Bamya, Abelmoschus esculentus

Bamya bitkisinin özellikleri ve yetiştirilmesindeki, bakımındaki incelikleri konusu.

rss

Taze ya da kurutulmuş meyvelerinden yemeği yapılan bamya bitkisi Malvaceae (Ebegümecigiller) familyasındandır. Anavatanının Afrika’nın orta kesimleri (en batısında doğusuna kadar) veya Güney Asya cıvarı olduğu hakkında görüş ayrılıkları olup bütün bu bölgelerde dağılmış olma ihtimali de var.

Özellikleri

Bamya uzun ömürlü olduğu halde hassaslığı sebebiyle genelde çok kısa bir ömür sürer. Kış soğuklarına hiçbir direnci yoktur. Don olayı olmasa bile günlerce uzun süren soğuk hava bamyaları öldürür.

Gelişim

Sıcak memleketlerin bitkisi olan bamya çok iyi bakıldığı takdirde yaz boyu 2 metre kadar büyüyen bir bitkidir. Fakat aşırı sıcak olmayan yörelerde ne kadar iyi bakılırsa bakılsın 1 metreyi nadiren bulur. Genelde yarım metre cıvarlarında kalır.

Bamya bitkisi

Bamya bitkisi

Küçük fide iken bamya yaprakları tek parça, üçgenimsi, hatmi ve ebegümeci yapraklarına benzer şekillerde olup boyu uzadıkça yapraklar dilimli, parçalı olur.

Kullanımı

Bamyanın meyveleri (daha doğrusu tohum kapsülleri) çoğunlukla taze iken, bazen de kurutulmuş olarak yemeği yapılır. Bazı ülkelerde yapraklarından da hem yemek hem salata yapılır. Bamya gövdeleri (dalları) dayanıklı lifli olduğundan paspas, şapka, kilim, perde gibi hasır ürünleri ve ip yapımında kullanılabilir.

Yenen meyveleri

Bamya aslında meyve vermez. Tohum kapsülleri oluşturur. Bunlar çok körpe iken meyve yapısında gibidirler. Sonradan içleri boşalmaya, çok sayıda tohumlar hızla büyümeye başlar. Hızla büyüyüp körpeliğini yitiren bamya tohum kapsülleri yeşil görünseler de kalın-sert kağıt gibi bir hal almıştır. İçlerinde çok sayıda tohum barındırırlar.

Bamya yetiştiriciliği

Hakkında verilen bilgilerde hep tohumlarının zor çimlenmesinden, çimlenebilseler bile topraktan başlarını çıkaramamalarından bahsedilir. Toprağın niteliğinden, nasıl olması ve nasıl işlenmesi gerektiğinden uzun uzun bahsederler. Aslında bu bilgiler sadece abartı. Yapmanız gerekenler çok basit.

bamya yetiştiriciliği

Tarlada bamyalar

Nasıl yer ister?

Yeri mutlaka uzun süre güneş alan bir yer olmalı. Yazları aşırı sıcak hava hüküm süren yerlerde bamya yarı gölgede de yetiştirilebilir ama diğer yerlerde mutlaka günde en az 5 saat direkt güneş alabilmeliler.

Bamya asla toprak seçmez. Fakat iyi ürün almak için toprak bamya ekiminden önce mutlaka güzelce işlenmelidir.

Tohumlar ne zaman ekilir?

Bamyalar çok çabuk gelişip aceleyle meyve vermeye başladığı için tohumları ilkbahar başından yaz ortasına kadar ne zaman isterseniz o zaman ekebilirsiniz. Aceleye hiç gerek yok. Hatta sonbahar soğuklarının geç başladığı yerlerde yaz sonunda (ağustos sonunda) bile bamya tohumları ekebilirsiniz. İlkbaharda çok erkenden davranmayın. Bamya sıcak sever. Güney Ege-Akdeniz kıyı kesimlerinde en erken mart ortasında, İzmir, İstanbul, kıyı Samsun gibi deniz etkisi olan yerlerde en erken 10 nisanda, karasal iklimli yerlerde gece ısısının 8’den aşağı inmeyeceği günler geldiğinde.

Toprağı hazırlama

Bu önemlidir. Bamyaların daha gür gelişebilmesi ve daha fazla ürün verebilmeleri derinden bellenip havalandırılmış, yumuşatılmış toprağa bağlıdır. Köklerini derine gönderemezse güdük kalabilir. Tohumları ekeceğiniz yeri önceden derince belleyip güzelce çapalayın. Toprağınız pek verimli değilse yanmış sığır gübresi veya koyun/keçi gübresi ile gübreleyin. Bu işlerden sonra eğer toprak fazla kuru ise tohumları ekmeden önce iyice sulayın. Sonra bir iki gün bekleyin ki çamur hali gitsin. Bundan sonra en az yarım metre aralıklarla çizgiler halinde ocaklar hazırlayın. Sıcak memleketlerde ocak sıraları araları en az 1 metre olmalı (çünkü daha fazla büyürler).

Bamya tohumlarının ekilişi

Tohumları önce 24 saat kadar suda bekletin. Bu usulde her bir tohumun toprak altında çimlenmesi ve kuvvetle topraktan başlarını çıkarmaları yüzde yüz garanti oluyor. Hem de toprağa ektikten sonra 5-6 gün içinde. Fakat hava sıcaklığına göre çimlenme süresi değişir. Yeterli sıcak olmazsa 20 güne kadar gecikebilir. Onun için kış sonunda aceleyle bamya tohumu ekmek tavsiye edilmez.

Suda bekleyip iyice şişkinleşmiş tohumları süzün, kurutun. Hazırladığınız ocaklara bamya tohumlarını ortalama 40cm ara ile ekin (sıcak memleketlerde 1 metre ara ile ekmelisiniz). 2cm kadar derine gömeceksiniz. Tohumları ektikten sonra süzgeçli kova ile sulayın.

Fidelerin bakımı, sulanması

Bu konuda en önemli şey sulamadır. Bamya suyu çok sever. Toprağın çok fazla kurumasını beklemeden bol bol sulamalısınız. Fideler 10cm olunca diplerini çapalayın ve çapaladıktan sonra diplerine biraz toprak çekin. Bir hafta veya on gün sonra tekrar çapalama yaparak bamyaların diplerine çektiğiniz toprağı biraz daha yükseltin.
Bamya suyu çok sever ve sulama sıklığına göre verimliliği değişir. Bundan dolayı bamyalarınızı susuz bırakmayın.

Hasat

Bamya bitkisi bir defa hasatı yapılan özellikte değildir. Meyve vere vere boyu uzar. Yani yaz boyu sürekli ürün alabilirsiniz. Bamya çiçekleri açınca meyveleri çok hızlı büyür. Her gün kontrol ederek yeterli büyüklüğe gelmiş meyveleri hemen toplayın. Yoksa bir iki gün gecikme yüzünden meyveler hızla büyür ve o nispetle de kartlaşır, sertleşir ve adeta odunlaşarak yemeği yapılamaz hale gelir. Eğer az sayıda bamya ekmişseniz ve bir toplamada yeterli sayıda bamya elde edemiyorsanız bamya meyvelerini kapaklı bir saklama kabında buzlukta saklayarak günbegün topladığınız meyveleri biriktirebilir, yeterli sayıya ulaştığında pişirebilirsiniz.

Bamyaları kurutup saklayarak kışın yemeğini yaparsınız. Bamya kurutmak için küçük veya büyük çeşit, hangi tip olursa olsun, taze yemeği yapılan büyüklüğü ne kadar ise, ondan yarı yarıya daha küçük, daha körpe iken toplamalısınız.

Tarih: 08 04 2016
Üst kategori: Sebze
Alt kategori: |

'Bamya, Abelmoschus esculentus' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Hatice, Kocaeli says:

    Her ocağa birer tohum mu ekilir? Birkaç tane mi atalım?
    ***
    en az 25cm ara ile olması lazım. Yaz sıcağında hızlı ve gürce büyürler. Sıcak memleketlerde 1 metre veya en azından yarım metre ara ile ekilir çünkü sıcağın ve suyun etkisiyle enine boyuna büyürler. Ekeceğiniz yerin konumu önemli. Serin rüzgarlara açık değilse ve çok güneş alıyorsa orada bamyalar biraz seyrek dikilmeli. Serin ve az güneşli yerlerde daha sık dikilebilir.

  2. Emre / Konya says:

    Yeni yazılarınızı hasretle bekliyoruz :)
    ***
    Teşekkür ederim. Bir iki hafta içinde devam edebileceğimi düşünüyorum.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)

Aşağıdaki işlemde eksik rakamı yazın. *