Mor salkım asması

Bütün dünyada en yaygın yetiştirilen türü Wisteria sinensis. Hoş kokuludur. Esas çiçeklenme zamanı ilkbahardır ama duruma göre sonbahara kadar daha az çiçekli olarak devam edebilir.

rss

Mor salkım liana tarzı gelişen, ağaçlara tırmanan,  mor çiçekleri toplu halde aşağı sarkık salkım biçiminde gelişen birkaç tür asma. Özel bakım ve budamalarla ağaç formu verilebilir. Mor salkım Baklagiller familyasından Wisteria cinsinin mor çiçekli türlerine denir.

Mor salkım türleri

Hibritler, kültivarlar haricinde üç doğal tür morsalkım var (doğal türler hibritlerden kültivarlardan daha yaygın yetiştiriliyor). Bunların genel özellikleri, çoğaltılma yöntemleri ve birbirlerinden farklılıkları kısaca şöyle:

Wisteria sinensis (Çin visteryası)

Bütün dünyada en fazla yayılmış olan Çin visteryası ağaçlara, dallara, destek değneklerine sarılırken saat yönünün tersine hareket eder. Böylece çok benzer türler olan Japon visteryasından ve Amerikan visteryasından kolayca ayırt edilebilir. Diğerlerinden başka bir farkı da azgınca ve hızlıca gelişmesi, aşırı sıcak memleketlerde bile, fakir topraklarda bile aynı şekilde gelişebilmesidir. Çok sık budama gerektirir. Çiçek salkımları orta uzunlukta olur. İlkbaharda önce çiçek açar sonra yapraklanır. Kış soğuklarına dayanıklılığı -30C derecedir. Olgun dal çeliği ve yarı olgun dal çeliği yöntemleryle çoğaltılır.

Mor salkım çiçekleri
Morsalkım
Familya: Fabaceae (Baklagiller)
Cins: Wisteria
Uyum: Aşırı sıcak, şiddetli kış

Wisteria floribunda (Japon visteryası)

Çiçek salkımları en uzun, en gösterişli olan mor salkım türü budur. Salkımlar yarım metreyi bulabilir. Kış soğuklarına -35C dereceye kadar dayanır. Tohumla çoğaltılır. Tohumlar olgunlaştıklarında hemen ya da sonbaharda ekilmeli. Saklamaya gelmez. Ayrıca diğer mor salkım fidanlarına aşılanabilir. Çünkü tohumdan yetiştirilenlerin çiçek açma genetik yaşına gelmeleri 5- 10 yılda mümkün olur.

Wisteria frutescens (Amerikan visteryası)

Amerikan visteryasının salkımları oldukça kısa ve az çiçeklidir. Diğerlerinden daha sakindir, yavaş büyür, ağaç formu vermek ve ağaç formunda zaptetmek kolaydır. İlkbaharda yapraklar ve çiçekler aynı hızla gelişir. Kış soğuklarına dayanıklılığı -25C derece. Kökten büyüyen sürgünleri ayırmayla çoğaltılır.

Mor salkım bakımı, yetiştirilmesi

Gözünüz hep üstünde olmalı. Çok hızlı bir şekilde ağaçları kaplayabilir. Ağaç dallarında gürce dallanıp budaklanarak dalları kırar. Yerini seven bir morsalkım neredeyse her ay budama gerektirir. Esas çiçeklenme zamanları ilkbahardır ama duruma göre sonbahara kadar daha az çiçekli olarak devam edebilir.

Başlıca gereksinimleri

— Güneşi sever. Gölge yerlere uygun değildir.
— Toprak seçmez. Sadece ağır killi topraklar uygun değildir. 1 metreden derin çukur açılır toprak kum ve ponza taşı ile karıştırılıp çukur kapatılır üstüne morsalkım dikilir. Yoğun kireçli topraklarda ise klorozis sorunu olabilir. Bunun çözümü demir şelattır. Kireçlilik çok fazla ise, toprak beyazsa 1m³ kadar çukur açıp içini uygun nitelikte toprakla doldurmalısınız, sonra morsalkımı dikmelisiniz.
— Suyu sever. Susuz bırakmayın.

Bahçeye dikme yeri ve zamanı

İklim uygunsa yılın her zamanında fidanını alıp bahçeye dikebilirsiniz. Kış mevsimi fazla sert geçen yerlerde sadece ilkbaharda dikin. Yaz boyunca kökler toprağa iyice işlesin. Yaz mevsimi aşırı sıcak geçen yerlerde ise yaz hariç her zaman dikilebilir. Saksıdan çıkarmadan bir gün önce sulamalısınız.

Morsalkımın bahçeye dikileceği hem güneşli hem iyi rüzgar alan bir yer olmalı. Yoksa çeşit çeşit mantar hastalıkları olur, önünü alamazsınız. Güneşsiz yerlerde çiçek açmaz, açsa da birkaç yıl sonra ve az sayıda açar.

Çiçeklenmekten vazgeçme problemi

Sadece genç morsalkımlarda görülür. Birkaç yıl yaşlanan morsalkımda çiçeklenmeme problemi olmaz. Bir bahçeye yeni dikilen bir mor salkım ilk yıl ya da ilk iki yıl çiçek açtıktan sonra birkaç yıl çiçek açmayabilir. Başlıca iki sebebi var: Birincisi budamamak ya da budamada hata (aşağıda ilgili paragrafı okuyun). İkincisi yanlış gübreleme. Mor salkıma gübre verecekseniz azot fakiri gübre bulup vermelisiniz. Yine de çiçek açmaktan vazgeçme probleminin esas çözümü düzgün budamadır. Ayrıca yaz ortasında sulamayı azaltın ya da bırakın. Yaz ortasında sulama gerekecek kadar bozulma alametleri görüyorsanız sulamayı bırakmayın sadece sıklığını azaltın ve yaz sonunda bırakın. Mecbur kalmadıkça sulamayın. Yaz ortasından itibaren susuzluk sıkıntısı çekmesi ve budama sayesinde ilkbaharda çiçek açacaktır. Eğer sonbahar sonundan itibaren kış boyunca fazlaca susuzluk problemi yaşarsa iyi değil. Bu çiçeklenmeyi tamamıyla engelleyebilir.

Budama

Mor salkımların çiçek açması bir yıllık dallardan (daha doğrusu geçen yaz yeni gelişen dallardan) oluyor. Kış sonu budamalarında bu dalları tam dipten yok etmemelisiniz. Birkaç filizlenme gözü bırakmalısınız. Yoksa çiçek açmaz.

1- Kışın güçlenmesi amacıyla kış başı budaması: Kış soğuklarının başında yapılmalı (İstanbulda aralık veya ocak ayında). Bu budamada dallar fazla kısaltılmaz, sadece tüm dallar uçlarda kesilir. Böylece uçlardan soğuk alan bünye besini enerjiyi daha gerilere çekmeye başlar.

2- Kış sonu esas budaması: Zamanı kış sonunda, bitkide uyama başlamadan öncedir buna dikkat edin. Geçen yaz gelişen dallarda çiçeklenme olacağından dolayı bu dalları tam dipten kesmeyin. Çiçek açmamakta inat etme riski olan genç morsalkımlarda dallarda sadece iki-üç, en fazla dört filizlenme gözü kalacak şekilde dalları kısaltın. Kış sonundan sonra şiddetli don olayı riski varsa 4 filizlenme gözü bırakın. Yaşlı morsalkımlarda dalları daha uzun bırakabilirsiniz, istediğiniz uzunlukta bırakabilirsiniz. Hem böylece daha fazla çiçek açacaktır. Gençlerde dallar ne kadar kısaltılsa o kadar iyi.

3- Gelişim zamanı budamaları: İlkbahar çiçekleri geçtikten sonra başlanarak, azgın gelişime göre, gerekirse sonbahara kadar budamalara ayda bir gibi devam edilebilir. Bunda amaç mor salkımın her yeri istila etmesinin önüne geçmektir.

Besin, gübre verme

Hızlı büyümesi istenen genç morsalkımlara genel amaçlı bitki besini ya da koyun gübresi verilmeli. Yeterince büyüyünce eğer toprak çok fakirse gübre ister: Azot fakiri bitki besinine devam edilmeli. Toprak iyi kalitede ise hiç besin, gübre istemez.

Ağaç formunda morsalkım

Mor salkımı asma şeklinde yetiştirebileceğiniz gibi ağaç formu da kazandırabilirsiniz. Ağaç formu verilmiş mor salkım son derece güzel bir süs ağacı olur. Zarafetine diyecek yok. Ama bir de o halde tutmak için ne kadar budama gerektiğini düşünürsek, kolay değil. Aşırı hareketli gür gelişme özelliği var. Bu yüzden ağaç formunda yetiştirmek için daha çok Amerikan morsalkımı Wisteria floribunda türü tercih edilir.

Saksıda morsalkım yetiştirilmesi

Kalın kenarlı ve çok büyük toprak saksı gerekiyor çünkü köklerinin ısınmaması şart. Saksıda kökler belirli bir alanda hapis kalacağından dolayı iyi bir toprak kullanmalısınız. En sevdiği toprak doğal humuslu gerçek topraktır. İkinci yıldan itibaren besin takviyesi ister. Besin olarak sardunyalara özel bitki besini ya da domateslere özel bitki besini vermelisiniz. Ayda bir yeterli. Her 4 yılda bir kış sonunda toprak değiştirirken köklerde azaltma yapın. Saksıda yetiştirilen mor salkımlara kök budaması şart.

Çoğaltılması

Yukarda her üç ayrı tür morsalkımdan bahsederken hangi türün nasıl çoğaltılabileceğini yazmıştım. Burada her türde geçerli genel birkaç detay veriyorum.

1- Her tür tohumla çoğaltılabilir. Ancak fidanlar bir yaşını doldurduklarında aşılanmalıdır. Yoksa çiçek açmaları için 5 – 10 yıl bekleyeceksiniz.

2- » Kök çeliğini deneyebilirsiniz. Yalnız aşılı morsalkımlarda kökler farklı türdür.

3- Toprağa çok yakın yan dal varsa » basit daldırma yöntemi denenebilir.

4- Aşılama çeşitli amaçlarla yapılabilir. En çok ihtiyaç duyulan sebep tohumdan yetişmiş mor salkım fidanlarına erkenden çiçek açtırmak içindir. Ayrıca çelik vb. yollarla çoğaltılması mümkün olmayan kültivarlar diğer morsalkım fidanlarına aşılamayla çoğaltılırlar.

Zararlıları, hastalıkları

İlkbaharda siyah bitler musallat olur. Havalar ısınınca kaybolurlar. Eğer gölgede tutuyorsanız çok küçük fidanlara zararları büyük olur. Kuru ve sıcak yerlerde örümcek bitler fazlaca zarar verebilir. Bunun çözümü hortumla üstüne sık sık su sıkmaktır. Su sıkmayı sabahları yapmalısınız. Dallara yapışıp bitkinin özsuyunu emen kabuklu bitler morsalkıma musallat olabilir.

Rüzgarsız ve havası nemli kuytu yerlerde yapraklarda birçok mantar hastalıkları oluşur. Gövdede kanker (gövdede çürüme yapan mantar hastalığı) olabilir. Morsalkımı yanlış yerlere dikmeyin. Ayrıca çok nadir de olsa köklerde mantar hastalığı gelişip bitkiyi kurutabilir. Kök budaması tavsiyelerine uymayın. Sadece saksılarda yeetiştirilenlere kök budaması gerekiyor. Temiz bıçakla budama yapmalı ve sonra kesik yerlere bahçe sülfürü sürmelisiniz.

'Mor salkım asması' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Begonvilli Ev says:

    Gerçekten de çok arsız bir bitki ama öyle çok seviyorum ki mor salkımımı. Komşu bahçeyle aramızdaki mazı çitin tam ortasına dikilmiş ve ağaç formunda budanmış. Ama durmadan sağa sola kollar atıyor. İrice bir kolu ipe bağlayıp balkonuma doğru çektim. Budamanın önemini çok iyi anlatmışsınız. Artık çekinmeden budayacağım. Bir de bahçenin bir başka köşesinde iyi güneş alan bir yerde kocaman bir çam ağacı var. Kış sonunda oraya da dikmek istiyorum. Ağaca sarması ne kadar zaman alır dersiniz?
    ***
    Çamın yanına dikeceğiniz fidanın ağacı sarması… sizin oranın iklime göre gelişim gostereceği dönem oldukça uzun. Yaz kış susuz bırakmazsanız sanıyorum ikinci yılın yarısından sonra ya da üçüncü yıl epeyce ilerlemiş olur. İlk yıllarda hep boya gitmesi için ona göre budama yapmak lazım.

  2. Kemal, Mersin says:

    Dün bir mor salkım fidanı aldım. Sanırım aşı yapılmış. İleride bir sorun olur mu? Bunu merak ediyorum.
    ***
    Aşılı kısımdan daha aşağıdan olabilecek filizlenmeleri sürgünleri anında yok etmelisiniz. Buna dikkat ederseniz sorun yok. Genelde yine mor salkım üzerine aşı yapılır. Üst aşılı kısım kurursu dip filizlerden başka çeşit çiçek açan ve muhtemelen çok azgın büyüyen morsalkım çeşidi gelişir. Pek fark etmez.

  3. Neşe, Eskişehir says:

    Mor salkımımı geçen yıl aldım toprağa diktim. Güneşi rüzgarı iyi. Minicik boyu vardı. Bu yıl biraz boyu uzadı. Çok gür yaprakları çıktı ama iki hafta önce yapraklarda sararma meydana geldi. Sebebi ne olabilir?
    ***
    Sebep ya gıdasız kalmasıdır, çözümü bitki besini vermektir.. ya da kireçli su ile sulamaktasınız. Toprağın alkalin derecesi fena yükselmiştir.

  4. Meral, Çorum says:

    Mor salkım fidanı edinmek istiyorum . Bizim çorumda fidanı yok.
    ***
    İstanbulda bile her yerde satılmaz. Bulmak zor.

  5. Mikail, İstanbul says:

    Gecen hafta abimin bahcesindeki japon cinsi morsalkimin yanlislikla kopardigim dalini suya koydum birkac gun kok salmasini bekledim. dal kok salmadi fakat gelismeye, yeni dal vermeye devam ediyor, gelisiyor. Topraga almaya korkuyorum,kuruturum diye. ne zamani beklemeliyim?
    ***
    Bir ay bekleyin. Sonra köklenmezse bile dikin. Belki tutar. Ayrıca pek az bitki türü birkaç günde köklenir. Genelde üç haftadan önce hiçbir köklenme olmaz.

  6. Kadriye, Balıkesir says:

    İki yıl önce dal şeklinde ektik. Sorusuz biçimde tuttu. Boy vermiyor ama sürekli topraktan birsürü dal veriyor. Buna nasıl çözüm bulabilirim? bir diğer sorumsa salkım söğüt hangi aylarda dikilir?
    ***
    Ne zaman fidan bulursanız o zaman dikebilirsiniz. Kökler rahatsız edilecekse kış sonu daha iyi zamandır. Kökten sürgün çıkarıp sürgünlerin gelişememeleri belki küçük saksıya diktiğiniz içindir. Mor salkım gibi tropikal olmayan türler serin toprak istiyor. Bu da küçük saksılarda mümkün değil. Hazır poşet toprak ve küçük saksı en sevmediği şeydir. Bunlara dikkat edin. Yukarda bakım bilgilerinde bütün bunları açıklamıştım lütfen okuyun.

  7. Hakkı, Yalova says:

    Ben nisan ayında mor salkım tohumları ektim. Bugün baktığımda tohumların büyüme yerine filiz vereceği yerden beyaz kurt girdiğini gördüm. Tohumlar bozulmuş. Sebebi ne olabilir?
    ***
    Muhtemelen o tohumlar ölüymüş. Başka sebep göremiyorum.

  8. Sercan, İstanbul says:

    Mor salkım asmasından çardak yapılabiliyor mu? Yeterince koyu gölge sağlayabilir mi?
    ***
    Bilmiyorum görmedim ama gelişim tarzı kesinlikle uygundur. Yapılabilir. Koyu gölge vermesi dallarının sıklığına bağlı.

  9. Elif, Eskişehir says:

    Peki hiç budamasak? Bahçenin güneşli ve rüzgar alan yeri var. Toprağımız çok farklı. Ne ekersek büyüyüp gelişiyor.
    ***
    Olabilir. Budamak şart değil.

  10. Murat, İstanbul says:

    Bahçemde kuvvetli bir mor salkım ağacı var. Bir komşum bu ağacın evlerin temeline zarar verdiğini, bu yüzden Osmanlı döneminde yasak edildiğini söyledi. Bu gerçekten doğru mu? Kesersem yazık olacak çok güzel açıyor.
    ***
    Bilmiyorum öyle bir şey hiç duymadım.

  11. Gözde, İstanbul says:

    Gelişmiş bir mor salkımım var. Kasım ayında satın aldığımda biraz daha büyük bir saksıya geçirmiştim. Şu an çok sağlıklı. Çük güzel çiçek açıyor. Büyük saksı gerekir demişsiniz. Şimdi büyük saksı gerekir mi yoksa önümüzdeki baharı mı beklemeliyim?
    ***
    Madem şimdi gelişimi çok iyi o halde şimdilik kalsın. Gelecek yıl kış sonunda daha büyük saksıya geçirirsiniz.

  12. Nedim, Eskişehir says:

    İstinat duvarını çiçek ekilcek şekilde yaptırdım. Belli aralıklarla mor salkım ekildi. Damlama şeklinde sulanıyor. Ekim kasım gibi dkildi. Şu an yaprk ve çiçek acmadı. Zamanı var mı ben mi sabırsızım? Eskişehir’de soguk rüzgar ve sıcak istemediğiniz kadar var..
    ***
    Şu sıralar filizler vermiş olması gerekiyordu. Bu yıl çok şiddetli don olayları yaşandığı için ve fidanlar henüz körpe olup ve sonbaharda ekilmelerininin yüzünden de köklerin toprakta iyice yer etmemiş olmalarından dolayı tamamıyla donup ölmüş olma ihtimalleri çok yüksek. En üst kısımlardan başlayarak şöyle kontrol edin: Dalın ince yerini kırarak veya dış deriyi tırnağınızla kazıyarak canlı yeşil doku var mı diye bakın. Yoksa aşağı doğru aynı kontrolleri yapın. Dibe kadar canlılık yoksa toprağı biraz eşeleyip ana gövdenin toprak altı -kök kısmını da kontrol edin. Nerede canlılık varsa oradan yukarsını kesin atın. Hiç canlılık yoksa yapacak bir şey de yok. Yeni fidanlar alıp dikmeniz gerekiyor.

  13. Nuray, Ankara says:

    Geçen yıl diktiğim mor salkım ağustos ortasınca çok cılız bir çiçek verdi ama Beyaz. Neden olabilir?
    ***
    Anlaşılan beyaz çiçek açanındanmış..

  14. Haydar, Ankara says:

    Geçen sene nisan ayında boyları 80 cm olan üç tane tüplü mor salkım alıp diktim. Üçü de filizlendi parlak parlak yaprakları var. Çiçeklenme ne zaman başlar? Budamada zaman var mı?
    ***
    İlkbahar başında çiçek açmaya başlarlar. Yukardaki bilgileri okursanız sorularınızın cevapları fazlasıyla ayrıntılı olarak mevcuttur.

  15. Murat, Ankara says:

    Tohumdan ektim. Şu an bir aylık ve 20cm boya geldi. Saksi küçük. Bahçeye alacağım ama havalar fazla sıcak. Sonbaharı bekleyeyim mi?
    ***
    Kökleri rahatsız etmeden, toprağı dağıtmadan saksıdan çıkarırsanız hemen şimdi bahçeye dikmeniz çok iyi olur.

  16. Seda says:

    Mor salkım bitkisini bahçeye hangi aralıklarla (mesafe) dilmeliyiz? Bununla alakalı hiç bilgiye ulaşamadım.
    ***
    Yukardaki bilgileri okursanız, sadece bir tanesi bile çok yeri kaplar. Çok sayıda dikmek istiyorsanız 7 metreden daha yakın aralıklarla dikmeyin.

  17. Burhan, Yalova says:

    5 yıllık mor salkımım mükemmel açıyor ve büyüyordu. Toprakta ekili ve 5m uzun kolları var. Geçenlerde yapraklardaki bitler için fantac 100 ec ile sabah 10da ilaçlama yaptım. Şu an yapraklar çürüyerek kuruyor. Lütfen yardımcı olur musunuz?
    ***
    İlaç zarar vermiş. Ya o ilaç uygun değildi ya da oranını fazla kaçırdınız. Ama üzülmeyin mor salkım çok dayanıklıdır yakında yeniden filizlenir.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)

Aşağıdaki işlemde eksik rakamı yazın. *