Ceylangözü (canan) sardunya böyle yetiştirilir

Ceylangözü veya canan sadece ilkbaharda çiçeklenen, çiçekleri iki hafta kadar (hava serinse daha fazla) solmadan dayanabilen, iri çiçekli hibrit sardunya. Bütün dünyada en çok regal geranium ismiyle bilinir. Amerika’da yaygın adı Martha Washington sardunyası.

rss
ceylangözü sardunyası
Ceylangözü (canan) sardunya
Uluslararası yaygın ad: Regal geranium
Familya: Geraniaceae (Turnagagasıgiller)
Cins: Pelargonium (Sardunya)
Tür: çeşitli hibritler (Pelargonium x domesticum)

Açelyalardan bile güzel çiçek açtıkları, az emekle çok bereketli gelişmeleriyle üzerinde durulmaya değer bir güzellik. Bundan dolayı aşağıdaki bilgileri hazırlamak için kendi tecrübelerimle yetinmeyip hakkında araştırma yaptım. Budama zamanları ve doğru besleme çok önemli püf noktalarıdır.

Çiçeklenmeleri

Çeşitli ceylangözü hibritleri var. Bazıları yazdan sonbahara kadar çiçek açar. Onlar bu sayfada konu değil. Türkiyede yaygın olan kış sonunda /ilkbahar başında çiçek açan çeşitlerinden bahsediyorum.

Bunların çiçeklenmesi için sonbaharda ya da kışın en az 5 hafta üşümesi gerekiyor. Yani eğer evde yetiştiriyorsanız sonbaharda beş hafta dışarda tutun. Soğuğa genelde -4C dereceye kadar dayanırlar. Kuzeyli yönlerden rüzgar direkt almazlarsa bir iki derece daha fazla soğuğa  dayanabilirler.

İki tip canan

1- Az dallı gelişen, aşırı çoklukta çiçeklenen cananlar 1m kadar yükselebilir. Her güçlü dalın tepesinde birçok çiçek saplarının ucunda tomurcuklar geliştirmiş olarak tepeyi tamamen kaplar halde çiçeklenir.

2-Çok dallanan ince dallı bodur cananlar 30cm’yi pek aşmaz. Genelde çiçekleri tepede toplu değil, rasgele çevreye uzayan çiçek sapları uçlarında az sayıda toplu halde açarlar. Bazı çeşitlerinde tepede çiçeklenerek tepenin tümüyle çiçeklerle kaplanması mümkün. Gerçi bunun için budamalarla derli toplu tutmak gerekiyor.

Aradaki fark nasıl anlaşılır? Kesin bir tarif yok (bilenler varsa aşağıya yazsın). Yanlış bakım sonucu büyük tip cananların da bodurlar gibi gelişmesi yüzünden yukardaki iki ayrı tarif farkları belirleyemiyor.  Büyük tip cananlar yanlış bakım sonucu aynen küçük tipler gibi ‘bodur’ gelişebilir. Bir yıllık doğru bakım sayesinde cananınızın büyük mü bodur mu olduğunu anlayabilirsiniz.

Büyük tip olsa bile bir yılda 1m’yi bulmaz ama dallarının kalın, çiçeklerinin tepede çok fazla olmasından anlarsınız. Büyük tip canan sardunyalar doğru bakım sonucunda gövdesi çok sağlam ve kalın olur. Gövdesinin özelliği besin ve su deposu özellikli tam succulent yapıdadır. Baharda çiçeklenmiş her bir dal önceki yazdan beri gelişen dal olup kalınlığı kurşunkalemden daha kalındır. Tepesi çiçeklerle doludur. İşte doğru bakımın sonucundaki ölçüler bunlar.

Büyük cananlarda kışın yavaş yavaş tepede çiçek tomurcuklarının yer alacağı taç kısmı oluşur. Eğer bakımda beslemede başarılı olmuşsanız her bir dalın tepesi kış sonunda adeta küçük bir karnabahar gibi yoğun bir şekilde filizlerle dolar. Bunlar birsürü tomurcuk geliştirecek. İlkbahar gelince muhteşem bir çiçeklenme görürsünüz. Aşağıdaki fotoğraf benim yetiştirdiğim büyük tip canan sardunya. Nisanın başından beri tomurcuklar birer birer açılıyor. Henüz solan bozulan olmadı. Fotoğraf tarihi 25 Nisan 2013.

Ceylangözü (canan) sardunya

Yetiştirilmesi

Aşağıdaki bilgilere göre planlı programlı bir yol izlerseniz her yıl daha muhteşem bir güzellikte çiçek açar. En iyi sonucu almak için iklime göre farklı bakım gerekiyor. Ayrıca evde yetiştirilebilir.

Güneşe ihtiyacı fazladır. Açık havada günde en az 3 saat direkt güneş, evlerde günde en az 4 saat direkt güneş lazım. Yazları şiddetli sıcak olan memleketlere uyum sağlayabilir.

Kış soğukları erken başlayan yerlerde

Aslında uygun değil. Camekanlı balkonlarda yetiştirecekseniz sorun yok, aşağıdaki İstanbul paragrafındaki gibi yetiştirin. Ev içinde yetiştirecekseniz daha aşağıda ilgili kısmı okuyun.

Ankara, Malatya, Kütahya

Yukardaki sözlerim buralarda da geçerli. Ya da şöyle yapabilirsiniz: Çiçeklendikten sonra acilen budanır, saksı toprak değiştirilir, yaz gelince besin vermeye başlanır. Sonbaharda serinler arttığında besin verme bırakılır. Kışın soğuk ama şiddetli dondurucu soğuk olmayan bir yerde ilkbahara kadar korunur.

İstanbul, Samsun, Trabzon

Kuzeyli yönlerden direkt rüzgar almayan cephelerde bütün yıl açıkta yetiştirebilirsiniz. İlkbaharda iyice çiçeklendiği zaman besin vermeye başlayın. Çiçekler geçince (eğer toprak değiştirmek gerekiyorsa) toprak değiştirin ve toprak değiştirirseniz besin vermeye devam etmeyin. Toprak değiştirmemişseniz yaz sıcakları başladığında (haziran ortası veya temmuz başı) besin vermeyi bırakın. Ağustosta budayın. Eylülden kasıma kadar bitki besini verin. Bu illerde budama çiçeklendikten sonra da yapılabilir. Ağustosta şart değil. Kışın bulunacağı ortam kasımdan itibaren gelişebilmesine hiç uygun olmayacaksa budama ilkbaharda çiçeklendikten sonra yapılmalı.

Antalya, Mersin, Adana

Bütün yıl açıkta yetiştirilmeye uygun. Yaz sıcakları dışında aktif gelişim devam eder. Yaz dinlenmesinde besin vermeyin. Diğer zamanlarda toprağının durumu gerektiriyorsa vermeye aralıklarla devam edin. İlkbaharda çiçeklendikten sonra ve eylülde yılda iki defa budayın.

Muğla, Aydın, İzmir

Kuzeyli ve doğulu rüzgarları almayan yerlerde kışın da dahil, Antalyadaki gibi yaz dışında bütün yıl gelişime devam eder. Bakımını ona göre yapın. Aydın ve Muğla’da sadece kuzey değil doğu yönlerinden gelen rüzgarlar da kışın fazlaca soğuk getirir dikkat edin. Kışın buralarda güney ve güneybatıya bakan cepheler güvenlidir.

Evde yetiştirmek

Her eve uyum sağlayamaz. Sabahları veya öğleden sonra en az 4 saat direkt güneş ve pencereyi yaz kış açıp havalandırma imkanınız varsa evde yetiştirebilirsiniz. Bakımı için yukardaki İstanbul veya Antalya paragraflarındaki gibi bir yol izleyin. Sonbaharda en az 5 hafta dışarda üşümeye bırakın. Başlangıç için geceleri 12C dereceden daha soğuk olan günleri seçin. Bıraktığınız yer kuzeyli yönlerden rüzgar alıyorsa sıfır dereceden daha soğukta donup ölebilir. Üşütme dönemi bitince içeriye alacağınız zaman birkaç gündür sulanmamış olmalı. Yoksa ıslak toprakla içeri alırsanız ani yer değişikliği şoku sonucu kök çürümesi olabiliyor. Eve alınca yer değiştirme şokunu atlatması için birkaç gün sulamayın.

Sulama ve toprak

İkisi birbiriyle ilgili. Ceylangözü sardunya sık sulanmayı sever ama suyu iyi tutan, bir türlü kurumayan topraklarda özellikle de kapalı mekanlarda kök çürümesi olur. Devamlı açık havada yetiştirecekseniz poşetlerde torf adıyla satılan hazır topraklara mükemmel uyum sağlar, yaz sıcaklarında bozulmaz. Kök çürümesi olmaması için ağır killi toprak kullanmayın. Veya killi toprak kulanacaksanız toprağına kum ve ponza taşı karıştırın. Hazır poşet topraklar eğer lifli değilse 1/5 oranında ince ponza taşı karıştırın. Evde yetiştirecekseniz toprağının daha çabuk kuruyucu ve suyu derhal süzdürür özelliği olmalı. Suladıktan sonra alt tabakta birikmiş su ile bekletirseniz kökler çürür.

Besinin niteliği

En başta iki tip canan sardunyalarından bahsetmiştim. Bodur cananlar genel amaçlı veya çiçek amaçlı bitki besini ister. Büyük tip cananlar ise: Potasyum oranı yüksek özel sardunya besini (NPK oranları 6:6:8) ya da bence daha iyisi hem azot hem potasyum oranı yüksek bitki besini istiyor (NPK 6.5.6 olabilir, 8.6.8 olabilir). Benim geçen yıl kullandığım besinin hem azot hem potasyum oranı yüksekti. O bakımın şimdiki sonucu yukarda resimde gördüğünüz gibi tam anlamıyla mükemmel. Canan sardunya çiçeklerden yıkılıyor.

Budama

Yukardaki bilgilerde budama zamanlarını yazmıştım. Burada budamanın niteliği söz konusu.

1- Bodur cananları iklimin özelliğine göre çiçek açtıktan hemen sonra ya da ağustos veya eylülde ya da her iki zamanda 15cm kadar kalacak şekilde budayın. Dallar çok sık ise bazılarını dipten keserek seyrekleştirebilirsiniz.

2- Büyük cananları karman çorman çok dallı olmayacak şekilde gelişmesini sağlayın. Düzenli budamalarla küçük bir ağaç modeli vermelisiniz. Aşağıdaki gibi:

Tek dallı bir cananı tepeden budayın ve yeni filizlerden sadece en güçlü ikisine izin verin diğer filizleri ilk görüldüklerinde yok edin. Gelecek bahar ikisi de gayet güçlü bir çiçeklenme gösterir.

İkinci yıl (çiçeklendikten sonra ya da ağustosta) her iki dalı tepelerinden budayın. her ikisinin de sadece ikişer dal geliştirmesine izin verin. Sonraki baharda 4 dal tepelerinden çiçeklenecek.

Her yıl dal sayısı ikiye katlanır. Böyle devam edin. Birkaç yılda bir daha aşağıdan budayarak dallı budaklı üst kısmı azaltabilir, daha farklı gelişim göstermesini sağlayabilirsiniz.

Ayrıca, henüz tek dal genç bir cananı ilkbaharda çiçeklendikten hemen sonra tepeden budarsanız, iki dal geliştirmesini sağlarsanız, iki dal temmuza kadar 15cm’yi geçerse tepelerini kesin. Her bir dalın iki filiz çıkarmasını sağlayın fazla filizleri köreltin. Böylece yukardaki hesaplara göre bir yıl hızlandırmış olursunuz.

Büyük tip cananları düzenli budamalarla ve doğru beslemeyle yetiştirebilirseniz her ilkbaharda herkesi hayran bıraktıran bir güzellikte çiçeklenmesini sağlayabilirsiniz.

Ceylangözünün çoğaltılması

Biraz zor kökleniyorlar. İlkbaharda veya yaz sonunda budadığınız dallardan tepe çeliklerini (dalların en uç 10cm kadar kısımlarını) perlit + temiz bir kompost toprak veya torf karışımına dikin, sulayın. Açık havada sabah veya akşam güneşi alabileceği esintili bir yerde tutun. Yapraklarının pörsümesini ciddiye almayın zamanla düzelir. Üçüncü günden başlayarak yapraklarına her fırsatta su fısfıslayın. Tutmuş gibi görünmeleri bir aydan sonra mümkün olur ancak köklendikleri anlamına gelmez. Üç ay dolup gelişim de gösteriyorsa köklendikleri kesindir. Yaz sonunda çelikleri dikmişseniz köklenene kadar kış gelir. Kışın soğuğun fazlasından korunacakları ve çok güneş alabilecekleri bir yerde tutmalısınız.

Zararlıları, hastalıkları

En büyük düşmanı beyaz sinekler. Yaprağına bir dişi beyaz sinek gelse yumurtalarını bıraksa birkaç hafta içinde tüm yaprakların alt tarafları beyaz sineklerle kaplanır. İlaçlasanız tümü ölür ama yaprak dokusunun içindeki larvalar ölmez. Her gün kanatlanmış halde çıkıp çiftleşmeye, yumurta bırakmaya, tekrar hızla çoğlamaya devam ederler. Onun için ilaçlamaya üç gün arayla üç defa devan edin. Sonra haftada bir, üç defa devam edin. Böylece yok edebilirsiniz. Eğer ilaçlamazsanız beyaz sinekler canan sardunyayı öldürür. Hem ayrıca kendileri zarar verdikleri gibi birçok mantar ve bakteri çeşitlerinin de kolayca faaliyete geçip bitkiyi öldürmelerine yardım ederler. Siz ilgisiz kalmakla onlarla işbirliği yapan üçüncü kişi olursunuz.

Yanlış toprakta gerekmediği halde sulayıp durmak kökleri çürütür. Esintisiz güneşsiz yerlerde yaşayamaz. Kışın orta derece don olaylarına dayanamaz.

Yukardaki tehlikelerden korursanız ceylangözü sardunyanızı çok uzun yıllarca yaşatabilirsiniz.

'Ceylangözü (canan) sardunya böyle yetiştirilir' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Arzu O. -İstanbul says:

    Bir sardunya delisi olarak ceylangozune asik olmamam mumkun degil. Ayrica yapraklari da kokulu :-) bu cicege canan da dendigini bilmiyordum. Bende hem bodur hem de buyuk canan var. Ancak buyuk olanin birini yanlis budadigimi anliyorum. Umarim toparlar. Sitenizi severek ilgiyle takip ediyorum. Emeginize saglik.
    ***
    Budamayı yerinin şartlarına ve beslenmesine göre gelişim hızı ne ise onu düşünerek yapmalısınız. Sonbaharda gelişebilecekse sonra kışın çok yavaş bir gelişim gösterecekse ağustosta budanabilir. Değilse çiçekleri geçince budamak lazım. Her zaman hızlı gelişiyorsa her iki zamanda gerekli budamalar yapılabilir.

  2. Metin, Bursa says:

    Merhaba, ilk önce bizi bilgilendirdiğiniz için çok teşekkür ederim. ben de çiçekleri çok seviyorum ve bakıyorum. ben ceylan gözlerimi merdivene dizdim. yeni aldım sadece saat 2 yada 3 gibi güneş görmeye başlıyorlar. sizce bir şey olur mu?
    ***
    Günde birkaç saat güneş alabiliyorlarsa iyi. Bu sayfadaki bilgilere göre sulamaya filan dikkat ederseniz tehlike yok.

  3. Özlem, Konya says:

    Ceylangözü ile hanımşükriye çiçeği aynı mıdır?
    ***
    Ne isimler var. :) Evet, aynı.

  4. Savaş, Marmaris says:

    Merhaba. Bodur gül olarak aldım ama minyatür de olabilir. Farkını bilmiyorum. Aynı anda ceylan gözü de alarak yürüme yolunun bir tarafına 50 şer cm ara ile bir ceylan gözü bir bodur gül diktim. Fakat sizin bilgilerinize ulaşınca hata yaptığımı anladım. Net bilgileriniz için teşekkür ederim. Kolay gelsin.
    ***
    Belki de çok iyi ettiniz. Bütün mesele güllerin oraya uyum sağlayabilmesi.

  5. Berkem, Kırsehır says:

    Ceylan sardunyalar sadece baharda açmıyor. benımkiler temmuz ayında bahardakiler gibi aynı çiçekliler.
    ***
    Öyle ceylangözü sardunyaları da var. Doğru ama çeşitlerinin çoğu sadece ilkbaharda çiçek açarlar.

  6. Berkem, Kırsehır says:

    Haziran ayında budadım ceylanları. 15 gunde tekrar tomurcuk verdiler.

  7. Önder, İstanbul says:

    Ceylan gözü tohumunu (küçük yapraklı) bulma şansım var mıdır? balkonda çok sayıda yetiştirebilmem amacıyla arıyorum.
    ***
    Bunların tohumunu satıldığını hiç görmedim. Duymadım da.

  8. Savaş, Marmaris says:

    24 Mayıstaki Mesajım da belirttiğim ceylan gözleri Marmaris’in Ağustos sıcağına dayanamadılar. Sulama hatası yapmış olabilirim. Fakat güller çiçek açmaya devam ediyorlar. Ve genel görünümleri iyi. Yapmam gereken var mı? (güller için).
    ***
    Ceylangözü sardunyalar süzek toprak ve sık sık sulama ister. Güllerle ilgili pek bir şey diyemiyoum. Onun hakkındaki sayfalara bakmalısınız. Yerini sevmişlerse pek problem olmaz.

  9. İsmetcan D. -Balıkesir says:

    Mahallemizdeki bir evde var. 1. resimdeki gibi mor açıyor . İzin alark 3 çelik alıp köklendirmek için suya koydum. Çelikle çoğaltılılıp çoğaltılmadığını bilmiyorum ne yapmalıyım?
    ***
    Suda bekletmeyin. Direkt toprağa dikin. Güneş alacağı yerde tutmalısınız. Bir daha bu zamanda denemeyin. İlkbahardan yaz sonuna kadar yaparsanız kolayca köklenirler.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)


8 − = 3