Oxalidaceae, ekşi yonca, uyku yoncası

Bu sayfada konu Oxalidaceae familyası ve ekşi yonca türleri hakkındadır. Bu türlerin gerçek yonca ile hiçbir ilgisi yoktur. Sadece yaprakları benzer.

rss

Ekşi yonca, oxalisOxalidaceae familyası 8 cins bitkiler topluluğudur. Yaklaşık 900 türü tespit edilmiş. Bunlardan 800 kadarı Oxalis cinsine bağlıdır. Kutuplar hariç dünyanın her yerinde bulunurlar.

Tek yıllık, uzun ömürlü, küçük otsu yer bitkisi, çalı ve küçük ağaç şeklinde gelişen türleri var. Yapraklar çoğunluk türlerde yonca benzeridir (üç parçalı). Birkaç türü gül ve bakla yaprakları şeklinde çok parçalı yaprak özelliklidir.

Bazı türlerini çevremizde doğal olarak kendiliğinden yetiştiklerini görebiliriz. Bunlar genelde ekşi yonca denen türleridir. Gerçek yoncalardan ayırt edebilmenin en kesin yolu çiçek yapılarıdır. Yoncaların çiçekleri tüm baklagillerin çiçek yapısına benzer (katırtırnağı çiçeği gibi ama oldukça küçük). Ekşi yoncalarda ise çiçekler resimde görüldüğü gibi kendine özel şekildedir. En çok pembe ve beyaz renkte çiçek açarlar. Sarı çiçeklerileri de var.

Birkaç önemli türlerini ilerde ele alabilirim. Bu sayfada sadece Oxalidaceae familyası ve ekşi yonca denen Oxalis türleri hakkında genel anlamda kısaca bilgi verdim.

Kullanım

— Her türünün yaprakları, çiçek sapları ve yumruları yenilebilir. Fazlaca oksalik asit içerdiğinden dolayı yenmesi tavsiye edilmese de lezzetlidir ve yiyenler çok (Türkiyede bu özelliği pek bilinmiyor ve yenmiyor).
—Tür özelliklerine göre saksılarda süs bitkisi olarak ve bahçelerde yer örtücü olarak kullanılabilirler.

Çevremizde kendiliğinden yetişen Oxalisler

Oxalis corniculata mini sarı çiçekli ve mini yapraklıdır. Toprakta sürünerek ilerleyen succulent özellikli ince gövdesiyle susuzluğa iyi dayanır. Güneşte yaprak rengi kızıllaşır. Hem sürünerek yayılmasıyla hem bol bol tohum oluşturup tohumlarını çevreye yaymasıyla istilacıdır. Balkon saksılarında çiçeklerin dibinde toprak yüzeyini örterek hoş bir görünüm sağlarlar. Aşağıda bahsettiğim türlerin aksine bu tür devamlı bol bol tohum oluşturur.

Ekşi yonca

Yurdumuzda yetişen Oxalislerden, yukardaki türün dışında diğer çoğunluk yumruludur. Bu Oxalis türlerine ülkemizde genellikle ekşi yona denir. Uyku yoncası denmesi pek yaygın değildir. Yaprak büyüklükleri toprağın yapısına göre bir hayli farklı oluyor. Aynı tür bir ekşi yonca farklı toprakta farklı geliştiği için farklı türler sanılabilir. Tohum oluşturduklarını hiç görmedim. Yumrularıyla çoğalıp çevreye yayılırlar. Dalsız olup yumrudan yapraklar ve çiçek sapları çıkararak gelişirler.

1) Nohut ve fındık kadar, yuvarlak, sağlam, sert yumrulu olanlar pek yaygın değildir. Yaz sıcaklarında yaprakları kurumaz.

2) Mini bir havuç gibi, renksiz, yarı şeffaf ve depocu kazık köklü olanları yaygındır (Oxalis debilis). Sıcak mevsimde ve çok soğuk mevsimde yapraksız kalırlar. Bunlar yapraklarının dibinde üzüm çekirdeği gibi küçük ve sert yumrular üretir. Mini yumrular rüzgarın ve yağmurun etkisiyle ya da üstlerine basılmasıyla çevreye dağılıp toprağa karışır. Sonra her biri tohum gibi çimlenir büyür. Çevreyi istila edici özellikte olsalar da yılın her zamanında yapraklı görmek mümkün değildir.

Süs bitkisi olarak Oxalis

Yukarda anlattığım yumruluları beğenip saksılarda yetiştirenler var. Süs bitkisi olarak değeri olup yetiştirilenleri daha farklıdır. Koyu mor yapraklılar (Oxalis triangularis) ve yaprakları ‘dört parçalı uğurlu yonca yaprağı gibi’ olanlar (Oxalis tetraphylla) yaygınca yetiştirilir. Bunların hibritleri de türetilmiş. Gösterişli çiçek açan türleri bizde pek bilinmez. Ayrıca succulent meraklılarının yetiştirdiği, nadir bulunan kalın succulent dallı Oxalis’ler de var.

Tarih: 30 12 2010

'Oxalidaceae, ekşi yonca, uyku yoncası' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Çiçek K. -İstanbul says:

    Evde yetiştirdiğim yonca türü bir bitkim var. İncecik dalların ucunda yonca biçiminde büyük mor yaprakları var. Akşamları kapanıyor yapraklar. Yılda birkaç kez lila renkli narin çiçekler açıyor. Bitki 2 yıldır bende. Geldiğinde 14 yoncaydı. Herkeste çoğalırmış, arsız bir bitkidir diye duydum. Fakat bende zamanla azalıyor yapraklar. Nerede yanlış yapıyorum anlamıyorum. Haftada 2 kez su veriyorum. Güneş alan salonumun ortasında sehpa üzerinde tutuyorum. Gübre mi vermeliyim? Ne tür gübre lazım? Ya da toprağını mı değiştirmeliyim?
    ***
    Salonun ortasında belki ışık ve esinti az geliyor. Bu da fotosentez yapmasını yavaşlatır ve bitkiyi güçten düşürür.

  2. Çiçek K. -İstanbul says:

    Bilgiler için çok tesekkürler, bitkimi cam önüne aldım. Önerilerinizi uygulayacağım.

  3. Çiçek K. -İstanbul says:

    Bitkiyi cam önüne almam pek işe yaramadı maalesef. Çünkü güneşte kalınca hemen yapraklar sarkıyor, hatta diriliğini kaybediyor. Mecburen tekrar uzaklaştırdım cam önünden. Şu an pencereye 1,5-2 metre uzakta ama epey ışık alıyor. Ne dersiniz böyle kalsın mı? Yoksa her şeye rağmen koyayım mı cam önüne? Bir de toprağını değiştirdim. Doğru mu yaptım bilmiyorum ama yumru köklerin çevresindeki toprak neredeyse taşlaşmıştı ve iç içe girmişti. Usulca ayırdım onları. Toprak içinde başka birkaç yumru kök daha vardı. Yeni bir toprağa ektim. Yanlış mı yaptım sizce? Ektiğim saksının dibinde delik yok. Sorun olur mu?
    ***
    Bu bitki devamlı yeni yaprak çıkarır. Güneşli yerde yeni çıkacak olanlar daha sağlıklı olur. Boşuna endişelenmişsiniz. Hem kış güneşinin hiçbir yakıcı etkisi olmaz. Sizinkinin yaprakları bence son derece kof ve sağlıksız. Güneşten uzak tutmayın. En azından tül ardından filtrelenmiş güneş almalı. Toprağı değiştirmekle iyi etmişsiniz. Saksının dibinde delik olmaması çürümeye sebep olur.

  4. Esra, Yalova says:

    Bu çiçek bende de var. Diğer yoncalar gibi değil. Yerini sevene kadar biraz naz yapıyor. Çok güneşe koymayın. Işık aydınlık yerde tutun. Balkon bahçe farketmez. Bulabilirseniz biraz hayvan gübresi koyun ama tavuk kuş gübresi değil.

  5. Anna Kopdağ says:

    Bende de var bur bitki ama bir türlü adını ögrenemedim. Yaprakları ölünce tekrar toprağını değştirip yavru kökleri başka saksıye ayrı dikiyorum. Sakın çiçek varken ayırmaya kalkışmayın küsüyorlar.
    ***
    Bendekiler hiçbir şeyden küsmüyor. Sıcak aylarda yok olurlar sonra yeniden yeşerirler. Saksıların toprağını yenilerken bir kısım eski toprağı atmayıp yeni toprakla karıştırıp sonra bütün saksılara o karışımdan doldurup çiçekleri dikmiştim. Eski toprakta bunun mini yumrularından varmış görememişim. Şimdi her saksıdan çıktılar. Zararlı istilacı bir şey bu bitki. Bazı saksılardakilerin yaprakları devleşti. İlk defa bu yıl o kadar dev yapraklı oldular. Ama çok güzeller.

  6. İsimsiz says:

    Bir saksı çiçeğinin torağında beliren yoncayı alıp başka bir saksıya diktim. Kısa sürede saksıda çoğaldı. Yerlere doğru sürgün verdi. Ancak bulunduğu ortamda siyah nokta şeklinde bişeyler balkon duvarlarımı sardı. Yoncadan sarkan kapsül şeklindeki çıkıntıyı koparıp içini açtım. Aynı duvarıma yapışmış siyah noktalar var. Acaba bunlar böcek mi? Tohum olsalar balkon duvarlarına yapışıp nasıl durabilirler?
    ***
    Bu konuda hiçbir fikrim yok. Tohum olsa anlarsınız. Belki duvardaki şeyler başkadır. Sinekler dolaştıkları yerlere pislerler. Siyah lekeler bırakırlar.

  7. Çiçeksever, Tekirdağ says:

    Bir senedir oxalis çiçeğim var ben bayılıyorum ona. Yeri soğuk diye mutfaktan salona aldım. 2 gün sonrada yerini beğenmedi diye eski yerine koydum. Ertesi gün yapraklarının aşağıya düştüğünü ve solmalar olduğunu gördüm. Yer değişikliği mi fazla sudan mı bilemiyorum. Toprak aldım çünki üzerinde küçük sinekler var. İçinin çürüdüğünü düşündüm. Toprağı değiştirmeli miyim sizce?
    ***
    Size bu bitki hakkında kesin bir cevap veremem. Gelişim özelliği türüne göre değişiyor. Genelde sıcakta bozulurlar. Hele bir de kışın soğuğa alışmışken sıcak odaya alırsanız yapraklar kurur. Tekrar 1 yıldır yetiştirdiğiniz yerde tutun. Hiçbir bitkinizi toprağı daima çamur gibi kalacak şekilde ikide birde sulamayın.

  8. Birsen Y. -İstanbul says:

    Bugün itibari ile 5 adet oksalis tohumu aldım ektim suladım. Tohumumu çimlendirmede bitki nasıl bir ortamda olmalı?
    ***
    Güneşin ısıttığı esintili rüzgarlı bir yerde kolay çimlenirler. Daha sonra yapraklanırken öğle civarı güneşi almayacağı yerde bulundurun. Sabah veya akşam güneşi alabilmeli.

  9. Duygu, İstanbul says:

    Merhaba. Oksalis yapraktan da çoğaltılabiliyormuş diye birşey okudum. Doğruluğunu size sormak istedim. Yakın çevremde satan bir yer bulamadım. Buradaki bir bahçede var ama çalmak istemiyorum. Bir kaç dal işimi görür mü?
    ***
    Hiç duymadım ve sanmıyorum. Olsa bile her çeşidi için geçerli değildir. Bendeki çeşidinde belki mümkündür. Çünkü bunun her yaprağının dibinde elma çekirdeği kadar yumru oluşuyor. Sonra çevreye yayılıyorlar. Onlar tohum gibi çimleniyor yeni bitkiler oluşuyor. Siz o bahçeden bir tane söküp alın. Mutlaka çok vardır. Çalmak sayılmaz. Yaprakla uğraşmayın.

  10. Sıla B. -Ankara says:

    Merhaba:) Şubat ayında aldığım sümbüllerden birinin saksısında bu bitkilerden çıktı. İncecik gövdeleri hızlı uzuyor. İki akşamdır dikkatimi çeken bir şey üzerine internette araştırmaya başladım. Akşamları yapraklarını kapatıp sabah açıyorlar. Uyku yoncası olduğunu öğrendim. Çiçeklerinin fotoğraflarını görünce de çok mutlu oldum. İyi ki sökmemişim dedim. Kapalı balkonumda camın dibinde duruyor ve birkaç saat öğlen güneşi alıyorlar. Bana çok cılızlarmış gibi geliyor ama şu an en fazla 10 cm’ler. Ne kadar sürede çiçeklenecek boya ulaşırlar acaba? Saksıları çok küçük. Biraz geliştikten sonra toprağıyla ayırayım mı? Mümkün olduğunca çoğaltmak istiyorum çünkü. Bir de saksıda bunlarla birlikte bir adet ısırgan otu gelişti. Çok da hızlı büyüyor. Atmak istemiyorum ama ayırmama gerek var mı acaba?
    ***
    İncecik dalları varsa Oxalis corniculata türüdür. Çok küçük olurlar. Ekşi yonca denen türler dalsız olur. Yaprakları öyle mini mini kalmaz. Yaprak sapları 20cm’ye kadar uzayabiliyor. Bırakın ısırganla büyüsünler. İsterseniz başka saksıya aktarabilirsiniz.

  11. İsimsiz says:

    Benim mor saplı çiçeğim toprağa yeni ektim ama bir kaç saat sonra aşağı doğru sarkıyor. Acaba ölüyor mu?
    ***
    Kökler rahatsız olmuş. Toprağa yeniden bağlantı kurana kadar böyle devam eder. Bu sırada, toprağın çürütücü bir etkisi yoksa ve yeri havasız değilse bir şey olmaz korkmayın. Birkaç hafta içinde kendine gelecektir.

  12. Nursen, Bursa says:

    Bu çiçekten benim de var. Akşam güneşi gören balkonumda duruyor. Günden güne çoğalıyor. Çiçekleri harika. Onları ayırarak çoğalttım. Merak ederek yapraklarını uzun keserek suya koydum köklendi. Tekrar ektim tuttu çiçek de açtı. Paylaşmak istedim.

  13. Neşe, Tekirdağ says:

    Uyku çiçeğinden bende de var. Sadece yaprak rengi bordo rengi. Çiçeğinin rengi aynı. Çok güneş almayan yeri ve aydınlığı seviyor.

  14. Zehra, Ankara says:

    Oxalis sp çiçeğine sahibim. Mor yaprak pembe çiçekli. Saksısının su giderlerinden köklerinin uçları dışarıya çıkmaya başladı. Çiçeğim çok sağlıklı. Saksısını değiştirmek istiyorum. Nasıl bir toprak alayım? Değiştirirken nelere dikkat etmeliyim?
    ***
    Saksının alt deliklerinden kök çıkması saksısının yetmediğini göstermez. Daha iki üç yıl aynı saksıda kalabilir. Bu türlerde zaten ince köklerin pek önemi yoktur. Endişelenmeyin. Yine de çok gerekli diye düşünüyorsanız mayıs ayını beklemelisiniz.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)


9 − 5 =