hiç denmeyin. Bırakın bünyesi iyice güçlensin.

Temmuzun ortasından ağustos ortasına kadar biraz susuzluk sıkıntısı çektirirseniz, ağustos ortasından itibaren normal bakıma dönerseniz, dışarda ve gece ışıklandırılmayan yerde de olması şartıyla mutlaka tomurcuk verecektir.

3. veya 4. yaşında eşmeyanızın çiçek açmamasında esas sebep hatalı bakımınızdır. Mesela güneş şart. Besin verme anlattığım gibi düzenli olmalı. Yazın dışarda tutmak gelişimi hızlandırır çünkü gece esintileri eşmeyalar için hayati önem taşır. Bazen eşmeyalar bitki besinlerinden yeterince magnezyum alamaz bu da çiçek açmamasına bir etkendir. Ayda bir defa (iki gün bekletilip gazı tamamen uçurulmuş) doğal maden suyu ile sulamak eşmeya sağlığı için çok faydalıdır. Elma çürütmek koklattırmak en son çare olmalı. Bunu da kapalı ortamda yapmak gerekmez. Eşmeyalar geceleyin gaz alışverişi yapar. İçine çürük elma parçaları koyduğunuz küçük kapları gece boyunca yapraklar arasına sıkıştırmanız ve iki-üç hafta devam etmeniz yeter. Gündüzleri kapların kapağını kapayıp buzdolabına koyun. Yaz ortasından sonra başlamalısınız. Ama yukarda dediğim gibi yaz sonu mevsim değişikliğini algılaması çok daha önemlidir. Elma meselesini de bu zamanda uygularsanız çiçek açması yüzde yüz garanti olacaktır. Bir de şunu bilin. Çevresinde yaz sonundan itibaren yaprakları sararan bitki çoksa ortamda yeterince etilen gazı bulunur. Evlerde benjamin yapraklarını sarartırken çevreye etilen gazı yayar.

İlaçlamanın zararı: Bitki bitlerine karşı ilaçlama yapmak zorundaysanız yağsız ilaçlardan kullanın (çabuk uçucu yağlardan ise sakıncası yok). İlaçlamayı sabah ile öğle arasında yapın. Akşam olmadan önce ıslak bezle silip temizleyin. Yoksa biriken kalıntılar yüzünden nefes alamaz ve gelişim sekteye uğrar. Yaprak kirliliği artarsa boğulup çürümeye başlar.

'Eşmeya (Aechmea fasciata)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Güler, Kütahya says:

    Benim acmea çiçeğim var. Bu kış hediye geldi. Çiçeği açmış haldeydi. Şimdi çiçeği kurudu. Tekrar çiçek açması uzun surer mi? Bir şey yapmam gerekiyor mu vitamin vs?
    ***
    Aynı gövde tekrar çiçek açmaz. Yeni guzmanyalar üretir. Neler yapmalısınız, bu sayfanın konusu zaten. Lütfen okuyun. Burada eksik bilgi yok.

  2. Kübra, Çorum says:

    İki ay önce aldığım açmeyamın alttaki yaprakları sararmaya başladı. Bunun sebebı nedir?
    ***
    En eskiler sararmışsa sorun değil. Buradaki bilgileri okuyup gerektiği gibi bakımını yapmalısınız. Diğer bitkilerden çok farklı.

  3. Özge K. -Ankara says:

    Haziran gibi achmea almıştım. ilk verdiği yavruyu çiçeğin yarı boyunda temmuzda ayırdım fakat kurudu. Şimdi ikinci yavruyu verdi. Onu ayırırsam kurur diye korkuyorum. Marta kadar beklesem ikisi de kurur mu? Hiç ayırmasam ne olur? Çiçeği çoğaltmak gibi bir derdim yok. Yeter ki kurumasın.
    ***
    Yavrular ana bitki ile hayatta kalıp güçlenebilir. Ayırmak için en iyi zamanı ve gerekenleri yukaran okuyabilirsiniz.

  4. Nazan, İstanbul says:

    Bana aechmia bitkisinden verdiler. henüz küçük. Sizin sitenizden bakımı konusunda çok bilgilendim. Yalnız kafama takılan bir konu var. Bitkinin ortasına konan su yaz kış konmalı mı yoksa sadece yaz aylarında mı konulmalı?
    ***
    Yaprak aralarına konan suyun zamanı yok. Arasıra koyabilirsiniz. Kışın kapalı ve çok serin evlerde topraktan sulama hemen hiç yapılmayacaksa yaprak aralarından su verilmeli.

  5. Nur, Bursa says:

    Aechmea çiçeği bana hediye geldi çiçeği. Jelatinin içine koymuşlar. Saksıdan toprak dökülmesin diye o jelatini çıkartmak istemedim. Çıkartmalı mıyım? Bir zararı olur mu çiçeğime?
    ***
    Jelatinle kapalı olmasının zararı olur elbette. O hediye ambalajıdır, çıkarılmalıdır.

  6. Tugce C. -İzmir says:

    Aechmea’m bana mayıs ayında geldi. Yaz sonu gibi çiçeğini kaybettim. Şu anda iki adet kendisinin yarısı kadar yavrularım var. Ana gövdedeki yapraklarda kurumalar başlamıştı. Yerini değiştirdim. Pencerenin önünde güneş alıyor. Fakat şimdi yavrumun yaprağının ucu çürümüş gibi. Ana yaprakta olanlardan farklı. Suyu mu fazla gelmiş nemsiz mi kalmış tam anlayamadım. Bilgilendirebilirseniz daha fazla zarar vermek istemiyorum yavrularıma.
    ***
    Bakımda hata etmişsiniz bozulmalar başlamış. Ayrıca ev gece gündüz sıcak ise zarar olur. Gece 15 ile 20C dereceler dolaylarında oda serin olmalı.

  7. Sait N. -Ankara says:

    Nisan ayında satın aldım. Çiçeği duruyor. 9 adet büyüklü küçüklü yavrusu oldu. büyükler yarım boya yaklaştı. Yavruları ne zaman koparacağım. Yavruları gövde yakınından kuvvetle aşağı doğru eğerek mi kıracağım? Yoksa gövde yakınından bıçak ile kesecek miyim?
    ***
    Acelesi yok. Yavruları ayırmayı sonraki yıla bile bırakabilirsiniz. En iyi zaman mayıs sonu ve haziran başıdır. Ankara’da ise en iyi zaman şimdi bu günlerdir. Saksıdan sökün. Yavruları ana bitkinin tam gövdesine bağlı olduğu yerden bıçakla kesmelisiniz. Sonra ayrı ayrı saksılara dikin. ana bitkiyi de kendi saksısına geri dikin. Belki ölmeden önce bir iki yavru daha verebilir.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)

Aşağıdaki işlemde eksik rakamı yazın. *