Çınar Ağacı (Platanus sp.)

Çınar ağacının özellikleri, üretimi, çoğaltılma yöntemleri, yetiştirilmesi, fidanlarının dikimi ve sonrasında yapılacak bakımı hakkında.

rss

Birbirlerinden ayrıt edilmesi zor olan çınar cinsi ağaçlarının bilinmiş ve kabul edilmiş 10 türü, ayrıca dünyanın çok yerinde şehirlerde süs ağacı olarak daha çok tercih edilen bir hibrit çeşidi (Londra çınarı – Platanus × acerifolia) vardır. Londra çınarının birkaç kültivarı da insanlar tarafından özel olarak oluşturulmuş. Platanaceae (Çınargiller) familyasının Çınar cinsi dışında başka cinsleri yoktur.

Anadolu Çınarı

Türkiye, Balkanlar ve İran’dan Hindistan’a kadar doğal olarak yayılan tür “Doğu Çınarı” denen Platanus orientalis’tir. Ülkemizdeki birkaç yüzyıllık ulu çınarlar bu türdendir. Anadolu Çınarı da denir. Bazı yörelerimizde adı “kavlan”dır. Hastalıklara en dirençli çınar türü budur. Genç fidanların her yıl en alt yan dalları kesilirse gövdesi daha yüksek ve ağacın boyu da (eğer toprak ve iklim elverişli ise) 40 metreden fazla olur. Aksi takdirde gövde kısa kalır ama ağaç heybetinden bir şey kaybetmez. Bu şekilde 30 metre kadar boylanabilir.

Çınar ağacının dalları ve yaprakları

Tohum oluşumu

Çınar tohumları yüzlercesi toplu halde, kozalak benzeri, küçük bir ceviz kadar, yuvarlak bir yapıda oluşturur.Halk arasında topuz denen yuvarlak meyveleri ip gibi bir sap üzerinde birkaç tane olur. Çınar meyvesi aslında tohumların sıkı sıkıya bir arada geliştiği, yaklaşık ceviz büyüklüğünde top şeklinde bir tohum organıdır. Yaz sonuna kadar çınar tohumları tamamen olgunlaşır. Bunlar kış boyu iyice kuruyarak yarım santim kadar küçük tohumlar tek tek dökülecek hale gelir. Kış sonundaki fırtınalarla her bir tohum yerinden koparak ince ve kısa kıllar topluluğu benzeri tepeliklerinin paraşüt etkisiyle uzak yerlere uçabilirler.

Çınar fidanlarının dikilmesi ve bakımı

Anadolu çınarı her ilimize uygun değildir. Kışın -20C dereceden daha fazla soğuk olan yerlerde don olaylarına dayanamaz. Bölgenize göre Londra çınarı daha uygun olabilir. Kışın -40C dereceye kadar ağır don olaylarına dayanır.

Yılın herhangi bir zamanında çınar fidanı dikebilirsiniz. Yan yana fidanlar dikecekseniz çınarlar arasında en az 4 metre ara olmalı. Bunların çok büyük ağaçlar haline geleceğini önceden düşünmeli ve binaların çok yakınına dikmemelisiniz (4 metreden daha yakına dikmeyin).
Fidanlarınızı diktikten sonra ilk iki yıl yaz aylarında asla susuz bırakmamalısınız. Özellikle ilk yılda yaz boyu sulamalarındaki ihmal çok risklidir.

Budama

Çınar ağaçlarının budanması gerekmiyor. Ancak ihtiyaç halinde budanabilir. Binaların yanındaki ağaçların binaya yaklaşan dalları kesilebilir.
Estetik amaçlarla budama yapılabilir. Çok uzun boylu olabilmesi için ağaç yükseldikçe alt yan dallar kesilmelidir. Eğer fazla yükselmeden her yöne çok kalın dallar uzatmasını istiyorsanız bu da mümkün. Fidan henüz küçükken çevreye yayılan dallarından istediklerinizi seçin. Diğerlerini kesin yok edin. Bu seçtiğiniz yan dalların dimdik yukarı gitmemesi için geçici olarak iplerle aşağı bağlayabilirsiniz. Yere tam paralel tutmadan, biraz yukarı eğimli olmasını sağlayın.

Ayrıca çınarlarda uygulanması sakıncalı bir budama vardır ki bu tip budama çınarların fazla büyümesini engellediği gibi sağlığını bozup ömürlerini kısaltıyor. Bu tip budama fidanlarda değil yetişkin ağaçlarda yapılıyor. Ağaçların tepesi olduğu gibi kesilir. Kavaklarda, söğütlerde ve kurtbağrı (Ligustrum) ağaçlarında yapıldığını çok yerde görmüşümdür. Çınarlarda ise (çok yaşlı olmayanlarda bile) ana gövdenin tepesinin kesilmesi çok zararlıdır. Ama ana gövdeden ayrılan kalın yan gövdeler bir – iki metre gibi yukarsından kesilebilir. Bu budama çınarların devleşmesini engeller. İhtiyaç halinde başvurulabilir.

Ulu çınarlara, anıt ağaç gibi yaşlanmış çınarlara ise hiçbir şekilde budama yapılmamalıdır. Belki ufak tefek budamaları kaldırabilir ama yan gövdelerden birinin dahi kesilmesi tüm ağacın ölmesine yol açabilir. Kendiliğinden kuruyan yan gövdeler kuru yerlerden kesilmelidir.

Çoğaltılması

Çınar ağacı üretmek pekçok ağaç türlerine göre çok basittir. Her yolla çoğaltabilirsiniz. Tohumlarından kolayca çoğaltılabileceği gibi çeliklemeyle de kolayca köklendirip seri üretim yapabilirsiniz.

Tohumlarından çınar üretimi

Tohumdan kolayca çoğaltılabilir. Kendiliğinden de çoğalırlar. Çınar ağaçlarının çevresinde ilkbahar sonu – yaz başı döneminde mini çınar fidanları bulabilirsiniz. Bunlar tohumdan, kendiliğinden yetişir. Fakat özel bakım olmazsa hemen hepsi yaz sonuna kadar ölür giderler. Mini fidanları köklerini zedelemeden sökerek alıp uygun bir yere dikin.

Kendiniz tohum ekecekseniz: Çınar tohumları edinmişseniz fazla saklamayın. İlkbahar girmeden önce ekmelisiniz. Çünkü açık havada, doğal ortamda soğuğa maruz kalmazlarsa çimlenmeleri mümkün olmayabilir. Mesela İstanbul’da en geç mart ayının başında, Ankara’da en geç mart sonunda ekmeniz gerekiyor. Tohumları yarım santimden daha fazla derinde kalmayacak şekilde gömün. Toprak asla kupkuru kalmamalı. Tohumlar çimlendikten itibaren direkt güneş isterler. Güneşten korursanız çınar fidanlarında sağlıklı bir gelişim mümkün olmaz.

Tohumdan yetiştirdiğiniz çınar fidanlarınızın yaz boyu hiç susuz kalmamasına dikkat edin. İlk yılı atlatırlarsa sonraki yıl daha hızlı büyürler. İlk üç yıl yaz boyunca sulamalar arasında toprağı kupkuru kalmayacak şekilde sulama sıklığına dikkat etmelisiniz.

Çelik yöntemi ile çınar fidanı elde edilmesi

1- Olgun dal çeliği yöntemiyle çoğaltabilirsiniz. Genç dalları kullanın. Yaz boyu gelişmiş, sağlam ve kalın genç dallarını seçerek kış başında kesip alın. 20-30cm aralığında uzunluk iyidir. 10cm kısmı toprak altında kalacak şekilde dalları dik olarak dikin. İlkbahar geldiğinde hem köklenir hem filizlenirler. 2-3 yıllık dalların köklenmeleri de genellikle mümkündür. Hatta fasulye sırığı olarak kullanılan çınar dallarının köklenip filizlendikleri bile görülmüştür. Ama en garantilisi genç dallardır.
2- Yarı olgun dal çeliği metoduyla çınar üretimi yaygın üretim yollarından biridir. Temmuzda yapılır. İlkbaharda sıfırdan başlayıp uzayan genç dallar temmuza kadar iyice olgunlaşır. Bunlardan 20cm kadar uzunlukta, en kalın ve sağlıklılarından çelikler hazırlayın. Kapalı ve havası %100 nemli ortamda çelikler bir aya kadar köklenmiş olurlar.

Çeliklemeyle üretilmiş fidanların ilk üç yıl yazları kesinlikle hiç susuzluk çekmemeleri gerekiyor.

Tarih: 29 01 2016
Üst kategori: Ağaçlar
Alt kategori:

'Çınar Ağacı (Platanus sp.)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Orhan, Şanlıurfa says:

    Selam ve saygılarımı sunduktan hemen sonra soruma geçiyorum: Olgun dal çeliği ve ya yarı olgun dal çelikleri en fazla ne kadar uzun olabilir?
    ***
    Çınarda olgun dal çeliği en az 40cm en fazla 1 metre olsa iyi olur. Yarı olgun dal çeliği ise ortalama 35cm iyidir.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)

Aşağıdaki işlemde eksik rakamı yazın. *