Glayöl

Eski adı kuzgun kılıcı olan glayöl Iridaceae (Süsengiller) familyasındandır. Kuvvetli güneş alan açıklık yerlerde, iyi gübrelenmiş yumuşak ve geçirgen toprakta iyi yetişir. En çok kesme çiçekçilikte yetiştiriciliği yapılır.

rss

İsmi

Bilimsel adı (Latince) Gladiolus tüm glayöl türlerini içine alan cins adıdır. Türkçede glayöl diyoruz. Birçok süs bitkisi tür adıyla tanınır, bazıları tüm türleri içine alan cins adıyla tanınır. Glayöl de o şekilde bir isim. Gladious Latincede kılıç anlamına gelir. Gladiolus ise kılıççık, küçük kılıç anlamında bu bitki türlerine ad olmuş.

Glayöl soğanlarının özelliği

Bildiğimiz soğan yapısında değil, soğan şeklinde yumrudur. Korm denir. Tüm glayöl türleri soğukta uyku halinde kalır, sıcakta aktifleşirler. Soğanlar bir yıllık ömürlüdür. İlkbaharda aktifleşen glayöller yapraklanıp büyürken soğan üstünde yeni bir ana soğan ve birkaç tane yavru soğan oluşur. Mevcut soğan ise kurur gider.

Türleri

260 kadar glayöl türü var. Çoğunluk Afrika’nın güney yarısında, en çok güneyinde bulunur. Birkaç tür Avustralya kökenlidir. Genelde küçük yapılı ve küçük çiçekli olurlar. Büyük çiçekli türleri birkaç yüzyıldır ıslah edilerek kesme çiçek sektöründe büyük değer kazanmıştır. Akdeniz civarında Avrupa ülkelerinin Akdeniz kıyıları boyunca bahçelerde süs bitkisi olarak kullanılmasında tam uyumludur. Bunların çoğu özel türetilmiş ıslah edilmiş hibritler. Yine de tohum verebilir, aynı özellikleriyle devam edebilirler.

Bahçe glayölleri

Boyları genelde yarım metreye varmaz, 25cm – 40cm arasında değişir, bazen yerine göre 60cm uzayabilirler. Bahçelerde ve balkonlarda yetiştirmek için bunları tercih etmelisiniz. Uzun boylu çeşitler kesme çiçekçiliğe uygundur ve genelde seralarda yetiştirilirler -bunlar bahçelerde kolayca devrilip kırılabiliyor, tavsiye edilmez. Bahçelere ve balkonlara uygun çeşitlerinden birkaçını aşağıda okuyabilirsiniz. Ayrıca bahçe glayöllerinin de çoğu çeşidi kesme çiçekçilikte makbuldür.

Gladiolus murielae

Gladiolus murielae

Gladiolus communis subsp. byzantinus

Gladiolus communis (Byzantinus)

bahçe glayölleri (Gladiolus nanus)

Gladiolus nanus, bahçe glayölleri

Gladiolus communis

Glayöl cinsinin örnek türüdür. Başlıca iki çeşidi var. Gösterişli çiçekleriyle bahçelerde makbul olanı Gladiolus communis subsp. byzantinus çeşididir. Kışın -30C soğuğa dayanır.

Gladiolus nanus

Nanus kelimesinden anlayacağımız gibi küçük yapılı, kısa boylu ama gösterişli çiçekli glayöl türü. Farklı hibrit veya kültivar adlarıyla çeşitli renklerde çeşitleri var. Gerçek doğal tür olup olmadığına dair kesin bilgi bulamadım. Gladiolus communis türünden oluşturulmuş özel bir tür olabilir. Kış soğuklarına çok dayanıklı olurlar (ortalama -30°C). Kışın söküp korumaya gerek yok. Ağır don olayları görülen bölgelerde kışın toprak yüzeyini bol bol kuru yapraklarla örtmelisiniz.

Gladiolus murielae

Oldukça farklı, zarif bir glayöl türü. Çiçekleri hoş kokuludur. Eskiden glayöllerden kabul edilmiyormuş. Kışın -28C soğuğa dayanır. Çiçek açma dönemi uzun sürer: Yaz başından eylül sonuna kadar. Boyu 1 metreye kadar uzar. Rüzgarlı yerlerde bir değneğe bağlamakta yarar var.

Çeşitli glayöl hibritleri

Hibritler, külivarlar sayılamayacak kadar çok. Hâlâ yenileri oluşturuluyor. Gladiolus dalenii türü hibritlerin oluşturulmasında en çok kullanılan türlerin başında gelir. İri çiçekler bu türe bağlı.

1- Kesme çiçekçiliğe göre: Bu hibritlerin türetilmesinde kısa boylu olmaları dikkate alınmaz. Genelde uzun boylu çeşitlerdir. Boyları 1m – 1,5m arasında değişir. Kesme çiçekçilikte kullanılırlar. Bahçelerde rüzgardan korumak zor. Gevrek dayanıksız çiçek dalları rüzgarda kolayca kırılacağı gibi kendi ağırlığını taşıyamayıp kendiliğinden devrilip kırılabilir. Glayöllerin yılda bir defa çiçek açtıklarını düşünürseniz, bu durumda bütün emekler ve beklentiler boşa gidecektir. Bahçeleriniz için özel bahçelik çeşitleri tercih edin.

2- Bahçe süslemelerine göre: Bunlar kısa boylu glayöllerden türetilmiş hibritler olup boyları ortalama 35cm civarında kalır. Yeni hibritler sıcak iklimlere ve rüzgara daha dayanıklı olarak geliştiriliyor. Çiçeklerinin daha gösterişli olmalarına dikkat ediliyor.

Glayöl yetiştirilmesi ve bakımı

İlkbahar başında toprağa dikmeyle başlayan glayöl bakımı sonbaharda sulamayı kesmekle sona erer. Bütün aşamalarda gereğini yaparsanız glayöllerinizde soğan sayısı her yıl artar, zamanla her yıl daha fazla çiçek açarlar. Glayöl soğanlarının yapraklanıp çiçek açmaları ortalama üç ay sürer.

Toprak ve sulama

Glayöllerin en sevdiği toprak ince ponza taşı ile süzekliği ve havadarlığı, kompost ile su tutuculuğu arttırılmış, bolca gübrelenmiş doğal humuslu topraktır. Sulama ilkbaharda toprak iyice kurumuyorsa yapmaya gerek yok. Yapraklar iyice güçlendikten sonra sulama sıklığı toprak yüzeyi biraz kurudukça yapılmalı.

Soğanların dikimi

Soğanların dikileceği yer mutlaka çok havadar, daima esintili ve kuvvetli güneş alan bir yer olmalı (aksi takdirde birçok hastalıklar oluşur). Glayöl soğanları soğukta aktif olmayacakları için dikmekte acele etmeyin. ilkbaharda, don tehlikesi geçince bölgenizin iklimine göre mart veya nisan aylarında toprak ısınmaya başladığı zaman dikeceksiniz. Toprağı 20cm derinden belleyin çapalayın. Bol bol kompost ve eski sığır gübresi karıştırın. Sonra soğanları dikeceğiniz yeri kazıp dip kısma eski sığır gübresi yayın soğanları üstlerine yerleştirin. Böylece soğanları ortalama 15cm derinde kalacak şekilde gömün. İyice sulayın. Soğanların arasındaki mesafe en az 15cm aralıklarla olmalı. Sık yağışlı memleketlerde ne kadar seyrek o kadar iyi. Yoksa mantar hastalıkları baş göterebilir.

Çiçeklenene kadar bakım

İyice güçlendiklerinde, çiçek açmaya birkaç hafta kala başlayarak 15 günde bir sıvı potasyum gübresi verin (çiçeklenene kadar iki defa yeter). Sulamaları sadece sabahları yapmalısınız ki hastalıklar peyda olmasın.

Çiçekler solunca

Çiçeklerin solması başlayınca gübre şerbeti verirseniz yeni oluşmuş soğanlar gelecek yıl için mükemmel yapılanır. Yavru soğanlar daha da güçlenir. Bir ay boyunca (ya da erkenden çiçeklendilerse en geç eylüle kadar, yapraklar sararmadıkça) sulamayı ihmal etmeyin. Sonra artık ilgilenmeyin sulamayın. Sonbahar serinlerinde hastalık kapabilirler.

Sonbahar

Sararan yapraklar kurumayıp çürüyorsa kesmelisiniz. Hastalık türeyip soğanlara ulaşabilir. Eğer kışın donma ihtimaline göre glayöllerinizi söküp soğanları alacaksanız ve yapraklar hâlâ kurumamışsa dikkatlice sökün yavrular düşüp kaybolmasın. Esintili, kuru bir yerde tamamıyla kuruyana kadar bekletin. Sonra kuru saplardan yapraklardan ayıklayın aşağıda bahsettiğim gibi saklayın.

Soğanların kışın saklanması

Glayöl soğanı

Glayöl soğanı

Kışın ağır donmalara dayanamayan türleri sonbaharda yapraklar ve toprak tamamıyla kuruduktan sonra sökerek -ya da yukarda dediğim gibi söküp kurutarak- şöyle saklayın: Soğanların dış kabukarından “dökülecek gibi olanları” ayıklayın, tamamen soymaya çalışmayın. Bulabilirseniz (bulmanız çok iyi olur) bitkiler için hazırlanmış dezenfektan etkili bir toz ile soğanları ilaçlayın. Bir kutuya kuru perlit, kuru torf vb maddeler doldurun, soğanları içine gömün. Serin ve kuru bir yerde hatta buzdolabının alt gözlerinde ilkbahara kadar saklayabilirsiniz.

Kışın sökmüyorsanız her 4 yılda bir sökerek soğanları seyrekleştirip yeniden dikmelisiniz. Glayöl soğanları çoğalıp durduğu için aynı yerde sıkışık bulunmalarında çiçek verimi fazlasıyla düşer, onca soğan ziyan olur.

Dikkat: Glayöl soğanlarının toprak özelliğine göre kışın ıslak toprakta çürüme riski var. Buna göre, bulunduğunuz yerde don olayı olmasa bile sonbaharda soğanları söküp ilaçlayarak saklasanız iyi olur. En iyisi bu.

Kesme çiçekçilikte glayöl

Kesme çiçekçilikte ticareti en çok yapılan çiçeklerdendir. Suda bekletilmeye elverişli, vazo ömrü fena değil. Satışa çıkarmak için çiçekleri gonca halinde iken kesmeli, açmalarını beklememelisiniz. Çiçekçi dükkânlarında yerini aldıkları zaman çiçek goncalarının en alt birkaçı açılmış olmalı ki müşteriler almaktan çekinmesin. Tecrübeli bilgili insanlar goncaların hepsi açılmış çiçekleri almak istemez çünkü eve götürünce sadece bir iki gün dayanabileceklerini bilirler.

Çoğaltılması

Glayöller her yıl irili ufaklı yavru soğanlar üretir. Bunlarla kolayca çoğaltılır. Her yıl söküyorsanız sökerken yavru soğanları kaybetmeyin. Eğer kışları toprakta bırakıyorsanız her dört yılda bir sonbaharda veya ilkbaharda sökün, yavruları ayırın, büyükleri çiçeklendirmek istediğiniz yerlere dikin, yavruları büyüyebilecekleri herhangi bir yere ayrı dikin. Yavru soğanların bakımı yetişkin glayöl bakımıyla tamamen aynıdır.

Tohumdan üretilmesi

Tohumdan üretilen glayöller dört beş yılda çiçek açacak olgunluğa gelir. Uğraşmaya değmez. Glayöller her yıl çok sayıda yavru soğan üretirken tohumla uğraşmak ancak başınıza fazladan gereksiz iş çıkarmak olur. Yine de istiyorsanız aşağıdaki yolu izleyin.

Bu yol vazodaki glayöllerde de uygulanabilir zira galayöller vazoda solana kadar yeterince olgun tohum oluşturabiliyor (bazı hibritler tohum oluşturmayabilir). Suyu sık sık değişitirin, tohum oluşuyorsa almada acele etmeyin ki iyice olgunlaşsınlar. Tohumlar olgunlaşır olgunlaşmaz hemen ekmelisiniz. Sadece 1cm derine gömün. Güneşli bir yerde tutun. Bir hafta içinde çimlenirler. Kışa kadar mini soğanlar yeterince sağlamlaşır. Sonrasında neler yapılacak, yukardaki bakım bilgilerine göre devam edin.

Zararlıları

Çeşitli mantar hastalıkları yapraklara, çiçeklere ve soğanlara zarar verebilir. Glayöl yetiştirilecek yer çok iyi derecede devamlı esintili ve kuvvetli güneşli olmak zorunda. Aksi takdirde elverişsiz yerlerde hastalıkların önü alınamaz.

Gece ıslaklığına elinizden geldiğince izin vermemelisiniz. Sulamayı sadece sabahları yapın.

Tarih: 13 03 2009

'Glayöl' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Erdem, Kocaeli says:

    Benim geçen yıl 30 adet vardı hepsi de cok guzel açtılar. Bu yıl 200 tane ektim fakat şu anda her biri açmadan kuruyor, açmaya baslarken kuruyor ya da en uçları açıyor biraz o kadar. Neden böyle oldu ne yapmam gerek?
    ***
    Niçin öyle oldu, sizin şartlarınızı bilmeden sebep söyleyemem. Belki yeni soğanlarda virüs vardı. Belki yeriniz uygun değil, yanlış sulamalar sonucu mantar hastalıkları oluştu. Belki toprak çok zayıf. Ya da uygunsuz bir suni gübre ile toprağın dengelerini bozdunuz. Bunlardan biri. Yapılacak bir şey yok. İş işten geçmiş. Verdiğim bilgileri dikkatle okuyun bundan sonra glayöl yetiştirmede bu usullere göre hareket edin.

  2. Ayla A. -İstanbul says:

    Çiçek soğanları veya tohumları bir defaya mahsus olarak işlenerek satılıyor. Aynı ilaç sektörü gibi, tuhaf bir hal aldı ziraat günümüzde. Genleriyle oynanan bitkilerden gına geldi insanlara. Bu konuda bilgilenmemiz gerekli tüketiciyiz ama aptal tüketici değiliz!
    ***
    Hibrit süs bitkilerinin genleriyle oynanmış değil. Hibrit atla eşekten oluşan katır örneğinde olduğu gibi kısır bir canlıdır. Yani iki farklı türün çiçeklerinin karşılıklı polenleşmesiyle olan tohumlardan yetişenler hibrittir. Bitkilerde hibritler ya kısır olur ya da apayrı bir tür haline gelerek farklılaşmış nesli devam ettirirler. Soğan ve yumrulara gelince onlar yanlış bakım sonucu çürüyor. Kışın mevsimi şaşırtılarak vakitsiz, turfanda çiçeklendirilen yıldız çiçeği yumrularından, zambak soğanlarından pek hayır gelmez. Sonra zamanında alıp dikince bile gereken bakım yapılmazsa o soğanlar ve yumrular çürüyebilir. Mesela çok farklı glayöl çeşitleri var. Her tür, her çeşit aynı dayanıklılıkta olamaz. Her yıldızçiçeği çeşidi aynı şey değil. Bizim eski mis zambaklarıyla şimdiki kısa boylu zambaklar aynı şey değil. Ama biz aynı şey sanıyoruz sonra aynı bakımı yapıyoruz ve sonuç hüsran oluyor. Sebze ve meyvelerde genleriyle oynanma olabilir ama onların da insan sağlığına zararları bilimsel olarak tespit edilemedi. Biz bunları bırakalım da bize tavuk eti diye marketlerde satılan insanlık ayıbı şeylere bakalım. ilaçlı yemlerle 40 günde devleştirilmiş civcivleri millet tavuk diye alıyor. Her çeşit hormonal hastalıklar, kanserler ve psikiyatri tedavisi gerektirecek davranış bozuklukları bu tür etlerin sonucu olarak hızla artmakta. Esa bunları görelim lütfen. Eğer bilinçli tüketici isek..

  3. Aydın Ercan says:

    Bende yaklaşık 10 kadar gloyöl var. 40cm kadar boylandı, yaprakları biraz soluklaştı ve hala açmıyor. Otadan boru gibi bir dalda olması gerektiğini biliyorum fakat o da yok. Düzenli suluyorum 20-20-20 npk gübresi de verdim bir kaç kere. Ne zaman açaçak bilmiyorum. Sebebi nedir ya da ben aceleci mi düşünüyorum?
    ***
    Evet çok acele ediyorsunuz. Önce iyice bir gelişir. Sonra çiçek açar. Haziranda, temmuzda veya ağustosta.. Hatta geçen yıl soğanlar güçsüz kalmışsa bu yıl hiç çiçek açmayabilir soğanlarını güçlendirirler. Ayrıca suni gübrenin fazlası köklere zarar verebiliyor. Yapraklar soluklaştı demişsiniz. Henüz yaz sıcakları bile bastırmadan çiçek bile açmamışlarken yaprakların renginin boozulması normal değil.

  4. Celal S says:

    Glayöl bir yaz mevsiminde bir kere mi çiçek açar?
    ***
    Evet sadece bir defa.

  5. Mehmet, Antalya says:

    Glayöl soğanı ne zaman çıkar?
    ***
    lkbaharda havalar ısınınca soğanlar aktifleşir. Şimdi bugünlerde soğanlarını dikebilirsiniz. Acele etmeyin.

  6. Buğra T. -Alanya says:

    Ben bugün yeni 14 soğan alıp 4 adet 65 cmlik saksıya ektim. Ne kadar sürede sulasam sizce daha iyi olur? Kullanmamı tavsiye ettiğiniz bir şey olur mu? Ayrıca balkonda besleyebileceğim tavsiye edeceğiz bir çiçek var mı? İsteğim 40-50 cm boyutlarında bir çiçek olması.
    ***
    Sulamasını, bakımını vs. bilgilerini yukarda anlatmıştım. Zor bir tarafı yok. Diğer tavsiye isteğiniz bence cüce begonvillerdir. Tam sizin oraya uygun.

  7. Zerrin, İstanbul says:

    Glayölümün biri çiçek vermiş. İnşaallah diğerleri de çiçek verip açarlar. Çok sevindim.

  8. Reyhan U. Kocaeli says:

    Ayrı saksılarda 5 glayölüm var. İlk kez ikisi çiçek açtı. Gebze’de ponza taşı bulamadım. Çiçekçiler bile bilmiyor. Tavsiyeniz olursa sevinirim.
    ***
    Çiçekçiler neyi biliyor ki zaten? Ponza taşını belediye fidanlıklarından araştırmalısınız. Bazıları adını yanlış biliyor briket taşı derler. Siz ponza taşı diye sorsanız olsa bile anlamazlar.

  9. Duhan Ü. -Enez says:

    Bu yaz 10 tane glayölüm vardı. Hepsi çok güzel açtılar. Çok da sağlıklıydılar. Şimdi dalları yok oldu. Soğanları topraktan ne zaman çıkartmalıyım? Çıkartınca özel bir muamele gerekiyor mu? Nerede ve nasıl saklamalıyım?
    ***
    Bütün bu sorularınızın cevabı yazı içinde ayrıntısı ile mevcut. Şimdi hemen sökün ve gerekeni yapın.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)


9 − = 4