Maydanoz (P. Crispum)

İnsan sağlığı için büyük önemi olan, en çok kullanılan sebze bitkilerden maydanozun özellikleri, yetiştirilmesi, bakımı hakkında.

rss

Bütün dünyada en çok kullanılan yemeklik bitkilerden biri olan maydanoz Apiaceae (Maydanozgiller) familyasının Petroselinum cinsinin bir türüdür (Petroselinum Crispum). Anavatanı Akdeniz çevresidir.

Başlıca Özellikleri

Maydanoz yetiştirildiği yerin iklimine ve tohumlarının ekim zamanına göre bir yıllık veya iki yıllıktır. İlk yılında çiçek açmazsa sonraki yıl mutlaka gövde uzatıp çiçek açar. Çiçek açmış olan maydanoz ömrünü tamamlamıştır.

Kışa dayanıklılıkları genellikle -30C dereceye kadardır. Fakat bazı yeni hibrit maydanozlar ancak hafif don olaylarına dayanabilir (ki bunlar zaten henüz Türkiye’de yetiştirilmiyor).

Güneşe fazlaca ihtiyaç duyarlar. Onun için maydanoz yetiştireceğiniz yer ya tam güneşli ya da en azından yarı güneş / yarı gölge bir yer olmalı.

İnsan sağlığı için çok önemli vitaminleri ve mineralleri zengince içerdiğinden dolayı maydanozun yemeklerde, salatalarda her gün kullanılması ihmal edilmemelidir.

Kültivarları (çeşitleri)

Maydanozun yenilir yaprak ve yenilir kazık kök olmak üzere iki çeşidi ve bunların da birkaç çeşidi bulunur. Bunlar doğada kendiliğinden değil insanların tarım amaçlı uğraşıları sonucu zamanla tesadüfen oluşmuştur. Sonra da uzman kişiler bunların kalıcılığı ve daha iyi olabilmeleri için üzerinde çalışmışlar. Hepsi tek tür bitki olduğu halde farklı görünür. Aralarındaki fark insan ırklarında olduğu gibidir. Yani temelde aynı şeylerdir. Yaprak amaçlı yetiştirilen maydanozların çok farklı çeşitleri, hatta hibritleri bile türetilmiştir.

Yaprak maydanozlar

Maydanoz yapraklarıDüz (P. crispum var. neapolitanum) grup ve ve kıvırcık (P. crispum var. crispum) grup altında bunların birçok çeşitleri vardır. Bazıları küçük yapılı, bazıları yaprak ve yaprak saplarının görünümü itibarıyla kereviz gibi iridir.

Kök maydanoz (P. Crispum radicosum)

Havuç benzeri kök geliştiren maydanozlar hem yaprakları hem kökleri için yetiştirilir. Türkiye’de pek bilinmez. En çok Orta ve Doğu Avrupa’da rağbet edilir.

Maydanoz yetiştirilmesi

Tohumdan yetiştirilir. Yazın 32C dereceden daha yüksek sıcakların uzun sürdüğü yerlerde ilkbahar başında veya yaz sonunda, diğer (yazları aşırı sıcak olmayan) yerlerde ilkbahardan yaz sonuna kadar herhangi bir zamanda maydanoz tohumları ekebilirsiniz.

Aşağıdaki bilgiler ticari yetiştiricilikle ilgili değil, hobi olarak bahçede / balkonda itina ile maydanoz yetiştirmek isteyenler içindir.

Maydonoz tohumlarının çimlenmesi zordur. 2-4 hafta, bazen iki ay beklemek bile gerekebilir. Ayrıca hiç çimlenmeyebilirler de.. Tohumların çimlenmesini garantilemek için önce sıcak suya bastırmak ve 24 saat bekletmek iyi olur.

Bir diğer tavsiye tohumları önce bulaşık deterjanlı sıcak suda yıkamak. Zira maydanoz tohumlarının dış kabuğunda bulunan bir madde tohumların topraktan su emebilmelerini zorlaştırır. Ellerinizi yakmayacak derecede sıcak suya deterjan karıştırıp tohumları içine dökün. 20 dakika beklesinler. Sonra tohumları parmaklarınızla sıkıca ovarak yıkayın. Sonra iyice durulayın. Durulama bitince 40C derece gibi sıcak suda bekletin. Su yavaş yavaş soğurken tohumlar su emerler. En az 24 saat bekleyin. Sonra suyu süzüp tohumları kuru bir yüzeye sererek kurumalarını bekleyin. Kurur kurumaz, tohumlar bünyelerinden su kaybetmeye başlamadan önce hemen ekmelisiniz.

Tohumların toprağa ekilmesi

Yukardaki iki tavsiyemden birine göre suda bekletip şişmelerini sağladığınız maydanoz tohumlarınızın çimlenmeleri direkt ekilenlere göre daha mümkündür hem daha kısa sürede çimlenirler. Buna göre, tohumları çok sık ekmeyin çünkü tohumların büyük çoğunluğu çimlenecektir.

Tohumları ekeceğiniz toprak hafifçe kuru olmalı. En üst yüzeyi 1 – 2 cm gibi derin olmayacak şekilde kabartın. Çivi veya çatal kullanabilirsiniz. Ekeceğiniz yer genişse bu işi tırmıkla yapın. Sonra tohumları serpin. Süzgeçli sulama kovası ile sulayın. Her gün inceleyerek toprağın hiç kuru kalmamasına dikkat edin, her gerektiğinde sulayın.

Seyreltme

Maydanoz tohumları devamlı gelişecekleri yere ekilir yani fideler biraz gelişince sökülüp başka yerlere muntazam dikilecek diye düşünmeyin.

Saksılarda yetiştirdiğiniz maydanozlarda (seyreltmeyi gerekli görüyorsanız) fideler henüz çok küçükken güçsüz görünenleri cımbızla tek tek çekip atın. Eğer fideler cımbızla sökülemeyecek kadar güçlenmişlerse sakın sökmeyin yoksa yanındakilerinin kökleri zarar görür ve kururlar. Bu durumda, yok etmek istediklerinizi makasla kesin: Makası 1cm kadar toprak altına sokarak o fideleri dipten kesin. Kökler henüz güçlenmedikleri için üst kısımları gidince filizlenmezler kurur giderler.

Fidelerin şaşırtılması (sökülüp başka yerlere dikilmeleri)

Maydanozlarda pek yapılmaz ve tavsiye edilmez. Kökleri elverişli değildir. Ancak, eğer çok gevrek ve yumuşak olacak şekilde önceden toprak hazırlamış ve tohumları bu toprağa ekmişseniz maydanoz fideciklerinin köklerine hiç zarar vermeden sökebilirsiniz. Sökerken kökleri tutunduğu topraktan koparmamaya dikkat edin. Maydanozlarda şaşırtma eğer büyük bir özenle bakım yapılacaksa yapılmalı. Bu durumda nasıl bakım yapılır, aşağıdan okuyabilirsiniz.

Doğru maydanoz bakımı

Bu bilgiler az sayıda maydanozdan en yüksek verimi alabilmek içindir. Aşağıdaki bakım işleriyle uğraşmak istemiyorsanız maydanozlarınızı ektiğiniz gibi bırakın gelişsinler. Sadece susuz bırakmayın.

Çevremde gördüğüm kadarıyla insanlar bahçelerinin bir köşesinde ya da balkonlarında saksılarda maydanozları çok sık ekiyorlar ve bu yüzden her bir kökten en kötü verimi alabiliyorlar. Ama aile ihtiyacı için yeterli oluyor yine de. Oysa maydanozlar mini bitkilerden değildir. Tek kök bir maydanoz, gerekli bakım yapıldığı takdirde sık dikilmiş 10 kök maydanozdan daha verimli olabilir.

Yeri

Mümkün olduğunca çok güneşli bir yer seçin. Yaz mevsimi uzun süreli aşırı sıcak olan memleketlerde ise maydanozlar doğuya bakan cephelerde duvar diplerinde daha iyi serpilirler. Tam gölge yerler ise pek uygun değil.

Toprak

Humuslu toprakta maydanozlar gübresiz bile iyi yetişir. Siz yine de humuslu toprağa bol bol yanmış gübre karıştırın.

Mesafe

Her bir maydanoz bir diğerinden en az 10cm uzakta olmalı. 20-30cm mesafe daha iyidir.

Sulama ve besleme

Maydanoz suyu çok seven bir bitkidir. Toprağı asla kupkuru kalmamalı. Sulama aralıklarına dikkat edin. Toprak fazla kuruduğu zaman acilen sulayın. Çok fazla kurumasına kadar beklemeseniz daha iyi olur. İlkbaharda ekmişseniz yaza girerken, yaz sonunda veya sonbaharda ekmişseniz kışa girerken diplerini (toprak yüzeyini) yaprak çürüntüsüyle kaplayın.

Her 20 veya 30 günde bir maydanozlarınıza sıvı besleyiciler verin. Gübre şerbeti çok faydalıdır. Bulmak zor ama daha iyisi balıktan yapılmış bitki besinidir. Bunun dozajını 20-30 günde bir vermeye uygun şekilde ayarlamalısınız.

Tarih: 09 02 2016
Üst kategori: Sebze, Şifalı Bitkiler
Alt kategori:

'Maydanoz (P. Crispum)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Ayşem K. -Ankara says:

    Havuç köklü maydanozlar her yıl bahçenin aynı köşesinden çıkıyorlar. Uzun yıllık olabilir mi?
    ***
    Hayır. İki yıllıktırlar. Maydanoz bir bahçede yetiştirilirse ve çiçek açarsa çevreye döktüğü tohumlar kendiliğinden gelişir ve o bahçeden artık maydanoz eksik olmaz.

  2. Uğur, Mersin says:

    Maydonozların tohumlarını ekerken her bir kök için ne kadar tohum kullanmalıyız?
    ***
    Kök demek tek bir bitki demek. Herhalde ocak denen gruplamaları kastediyorsunuz. Her bir ocağa 10-20 civarında tohum ekilebilir (ya da ne kadar isterseniz: daha az veya daha çok). Ocaklar arası mesafe 40cm gibi tutulmalı. Ama çok farklı maydanoz tohumu ekme yolları var. Uzun şeritler halinde de ekilebiliyor. Nasıl ekeceğiniz tamamen size kalmış. Benim tercihim de birbirlerinden uzak tek tek ayrı yerlerde olmaları.

  3. Uğur, Mersin says:

    Ben balkonda dikdörtgen şeklinde uzun saksılarda maydanoz yetiştiriyorum. Karışık ve sık ektiğim için yeterli verim alamıyorum. Siz nasıl bir yöntem önerirsiniz?
    ***
    Yukarda uzun uzun anlattığım şekilde yetiştirirseniz tek kök maydanoz bir demet maydanoz gibi bolca ve irice yapraklar verebilir.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)

Aşağıdaki işlemde eksik rakamı yazın. *