Araceae (Arum familyası)

Devetabanı, barış çiçeği, antoryum gibi çok tanınmış ev bitkilerinin mensup olduğu Araceae (Yılanyastığıgiller ya da Arum) familyasına dair genel bilgiler.

rss

Bitkiler aleminde birçeneklilerden bir familyadır. Araceae 107 ana cins, bu cinslere bağlı 3700 üzerinde türden oluşur. Büyük çoğunluğu güney ve kuzey Amerika kıtalarında, az birkaç tür diğer kıtalarda bulunur. Anadolu’da da birkaç tür var.

İsim

Latince ‘arace’ sözcüğünden türetilmiş. Kökleri dışarda, dış köklü, topraktan sökük vb anlamları var. Sonek eae ise ‘… ailesine mensup’ anlamında.  Araceae: Arace ailesine mensup.

Kala, gelin çiçeği

Kala, gelin çiçeği

Familyadan tüm bitkilere genel, ortak bir isim olarak arum denmesi yaygındır. Arum familyası diğer bitkilere göre başlı başına ayrı, benzersiz, farklı bir familyadır. Orkideler (Orchidaceae) gibi.

En tanınan arum türleri

Araceae türlerinden çiçek yetiştirme meraklılarının eskiden beri iyi bildikleri üç tür devetabanı, potos sarmaşığı ve kala (gelinçiçeği)dir. Genel tanınmışlıkta ikinci sırada difenbahya, barış çiçeği ve antoryum gelir. Son yıllarda yetiştirilmesi moda olan, yeni tanınan bir tür zeze çiçeği de bu familyadandır. Familyanın sayılamayacak kadar çok türleri, o türlerin hibritleri ve kültivarları süs bitkisi olarak kullanılır. Evlerde yetiştirilmesi en kolay olan arum türleri yağmur ormanı türleridir. Bunların başında difenbahya gelir.

Farklı, ilginç özellikleri

Yapılarında zehirli bir madde olan kalsiyum ogzalat bulunur. Bazen yapraklarda, yaprak saplarında ve dallarda kalsiyum ogzalat sızıntıları olur, sivri uçlu kristallere dönüşür.

Başka bir özellikleri ısı üretmeleridir. Termojenik özelliği familyanın her türünde değil ama birçok türde olduğu söyleniyor. Birkaç türde özellikle de çiçek açtıklarında ısı 45C dereceye kadar yükselebilirmiş.

Alt familyaları

Arum familyasında 9 alt familya var. Bunlara şimdilik değinmiyorum. İlerde sayfayı yeniden düzenlediğimde değinebilirim.

Çiçekler

Arumların gerçek çiçekleri kolayca göremeyeceğimiz kadar küçük olup çubuk gibi ya da mısır koçanı gibi bir uzantı çevresinde sık olarak dizilidir. Mini çiçekleri taşıyan uzantıya spadiks denir. Güzel görünüm sağlayan yaprak benzeri kısım ise spadiksin kılıfı gibi bir vazifesi olan spat’tır. Antoryumlarda parlak (kırmızı ve çeşitli renklerde) güzel görünen kısım spattır. Barış çiçeğinde spat beyaz olur.

Arumlarda aynı çiçekte hem dişi organ hem erkek organ bulunmaz. Erkek çiçekler ayrı, dişi çiçekler ayrıdır ama hepsi aynı spadiks üzerinde bulunur. Dişi çiçekler sipadiksin alt tarafındadır. Önce bunlar açar. Erkek çiçekler spadiksin uç tarafında olup geç açarlar. Onlar açana kadar dişi çiçeklerin polen tutucu özellikleri bozulur (ya da başka çiçeklerden polen alıp tohum olmaya başlamışlardır). Böylece aynı spadiks üzerindeki çiçekler arasında çiftleşme mümkün olmaz. Bazı arum türlerinde ise dişi ve erkek bitkiler tamamen ayrıdır. Yani bir bitki ya sırf dişi çiçek verir ya da sırf erkek çiçek verir. Böyle bitkilere Dioecious denir. Sikas, defne ve incir de bu özelliktedir.

Yapraklar, yapraklardan çiçek ve yaprak doğması

Türden türe yaprak şekli değişir. Çoğunluk türlerde ortak özellik bir yaprağın bir sonraki yaprağı adeta karnından doğurmasıdır. Devatabanında, barış çiçeğinde, filkulağında, difenbahyada, potosta bunu açıkça görebiliriz. Antoryumlarda böyle olmuyor. Uç meristem kısmı daima sivri bir paketçik hazırlar. Paketin içinde bir yaprak ve yeni bir paket oluşur, böyle devam eder. Her bir yaprak bir çiçek sapı doğurur.

Barış çiçeği ve gelin çiçeği bitkilerinde her bir yaprak sonraki yaprağı karnından doğururken, çiçek açma zamanında bir yaprak iki yaprak birden doğurur. Bunlardan biri sadece çiçek doğuracak, diğeri yaprak doğurarak gelişimin devam etmesini sağlayacaktır.

Gövde

Arumlarda gövde yapısı kaktüsler gibi baştan sona tamamı kodeks gibi bir özelliğe sahip gövdedir. Yani bir ölçüde succulent yapılıdır. Gövde sıkı, sert ama bir o kadar da su ve besin deposu özelliklidir.

Gövdesiz arumlar: Bunlarda yapraklar kalalardaki gibi yumrudan ve filkulağındaki gibi rizomdan direkt çıkar.

Gövdesiz sanılanlar: Örnek barış çiçeği ve zeze çiçeği. Halbuki bunlar gövdelidir. Her iki türde de gövde  kısa ve fazlaca kalınlaşabilir yapıdadır. Sebep yaprak boğumları arasındaki mesafenin son derece kısa kalıyor olması, bunun sebebi de bu türlerin bulundukları coğrafyanın iklimine göre geçirdikleri evrim sonucu susuz ya da soğuk mevsim için tedbir almalarıdır. Barış çiçeğinde gövde rizom gibi, zeze çiçeğinde patates benzeri yumru gibi gelişir. Böylece enerji ve besin deposu olan gövde kurak veya soğuk mevsimlerde hiç bozulmadan kalır, mevsim değişip uygun şartlar başlayınca yeniden yapraklanır.

Kök

Örnekleriyle: İnce saçak kökler (barış çiçeği), kalın saçak kökler (devetabanı), rizom (filkulağı), yumru (kala).. Filkulağı türlerinde rizom sanki gövde gibi yukarı uzayabilir (birkaç santim uzaması birkaç yıl sürer). Bazı arum türlerinde yumru ‘soğan’a çok benzer ama soğan değil yumrudur.

Devetabanı, antoryum, potos vb türlerde yumru veya rizom oluşmaz. Kökler gövdenin her yerinden çıkar. Gövde uzadıkça yapraklarla birlikte yeni kökler gelişir. Toprağa ulaşmadıkça saçaklanmazlar. Yine yumrulu veya rizomlu olmayan ama gövdeleri uzayan Dieffenbachia ve Aglaonema türlerinin gövdeleri köklenmez. Ancak toprağa değerse köklenirler.

Aerial (havai) kökler gövdesi uzayıp giden birçok arum türünde olur. Bunlar bitkinin hayatta kalmasını garantiye alır. Çok amaçlıdırlar. Ağaçlara tırmanmak, besin depolamak, toprağa ulaşmak ve iklimi uygun yerlerde epifitik hayat sürme amaçlı olabiliyor. Yağmur ve sis ormanlarında uzun boylu arumlar hem terestiyal (toprağa bağımlı) hem epifitik (toprağa bağımsız, kökleri açıkta) hayat sürebilirler.

Tarih: 30 04 2013
Üst kategori: Botanik, Familyalar
Alt kategori:
Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)

Aşağıdaki işlemde eksik rakamı yazın. *