Klivya, kâfir zambak, Clivia Miniata

Hava şartlarına göre ya da düzensiz bakım, sulama ihmalleri karşısında yılın herhangi zamanlarında yılda iki üç defa çiçek açabilen klivyanın çiçekleri kadar yaprakları da çok güzel ve dekoratiftir. Eğer sulamada aşırıya kaçmazsanız ve yanlış toprak kullanmazsanız bakımında hiçbir zorluk yok.

rss

Clivia MiniataAmaryllidaceae (Amarillisgiller) familyasından olan Clivia cinsinin 6 türü var. Dünyada ev, bahçe, balkon süs bitkisi olarak en yayılmış türü Clivia Miniata’dır.

Özellikleri

Çiçekleri için yetiştirilse de geniş, uzun, parlak yaprakları çok dekoratiftir. İyi bakıldıklarında yapraklar 1 metreye yakın uzayabilir. Sırf yaprakları için bile yetiştirilmeye değer. Amarillisgiller familyasından olduğu için düz mantıkla hareket eden bilgi verici kişiler klivyanın soğanlı olduğunu iddia ederler. Soğanlı değildir. Kısa bir rizomu var. Çok fazla kök geliştirir. Sulamayı derin yapmazsanız kökler yüzeyde yoğunlaşır, sıklaşır ve topraktan yararlanamaz.

Habitat

Clivia Miniata Afrika’nın güneyinde, doğudaki Swaziland bölgesinde, kıyı kesimindeki yapraklarını dökmeyen ormanlarda koyu gölge ağaç altlarında bulunur. Yaz boyunca sık sık sağanak yağmur yağar. Kış biraz kurak geçer. Bölgenin ormanlarında ağaçlar kışın yapraklarını dökmez. Belki kışın yapraklar biraz seyrekleşir ve klivyalar daha fazla ışık alırlar. Kış boyunca ısı sıfırın altına düşmez.

İsmi

Bilimsel adı: Victoria döneminde İngiltere’ye ilk getirildiğinde kızlık soyadı Clive olan bir Düşes Hanıma ithafen genel cins adı olarak Clivia denmiş. Miniata ise (Latince) bu türün kırmızımsı çiçek rengini temsil ediyor.

Yöresel adı: Anavatanında Clivia türlerine yöre halkının kafir zambak (İngilizcede kaffir lily) der. Kafir sözcüğü Güney Afrika’da zencileri aşağılamak için birkaç yüzyıldır kullanılmakta. Arapçadan Güney Afrika yerel diline ve Güney Afrika İngilizcesine geçmiş olan kafir sözcüğü birkaç yüzyıldır hem beyaz olmayan (zenci) hem hıristiyan olmayan (imansız) anlamlarında kullanılmış. 1900’lü yıllardan itibaren şimdiye kadar Güney Afrika’da kafir sözcüğü daha çok beyazların zencileri aşağılamak amacıyla kullandığı bir dışlama sözü haline dönüşmüş. Öyle ki, zenci isen imanın bile olamaz, o kadar kötü bir yaratıksın anlamı taşır. Son yıllarda halkın bu kelimeyi kullanmaması ısrarla tavsiye edilmektedir. Kendisine kafir denildiği için öfkelenen, suç işleyen kişiler için kafir sözü ağır tahrikten dolayı cezayı hafifletici sebep kabul edilir. Herhalde 19. yüyzyılda Güney Afrika’da Avrupalı sömürgeciler bu bitkiyi ilkin zencilerin yetiştirdiklerini görmüş oldukları için kafir zambağı demişlerdir. Yani zenci zambağı anlamında.

Çiçeklenmesi

Genellikle kışın ikinci yarısında, gündüz süresinin uzamasının arttığı günlerde ve ilkbaharda çiçek açarlar. Çiçekler yapraklardan daha fazla uzayamayan bir sapın ucunda açar. Clivia Miniata türü hava şartlarına göre ve düzensiz bakım, sulama ihmalleri karşısında yılın herhangi zamanlarında yılda iki üç defa çiçek açabilir (aynı kök yaşlı bir klivya birkaç ayda bir çiçek açabilir). Yılda birkaç defa çiçek açabilmesi klivyanın yaşlanmış olmasına ve koloni oluşturmuş olmasına bağlıdır. Kökten filizlenmeyle oluşan kolonide her bir klivya yılın farklı zamanında çiçek açabilir ya da aynı zamanda toplu olarak çiçek açarlar. Klivyanız çiçek açmıyorsa aşağıdaki dinlendirme kısmında anlattığım şartları yerine getirin.

Kültivarları

Doğal Clivia miniata kırmızımsı parlak turuncu renginde olur. Daha koyu, kırmızıya yakın turuncu renginde ve açık sarı kültivarları türetilmiş. Açık sarı çiçeklisinde çiçek sapı pigmentsizdir. Bunun tohumlarından üretilen klivyalar aynı değil, renkli olabilir. Ayrıca Çinliler yaprak güzelliği daha iyi olan çeşitler türetmiş. Çiçek şekli itibarıyla farklı kütivarları da var. Çeşitler arası melezleştirmeyle farklı kültivarlar oluşması mümkün.

Klivya (Clivia Miniata) bakımı, yetiştirilmesi

Eğer sulamada aşırıya kaçmazsanız ve yanlış toprak kullanmazsanız klivyanın bakımında hiçbir zorluk yok. Zararlıları anavatanında ve Avustralya’da var. Türkiye ve civar ülkelerde bahçe salyangozlarından başka önemli bir zararlısı yok.

Saksı ve toprak

Fazlaca köklenir, yeterince büyük saksı ister. Fazla köklenmesi topraktan daha fazla faydalanabilmesi, dolayısıyla daha iyi gelişim göstermesi için büyük bir avantajdır. Dolayısıyla çok küçük saksılara dikmemelisiniz.

Kökler havadar ortam seviyor. Humus ise olmazsa olmaz bir gereklilik.

Evlerde saksılarda yetiştirirken şöyle bir karışım yapabilirsiniz:
3 ölçü humus katkılı poşet toprak + 1 ölçü ponza taşı.

Daha iyi, daha besleyici bir karışım ise şöyle:
3 ölçü doğal humuslu toprak + 3 ölçü humus katkılı poşet toprak + 1 ölçü kuvars kumu + 1 ölçü ponza taşı.

Yukardaki formüllerde ponza taşı ve kuvars kumu çok önemlidir. Yoksa klivya kökleri kolayca çürüyebilir.

Sulama, bitki besini verme

Fazla sıklıkta sulama sevmez. Evlerde yetiştiriyorsanız Ocak ortasından Ekim sonuna kadar toprak nemliliğini değil, ıslaklığını tamamıyla yitirdikçe saksı altından bol bol su çıkıp gidecek miktarda su ile sulayın. Dışarda yetiştiriyorsanız toprak üst yüzeyinin yaşlığı biraz kurudukça sulayın.

Dinlenme dönemi dışında, gelişim öneminde her beş sulamada bir sulama suyuna genel amaçlı bitki besini karıştırın.

Güneş ihtiyacı

Klivyalar koyu gölgeye uyumludur. Clivia miniata türü de biraz öyle ama özellikle içmekânlarda koyu gölge sağlıksız gelişime neden olur. Bulunduğu yer şiddetli aydınlık olsa daha iyi. Direkt güneş pencere tülü ardından, yapraklar güneşten fazla ısınmayacak derecede filtrelenmiş olacak. Gerçi direkt güneşe alışabiliyor. Yakıcı tepe güneşinden korumalısınız.

Dinlenme dönemi

Kasımdan ocak ortasına kadar sulamayı çok seyrek tutarak sadece toprak iyice kurudukça sulayın ama yapraklarının bozulacağı kadar uzun süre susuz bırakmayın. Dinlenme döneminde su miktarı saksı altından birkaç damla su çıkacak kadar miktarda olmalı.
Dinlenme döneminde klivyaları çok serin ve daha fazla aydınlık bir yerde bekletme imkânınız varsa çok iyi olur. Böylece dinlenme sonunda çiçek açması kesinleşir.

Dinlendirme dönemini daha kısa tutmak istiyorsanız kasım sonu – şubat sonu arasında dinlendirin.

Kış soğuklarına kuzeyli rüzgarları direkt almaması ve sonbahardan itibaren yavaş yavaş alışması şartıyla -5C dereceye kadar rahat dayanır.

Çoğaltılması

Clivia Miniata tohumla ve kökten ayırmayla çoğaltılır. Yavru vermesi, rizoma benzeyen yapı halindeki kök – yaprak arası diplerinden olur. Yavru sayısı zamanla artar. Yavruları ayırmazsanız toplu halde yaşarlar, kolonileşip toplu halde çiçek açarlar.

Klivyanın dip yavruları üç – dört yapraklı olduklarında ve yeterince köklendiklerinde rizom aralarından keserek analarından ayırabilirsiniz. Daha güçlü yavruları kesmeye gerek yok. Çekince koparak ayrılırlar. Ayırma işini toprak değiştirirken aynı zamanda yapın. Yeni topraklarına diktiğinizde toprak yeterince nemli olsun, ilk üç gün (da da toprak kuruyuncaya kadar) sulamayın. Yeni topraklarına diktiğinizde ortamın daha fazla esintili olmasını sağlayın. Birkaç gün bekleyip suladıktan sonra da 15 gün kadar yine ortamın esintili olması önemli.

Tohumla üretmede ise tohumlar olgunlaşıp kuruduklarında daha fazla bekletmeden dış kılıflarından arındırıp ekin. Tohumların en kolay  çimlenmeleri şöyle: Bir kaba perlit ya da ince ponza taşı doldurun, iyice sulayın. Tohumları üst yüzeye yarı yarıya gömülecekleri şekilde bastırın, tam gömmeyin. Üstlerine su fısfıslayın. Sonra üstlerini hava almayacak şekilde şeffaf naylan ya da uygun bir şeyle kapatın. Direkt güneş almayan, kuvvetli aydınlık, sıcaklık 20C dereceden daha aşağı düşmeyen bir yerde bekletin. Haftada bir iki defa açıp önce sulayın, sonra bir saat havalandırın, sonra üstlerine su fısfıslayın tekrar kapayın. Tohumların çimlenmesi 3 hafta ila 2 ay arasında değişir. Acele etmeyin. Tohumlar çimlendiklerinde daha fazla gelişmelerini beklemeden, en az iki yıl kalabilecekleri, uygun toprak doldurulmuş kasalara ortalama 6cm aralıklarla dikin sulayın üstlerini kapatmak gerekmez. Büyüyüp çiçek açabilecek olgunluğa gelebilmeleri en az 4 yıl ister.

'Klivya, kâfir zambak, Clivia Miniata' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Onur Durmus says:

    27 yillik ve tam adını ilk defa sizin sayenizde öğrendiğim bir Kafir Zambak cicegim var. Bu çiçek benim doğumum üzerine alınmış ve şimdi bakmak görevi bana düştü. Birkaç tane yaprakta kuruma başladı ve ucu ile ortası döküldü. Ne yapmam gerekli? Bu çiçeğe iyi bakmam gerekli yardımcı olursanız sevinirim teşekkürler..
    ***
    Kış boyunca pencereler hiç açılmıyor, evler havasız kalıyor bitkiler kış sonuna doğru iyice sersemleşmiş oluyor. Bundan sonra kışın havasız bırakmazsanız bozulma olmaz. Şimdi ise zaten bahar geldi. Sık sık pencereleri açın uzun süre açık bırakın. Bu sayfada bakım bilgileri var. Okuyup ona göre bakımını yapabilirsiniz. Uzun süredik toprağı aynı ise toprak değiştirin.

  2. Muharrem U. -Bursa says:

    Geçen yıl tesadüf eseri çiçekçide yaralı olarak almıştım. Üzerinde çiçekleri vardı. Bakımını tam bilmediğimden çiçeklenme döneminden sonra yapraklarda kuruma oldu. Onları temizledim. Çiçekleri döküldükten sonra bırakmak mı gerekiyor? Çiçeklerin altındaki yuvarlak kısımları kopartıp kendi toprağına soktum şimdi her yerden yavruları çıkmaya başladı.
    ***
    Çiçekler solunca kesip atabilirsiniz. Eğer kesmezseniz tohum oluşur. Siz iyi yapmışsınız. Klivya her yerde bulunmayan ve pahalı bir süs bitkisidir. Yavrulara iyi bakın. Çiçek açma olgunluğuna gelmesi birkaç yıl sürer ama uğraşmaya değer doğrusu.

  3. Ayşe Gülcan, Muğla says:

    Klivia bitkisini arkadaşım hediye etti. ben de çok begenerek ve severek bakıyordum. fakat bitki ortasından çürümeye başladı. Yaprak uçlarında da kurumalar oluşuyor. ne yapmam gerekiyor?
    ***
    Muhtemelen yanlış toprağa dikmişler ve siz de hiç gerekmediği halde bol bol sulayıp duruyorsunuz. Kökler çürür yapraklar bozulur. Sulamayı kesip dinlendirme bölümünde anlattığım gibi çok serin bir yerde dinlendirin.

  4. Filiz, Aydın says:

    Bu zambak kipa markette, diğer orkidelerin yanında, orkide ismiyle mi satılıyor yoksa ben mi yanılıyorum acaba?
    ***
    Yanlış isim yazmışlardır. Ben de çok yerde bazı bitkilerde alakasız isim görürüm. Klivyanın orkidelerle uzaktan yakından hiçbir alakası yok. Şimdi benzer bir şey hatırladım: Ben lisedeyken bir arkadaşımın annesi klivyasına orkide diyordu.

  5. Ramazan G. -Düzce says:

    Bu bitkinin rizomundan ayırarak çoğaltmada ayırma yeri hemen toprağa dikilirse çürüme yapar deniyor. ana ve yavru zambaklar 10 gün yarası kurusun deniyor ne dersiniz?
    ***
    Çürüyeceklerini hiç sanmıyorum. Mutlaka havasız yerlerde bol bol sulayarak denemişlerdir, çürüyünce de öyle bir iddiada bulunmuşlardır. Sonra on gün fazla. Serin bir yerde iki gün yeter. Ayrıca, kuvvetli rizom oluşturmamışlarsa on gün bekletmede ölme ihtimali yüksek.

  6. Zekai, İstanbul says:

    Çiçekleri henüz tomurcukken aldığım zambak gayet güzel çiçeklerini açtı, kuruttu. Her şey normal gidiyordu. tTepeden olmayan direkt güneş ışığının önünde orkide toprağına dikili. Şu an yaprak uçlarında sararmalar başladı. Yaprakları fısfıslamayla az miktar suluyordum. Ne olmuş olabilir, neden sararıyor?
    ***
    Direkt güneşi daha da azaltın. Yapraklara su fısfıslamayın, tozlandığında yıkayın veya ıslak bezle silip temizleyin. Orkide toprağında besleyicilik sıfır olduğu için her dört sulamada bir genel amaçlı bitki besini verin. Yeri daha havadar olmalı. Yeri esintili olunca bol bol sulayın. Bütün bunlara dikkat ederseniz daha sağlıklı yeni yapraklar çıkarır.

  7. Leyla, Gümüşhane says:

    Geçen sene eşim yarı çiçekleri varken bu çiçekten almıştı. Sonradan hepsini döktü. Daha sonra ara ara alt yapraklar uçlardan kuruyolardı. Ben de onları kopardım daha sonra çiçek açmasını beklerken bir de baktım ki çiçekleri daha tam açmadan kurudular. Bana yardımcı olabilir misiniz? Yoksa eşim bana daha çiçek almayacak. :(
    ***
    Tam sayfasına geldiniz Leyla Hanım. Bu sayfada ihtiyacınız olan bütün bilgiler var. Eğer okursanız hem hatalarınızı da anlarsınız, bundan sonra daha sağlıklı yetiştirebilirsiniz. İş işten geçtikten sonra bilgi aramanın hiçbir faydası yok. Önemli olan şey bitkiniz sağlıklı iken doğru bakım bilgilerinizi öğrenebilmeniz ve çiçeklerinize iyi bakabilmenizdir. Yoksa eşiniz sizin çiçek yetiştirme sevginizi ciddiye almamakta haklı duruma düşer.

  8. Leyla, Gümüşhane says:

    Peki alt taraflarındaki sararan yaprakları koparmamız bitkiye zarar verir mi?
    ***
    Sizin bitkiniz aşırı şekilde güçten düşmüş. Bir de sararan yaprakları keserseniz büsbütün güçten düşecek. Ama eğer o yapraklar yumuşamışsa, çürümşüse ya da kupkuru olmuşsa diplerinden kesin.

  9. Uğur, İzmir says:

    Geçen bahar ayında açan çiçek üzerindeki oluşan tohum kesesi neredeyse bir yıl olacak daha kurumadı. Yeşilden kırmızıya şimdi de bordo renge döndü. Acaba tohumlar ekilecek olgunluğa ne zaman erişir?
    ***
    Onlar olmuştur. Açın tohumları çıkarın.

  10. Ayla, Fransa says:

    Benimk, turuncu renkteydi fakat ikinci açan çiçekleri yeşil açtı. Bu renk de çok güzel ama bir sorun mu var acaba? Renk degiştirirler mi?
    ***
    Bence köklerle ilgili ciddi bir sorun var. Ya fazla susuz kaldılar ya da saksı değiştirip fazla toprak kullanarak yeniden diktiyseniz kökler rahatsız olmuş olabilir. Köklerde sorun yoksa belki çok fazla koyu gölgede kalıyor olabilirler. Yeşil çiçek açmaları demek çiçeklerin gelişimini tamamlamadan açmaları demektir. Bu ise genellikle köklerle ilgili problemler yüzünden olur.

  11. Melek, İstanbul says:

    Klivya çiçeğini kışın iceriye mi yoksa dışarıya mı koymalı? Şu ana kadar terasta gölgede duruyordu. Çok da saglıklı elhamdülüllah.
    ***
    Terasınız kuzeyli rüzgarlara açık değilse hiçbir mahsuru yok. Ama kuzeyli rüzgarları alıyorsa hiç belli olmaz. Kışın ne kadar soğuk olacağına göre değişir.

  12. Melek, İstanbul says:

    İceride tutsam kötü olur mu? Kaç derecede tutmak gerekir?
    ***
    Dışarda kuzeyli rüzgarları almayan cephede -5C derece kadar soğuğa dayanabilir.

  13. Hacı A. -Ankara says:

    Çiçeğim turuncu renk açtı. Bir süre sonra döktü. 5 senedir özenle bakımını yaptım. Orta yapraklar çürüdü. Bir ay dışardaydı.
    ***
    Ankara’da kış soğuklarına dayanamaz. Devamlı evde tutmanız daha iyi olurdu.

  14. Ceren, Ankara says:

    Dışarda bir süre soğukta tutup dipten kestim. Klivyam ilk sulamamla beraber solmaya başladı. Kurtarma şansım var mı sizce?
    ***
    Yanlış yapmışsınız. Ankara’nın kış soğuklarına dayanabileceğini sanmıyorum. Eğer dip kısmı canlı ise yakında yeni yaprak verir.

  15. Sinem, Rize says:

    Şubat ayında bu çiçek bana hediye geldi. Bakımını annem yapıyor. Çiçekleri dökülmüş. Tekrar açar mı?
    ***
    Gelecek yıl tekrar açar. Yukardaki bilgileri annenize anlatın.

  16. Hatice, Urfa says:

    2 yıldır çiçek açmıyor. Taşındım ondan olabilir mi? Normalde senede iki defa çiçek açıyordu. Ne yapmalıyım?
    ***
    Kış boyu hem biraz serinde olması hem güneş alması lazım. Yeni evinizde bu şartlar uygun değilse muhtemelen bu sebeple çiçek açmıyordur.

  17. Arzu says:

    Ben bu sene ald. Üzerinde çiçek yoktu. Şimdi dibinden bir balası var. Henüz iki yaprak. Ben kurudukça suluyorum. Her gün de üzerine su püskürtüyorum. Alt yapraklarinda sararma oluyor. Bu neden olabilir acaba?
    ***
    Alt yapraklar ise onlar geçen yıldan kalma eski yapraklardır. Bir problem yok. Normaldir.

  18. Vildan, Sakarya says:

    Ev ortamında mı yoksa balkonda mı bakmak daha iyi sonuç verir? Benim klivyam çok yavru vermişti. Yavruları ayırdım fakat ana klivyam beş senedir çiçek açmıyor. Yavruları arkadaşlarıma dağıtmıştım. Onlarınkiler de çiçek açmamış. Nedeni ne olabilir?
    ***
    Ocak ve şubat aylarında dışarda ama kuzey rüzgarlarını direkt almayacakları bir yerde hiç sulamadan bekletin. Sonra içeri alın. Bir hafta evin ısısına alışsın sonra sulamaya başlayın. Bu yöntemle çiçek açar. Sakarya’da kış soğuklarında pek zarar görmez. Yine de tedbir olarak -5C dereceden daha fazla soğuk olduğu günler olursa dikkatli olun o gecelerde dışarda kalmasınlar.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)

Aşağıdaki işlemde eksik rakamı yazın. *