Hatmi çiçeği (gülhatmi) – Alcea rosea

Malvaceae (ebegümecigiller) familyasından olan Hatmi çiçeğinin anavatanı Asya kıtasının doğu ve güneydoğu civarlarıdır. 15. Yüzyılda Çin’den Avrupa’ya getirilmiş ve oradan da bir süs bitkisi olarak (hem şifalı bitkilerden olarak) her yere yayılmış. İngilizcede yaygın adı: Hollyhock. Hatmi ayrıca şifalı bitkilerdendir. Alternatif tıpta yeri vardır.

Özellikleri

En yaygın olan yalınkat pembe çiçekli türü (Alcea rosea) doğal hatmidir. Tohumları çevreye dağılır. Yabani ot gibi her yerde kendiliğinden bitebilir. Süs bitkisi olarak yetiştirilen çeşitleri de bu türden türetilmiştir. Bizde gülhatmi deniyor. Yüzlerce melez, kültivar, hibrit olarak çiçekleri son derece güzel, şık, göz alıcı olan gülhatmi çeşitleri geliştirilmiştir. Beyaz, kırmızı, pembe, sarı, turuncu, ebruli,  açık – koyu tonlarda renklere sahip katmerli ve katmersiz çiçek açan yüzlerce çeşitleri var. Hatta siyaha yakın renkte, çok koyu bordo rengi çiçek açan bir çeşidi bile var: Alcea rosea ‘Nigra’..

Hatmi çiçeği
Kışa dayanıklılığı çok iyidir. Türkiye’nin her yerinde bahçelerde yetiştirilebilir. Hatmiler ilbahar ortasından itibaren veya yazın başlayarak uzun bir gövde üzerinde çiçekler açar. Çiçek açan uzun gövde genelde 1 – 1.5 metre kadar olup toprağın yapısına ve sulanmasına göre 2 metreyi geçebilir ve hatta 5-6 metre bile uzayabilirler. Çiçek açması, topraktan çıkan dalların çiçek aça aça uzamaya devam etmesiyle oluyor. Verimsiz toprakta olan ve su sıkıntısı çeken hatmiler yan dal vermez. Bodur ama gösterişli çiçekli çeşitleri de türetilmiştir.

siyah hatmi çiçeği - Alcea rosea ‘Nigra’

Siyah hatmi – Alcea rosea ‘Nigra’

Hatmilerin ömrü türüne göre mevsimlik, iki yıllık ve uzun ömürlü olabiliyor. İlkbaharda tohumları erken ekerseniz yaz ortasında çiçeklenirler (gerçi bu biraz da türüne bağlı). Genelde ilk yıl dallanmaz, çiçeklenmez, sadece yapraklar çıkarır ve sonraki yıl yaza doğru çiçeklenir. Eğer tohum ektiğiniz ilk yıl çiçek açarsa kışa kadar ölür gider. Çiçek açmazsa sonraki yıl çiçek açar sonra ölür. Uzun yıllık hatmiler ise her yıl yeniden çiçeklenir. Uzun yıllık olabilmesi aslında çiçek açtıktan sonra kökten yavru fideler üretebilmesine bağlıdır. Bu da türüne göre değişir. Dipte yavru fideler oluşmuşsa çiçekler solduğunda ana dalı vakit kaybetmeden  dipten kesmelisiniz ve susuz bırakmamalısınız ki kökler yavru fideleri beslemeye yönelsin yani onların kökü olsun. Yoksa büyük bir ihtimalle ana dal ölürken kökler ve yavru fideler de ölecektir. Bunlar kışı geçirip ilkbahar ortasından itibaren çiçeklenmeye başlar.

Hatmi yetiştirilmesi ve bakımı

Çeşitli renklerde katmerli hatmi çiçekleri

Çeşitli renklerde katmerli hatmi çiçekleri

İyi güneş ister. Gölgeli yerlere uygun bir bitki değildir. En azından günde 4 saat kesintisiz direkt güneş gerekir.

Alcea rosea – Hatmi toprak seçmez. Toprağın pH derecesi pek önem taşımaz. Sadece fazla asitli ve aşırı kireçli olmamalı. Çiçek rengine göre toprak ihtiyaçları farklı olabiliyor. Genel olarak, koyu renkli çiçek açanları kumlu, havadar, çabuk su kaybeden toprakları, açık renk çiçek açan hatmiler ise killi toprakları sever. Orta verimli bir toprakta gübreye ihtiyaç duymadan gayet iyi yetişirler. Çok fakir topraklarda ise hatmi çiçeği için en uygun gübre eski sığır gübresidir.

Susuzluğa direnci büyüktür fakat susuz kalan hatmi tek dal veya birkaç dal olarak ve fazla yükselemeden sınırlı sayıda çiçeklenir. Toprağı fazlaca nem kaybetmeyecek şekilde aralıklarla sulamalısınız. Böylece daha iyi gelişip serpilir ve çiçek açma dönemi sonbahar ortalarına kadar sürebilir. Tabii bu sırada boyları bir hayli uzar.

Çoğaltılması

Hatmiler çoğunlukla tohum ile çoğaltılır. Tohumların saklanmasında ve ekildiklerinde çimlenmelerinde problem olmaz. Hatta yaz boyu oluşan tohumlar kendiliğinden dökülürse sonbaharda kendiliklerinden çimlenip yeni gülhatmi fideleri ortaya çıkar. Bunlar kışın soğuktan etkilenmez. Kar altında kalmazlarsa yavaşça gelişirler. Kış sonunda gelişimleri hızlanır ve ilkbahar ile yaz başı arasında Çiçeklenecek dallar yükselmeye başlar.

Hatmi tohumlarını yaz sonu ile sonbahar ortası ara döneminde ekebilirsiniz. Genellikle kışı geçirdikten sonra çiçeklenecek olgunluğa gelmiş olurlar. İlkbaharda çok erken ekilen hatmi tohumlarından çıkan fideler gelecek yılı beklemeyebilir. Bunun bir garantisi yok.

Uzun ömürlü gülhatmiler ise bulundukları yerin iklimine göre ya sonbahar ortasında ya da kış sonunda kökten ayırma ile çoğaltılabilir. Bunlar tohumla da diğer hatmiler gibi aynı şekilde çoğaltılabilir.

Tohumları ilkin sık ekebilirsiniz. Daha sonra mini gülhatmi fidelerini söküp esas yerlerine 60 cm ara ile dikeceksiniz. En iyi böyle gelişirler. Çiçekleri de en iyi bu şekilde kuvvet bulup muhteşem bir güzellikte açarlar. 20 cm ara ile toplu halde dikmek ise sulaması ihmal edilen yerlerde, çok açıklık ve çok güneşli yerlerde olabilir. Ama sulamada sıkıntı olmayacaksa fideler mutlaka 60cm’den daha yakın olmayacak şekilde ekilmelidir. Zira yerini seven ve susuz kalmayan hatmiler çiçeklenme zamanında bir değil birkaç dal çıkaracaklardır. Gereğinden daha sık ekmek iyi olmaz.

Zararlıları

Pas hastalığına (Puccinia türü yaprak mantarlarına) karşı dirençsiz olduğu için iyi esinti alan açıklık yerlerde yetiştirilmelidir. Bağışıklık sistemini güçlendirmekte de yarar var. Bu hastalıkla mücadele için yaprak mantarı hastalıkları için olan zirai mücadele ilaçlarından kullanılmalı.

Düzenli sulanan ve bütün gün güneş almayan yerlerde yaprak altlarında koşnil ve benzeri pazaritler peyda olur. Bu hatmi zararlıları az sulanan ve çok uzun süre güneş alan yerlerde hatmilerde barınamıyorlar.

'Hatmi çiçeği (gülhatmi) – Alcea rosea' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Gulnur, İstanbul dedi ki:

    Eylül ayında hatmileri cimlendirdim. Su anda çok güzel 3 yaprakli oldular ancak yapraklar su toplar gibi sararip dokuluyorlar. ne yapmaiyim?
    ***
    Dışarda açık havada iseler çok sağlıklı gelişmeleri gerekirdi. Havalar da iyi gidiyor. Eğer kapalı alanda veya evde tutuyorsanız yanlış yapıyorsunuz.

  2. Serpil, Sakarya dedi ki:

    Güneydoğuda yetişir mi hatmi?
    ***
    Evet yetişir.

  3. Melek Y. -Çengelköy dedi ki:

    Gül hatmi cicegi tohumu nerede satılır?
    ***
    Bilmiyorum maalesef.

  4. İsimsiz dedi ki:

    Celikle uretmek ya da cogaltmak mumkun mu?
    ***
    Hiç duymadım ve sanmıyorum. Belki kökten çok filizli olanları sonbaharda veya kış sonunda kökten ayırmayla çoğaltabilirsiniz.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)