Portulacaria afra, Fil azığı (cüce yeşim ağacı)

Kolay yoldan, bitkileri incitmeden eziyet etmeden bonsai görünümlü bitki yetiştirmek isteyenlere Portulacaria afra ideal bitkilerden biridir. Buna cüce yeşim ağacı derler (dwarf jade plant). İngilizcedeki diğer yaygın isimleri fil azığı ve fil çalısı..

Genel Özellikleri

Portulacaceae (semizotugiller) familyasının Portulacaria afra türüdür. Fil azığı uzun ömürlü, küçük etli yapraklı ve sık dallı çalı ve küçük ağaç formunda gelişir. Yumuşak ve esnek dalları önce kızıl, sonra zamanla bordo rengine döner. Daha da eskiyince soluk kahverengi olur. 5 metreye kadar uzayabilir. Uzaktan bakınca dallarıyla, yapraklarıyla, çiçekleriyle yeşim ağacına çok benzer. Aradaki farklar, en kolay anlaşılır yönüyle, fil azığı yaprakları oldukça küçük ve yuvarlakçadır. Fazlaca etli olmazlar. Sıcakta yaprakları yumuşar. Dalları kızılca ve bordo rengi olmakla da farklıdır. Bu özellikleriyle kolayca ayırt edilebilir.Aralarında hiçbir yakınlık, hiçbir akrabalık yoktur. Gerçek yeşim ağacı için bakınız: ⇒ Crassula ovata.. Fil azığının kırılıp düşen dalları eğer ilgilenilmezse çok uzun süre canlı kalır. Susuzluğa dayanıklılığı çok iyidir.

Fil azığı kış sonunda küçük pembe çiçekler açar. Çiçekleri topluca bir arada olur. Nektarı çeşit çeşit böcekleri çeker.

Habitat

Anavatanı Güney Afrika’dır. En çok doğusunda bulunur. Yarı çöl arazilerde, kayalık yamaçlarda, taş – kaya yığıntılarında ve kupkuru vadilerde görülürler. Fil azığı (Portulacaria afra) Afrika’da fillerin en sevdiği yiyeceğidir (bu sebeple fil azığı demişler). Filler buldukları zaman bu çalıları tamamen yapraksız bırakırlar. Çoğu dallarını da yerler. Kalın dallarını kırar darmadağın ederler. Yere düşen dalları kurumayıp köklenir ve yeşerir. Fillerin kel bıraktığı çalılar 15 gün içinde tekrar yemyeşil yapraklarla dolar. Fakat keçilerin götürüldüğü yerlerde keçiler bu bitkilerde hiçbir yeşil filiz bırakmaz ve yok olmalarına sebep olurlar.

Kullanım

İç mekanlarda süs bitkisi olarak kullanılmaya elverişlidir. Bonsai çalışmalarında amatörlere kolaylık sağlayan özelliktedir. Fil azığı Portulacaria afra’nın yaprakları çok küçük ve dallarının eğip bükmeye elverişli olmasından dolayı neredeyse kibrit kutusu kadar küçük bonsailer bile yapılabilir.

İklimi uygun yerlerde bahçe kenarı çiti olarak ve havuz kenarı mahrem çiti oluşturmak gibi amaçlarla çok iyi işe yarar.

Afrika’da yarı çöl iklimi taşıyan ve bitki örtüsünü kaybetmiş yerlerin tekrar yeşillendirilmesinde kullanılır.  Her yere sıkça kökler salarak yayılması ve toprak üstünde çok sık dallanması gibi özelliklerinden dolayı hem erozyonu önlemede hem toprağın iyileştirilmesini sağlamada etkilidir. Bu özellikleriyle atmosferdeki karbon dioksidi bağlayıcı etkisi büyüktür. Araştırmalara göre fil azığı havadan karbondioksit alıp kullanmada en hızlı bitkidir. Fotosentez yapma özelliği yağışlı mevsimlerde çoğunluk bitkiler gibi, yağışsız mevsimlerde ise kaktüsler gibidir. Yani kurak dönemde krasula tarzı metabolizma devreye girer. Böylece yıl içindeki gelişim dönemi bir hayli uzun, bazı yerlerde kesintisizdir.

Yenilebilir. Ayrıca şifalı bitki gibi, biraz Aloe vera gibi sağlık için kullanılabilir.

Kış soğuklarına dayanıklılığı

Sıfırın altında kış soğuklarına dayanıklılığı uzun sürmemek ve kuzeyli rüzgârları almamak kaydıyla en fazla -7°C derecedir. Rüzgarlara açık bir yerde ise en fazla -4C diye düşünülmeli. İklimi uygun yerlerde bahçe bitkisi olarak yetiştirilebilir. Kışın eğer kaldırabileceğinden daha faz soğuğa maruz kalırsa yapraklarını ve körpe dallarını kaybeder. bu ciddi bir kayıp sayılmaz. Baharda eskisinden daha iyi hale gelir.

Fil azığı (Portulacaria afra) yetiştirilmesi ve bakımı

İklimi uygun yerlerde bahçede yetiştirilmesi o kadar kolaydır ki kesinlikle hiçbir bakım istemez. Toprak seçmez. Susuzluğa müthiş dayanıklıdır. Aşırı killi topraklarda bile sorunsuz gelişir. Fakat iç mekanlarda yetiştirilmesi biraz dikkat ve özen ister.

İç mekanlarda saksıda fil azığı yetiştirmek

Güneşli bir pencerenin yanında durması gerekiyor. Zaten havadar ortam istediğinden pencere yanı uygundur.

Toprak ve bitki besini

Oldukça havadar, suyu çabuk süzdürür özellikte ve besleyici bir toprak karışımı yapmalısınız. Asitli toprak seviyor (pH 5.6 – 6.5 arası) denir ama alkalinli topraklarda gelişiminde hiç bir sorun olmaz. Sadece alkalinliğin yüksekliğine göre yapraklar pek canlı yeşil olmazlar. Bunun çaresi kolay. Demlikte artan çay ile ayda bir iki defa sularsınız. Problem çıkmaz. İlla asitli toprak şart değil.

Fil azığı yağmur ormanı bitkileri gibi torf vb özel toprak istemez. Orta besleyici bir toprak karışımı yaparsanız bitki besini vermek de gerekmez.

Toprağı verimli olan herhangi bahçeden, tarladan alacağınız üst yüzey toprağa biraz kum ve ince ponza taşı karıştırın. Fil azığı (Portulacaria afra) için bu toprak fazlasıyla besleyicidir. İki yıl rahat idare eder.

Bu bitkinin yetiştirilmesinin zor olduğu iddiaları hazır poşet toprakları kullanmaktan kaynaklanıyor. En kötü arazi toprağı bile fil azığı için hazır poşet topraktan bin kat daha sağlıklıdır. Sadece iç mekanlarda kullanmak için toprağı biraz kumla karıştırın. Havadar ve süzek olunca sorun kalmaz.

Sulama

Fil azığı iç mekanlarda köklerden çürümeye yatkındır. Sulama toprak önemli derecede kurudukça yapılmalı. Kış boyunca ise çok daha seyrek ve daha az miktarda su ile sulamak lazım. Yaz sıcaklarında yapraklar yumuşamış ve pörsümüşse sulamadan önce toprağına bakın. Yeterince nemli ise yaprakların pörsümesi susuzluktan değildir, sıcaktandır. Doğası böyle.

 Kış dinlendirmesi

Sıfır ile 10 dereceler dolaylarında oldukça serin bir yerde 2-3 ay kadar toprak kupkuru oldukça çok az miktar su vererek kış dinlendirmesi fil azığınızı güçlendirir. Eğer imkanınız varsa yapmalısınız. Bu zaten anavatanında yaşadığı doğal bir ihtiyacıdır.

Yaprak dökme sorunu

Köklerin ani ısı değişikliklerinde ıslak toprakta olması yüzünden olabilir. Mesela yaz boyu dışarda tutuyorsanız, havalar soğuduğunda içeri sıcak odaya aldığınızda, toprak ıslak ise kötü etkilenir. Zaten kışın içeri alınması gereken hiçbir salon bitkisini soğukların başlamasına kadar dışarda bırakmak iyi değil. Yaz sonunda, sonbahar serinleri hiç başlamadan önce içeri almanız şart. Böylece ısı farklılığı problemleri olmaz. Bu arada, şunu unutmayın: Mekan değişikliği gerektiğinde toprak kuru veya yarı kuru olmalı ve yeni mekana aldığınızda 10 gün kadar hiç sulamamalısınız. Nu kural her bitki için geçerlidir.

Budama

Fil azığını istediğiniz her zaman budayabilirsiniz. Hiçbir sorun çıkmaz. Sadece, budamada eğer fazla dallar gidecekse, önceden toprağı biraz kuru olmalı. Sonra budayın. Budamadan sonra ise toprak adamakıllı kuruyana kadar hiç sulamayın. Kestiğiniz dalları çoğaltmada kullanabilirsiniz.

Fil azığı nasıl çoğaltılır?

Dallarını kesip ayrı yerlere dikerek gayet kolay bir biçimde çoğaltabilirsiniz. Kesip aldığınız dalı önce 5-10 gün direkt güneş almayan bir yerde açıkta bekleyin. Bu sırada kesik yer kendisini iyileştirecek ki toprağa girdiğinde orası mikrop kapmasın. Sonra az nemli toprağa dikin. Yeri mutlaka iyi derecede güneşli ve yeterince havadar olmalı. Toprak her adamakıllı kupkuru olduğunda çok az miktar su ile sulayın. Kışın çoğaltma yaptıysanız ilkbahara kadar böyle devam edin. İlkbahar ve yaz aylarında yaptıysanız bir ay sonra normal sulamaya geçin.

Kaynaklar

Portulacaria afra – plantzafrica.com
Elephant Bush, Elephant Food, Elephant Plant, Miniature Jade, Dwarf Jade, Spekboom, Small Leaf Jade -Portulacaria afra – davesgarden.com

Kategori: Kaktüs-Succulent Tarih: 06 Temmuz 2012

Etiketler: | |

'Portulacaria afra, Fil azığı (cüce yeşim ağacı)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Gizem, Afyonkarahisar dedi ki:

    Bu bitkiden yetiştirmek istiyorum. İnternetten sipariş vermeyi düşünüyorum ama onun için uygun ortamı yaratamayıp ölmesinden korkuyorum. Küçük bir kapalı balkonum var. Akşamüstü güneş alan bir yer. Orayı hobi bahçem haline getirmeye çalışıyorum. Bu bitkiyi de orada değerlendirmek istiyorum. Bonsaiye merak saldım bu aralar. Bu bitki başlangıç için çok güzel olucak diye düşünüyorum. Emeğinize sağlık çok güzel bir site olmuş.

  2. Murad D. -İzmir dedi ki:

    Bir arkadaşın gönderdiği afrayı gelir gelmez bir saksıya diktim. İlk suyunu verdim. Kış olduğundan su vermeden öylece yazı beklemeye başladım. Bu arada toprağı su vermesem dahi her zaman nemli idi. Kışın dona karşı hassas olduğundan içeride bıraktım. Burada güneş ve ışıktan biraz mahrum kaldı. Geçen gün dallarından birinin kurumaya başladığını gördüm. Biraz kontrol edeyim derken elimde kaldı. Baktım ki diğer dallarında da aynı durum var. Dalların dış kabuğu kurumuş. Gövdede henüz bir şey yok. Bu bitkiyi çok hevesle bekliyordum. Kaybedersem çok üzülecegim.
    ***
    Güneş olmasa bile kuvvetli aydınlık lazım. Sanıyorum hava akımları da yoktur. Çürümesi normal. Hele öyle bir ortamda hiç kurumayan toprakta hayatta kalabilmesi mucize gibi olur. İzmir’de dışarda kalsa kış soğukları hiç etkilemez. Sadece ısı sıfırın altına düştüğü günlerde kuzeyli yönlerden direkt rüzgar almayan bir cephede olması yeterlidir. İstanbul’da bile bu şartta kışın dışarda kalabilir bozulmaz. Evde tutmakla hata etmişsiniz. Hemen dışarı koyun. Sağlam dalları varsa onları vakit kaybetmeden kesin ve sağlıklı toprağa dikin. Bahçelerin parkların toprakları bile poşet topraklardan daha güvenlidir. Biraz kum ekleyerek sağlıklı yetiştirebilirsiniz.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)