Rhododendron (Orman Gülü, Komar)

Açelyalar ve Karadeniz bölgemizin dağlarında ve yaylalarında doğal olarak yetişen türler (komar, sifin) kısaca Rhododendron cinsinden bitkiler hakkında.

rss

Genel tanım

Bu bitkiler Ericaceae (Fundagiller) familyasının Rhododendron (Ormangülü) cinsini oluştururlar. Açelyalar ve yurdumuzda tüm Karadeniz kıyı kesimlerimiz boyunca dağlarda yetişen, komar ve sifin gibi isimler verilen bitkilerin hepsi Rhododendron cinsindendir.

Sayısı 1000′i aşkın türleri kapsayan cinsin bilimsel adı Rhododendron ağaç gülü manasına gelir. Türlerin çoğu gayet gösterişli çiçek açar. En çok kuzey yarım küresinde olmak üzere dünyanın her yerinde Rhododendron türleri var. Çok yüksek dağlara özgü türlerden tutun da tropikal bölgelerde epifit türlere kadar.

Çiçek açma zamanları

Karadeniz bölgemizin doğal komarları

Karadeniz bölgemizin doğal komarları

Rhododendron türleri yılda sadece bir defa çiçek açarlar. Sonbahar ile ilkbahar sonu arasında, tür özelliklerine ve bulundukları yerin iklim ve yükselti şartlarına göre farklı aylarda çiçeklenirler. Genelde ekim – haziran arasında.

Birçok Rhododendron türünde çiçek tomurcuklarının oluşumu yaz sonunda başlar ve çok yavaş gelişirler. O sırada sonbahar soğukları başlar. Gelişim daha da yavaşlar. Kışın girmesiyle gelişim durur. Kış mevsiminin ikinci yarısında gündüz saatlerinin uzamasıyla birlikte soğuk bile olsa gelişim usulca yeniden başlar. Yaz sonunda oluşan tomurcuklar ilkbahara kadar bozulmadan yavaş bir gelişim gösterip ilkbaharda çiçeklerini açarlar.

Kullanım

— Süs ağacı ve süs çalısı olarak kullanımları (kuzey Avrupa ülkelerinde) yaygındır.

— Küçük, ince dallı, zarif türleri ve bunların yine küçük, ince dallı zarif hibritleri Açelya adıyla saksıda hediyelik bitkilerden olarak bütün dünyada büyük ilgi görür.

— Karadeniz bölgemizde üretilen Anzer Balı’nın ve Deli Bal’ın üstün özelliği komar (orman gülü) çiçeklerinden kaynaklanıyor. Yani balcılıkta da büyük öneme sahipler.

— İklimi uygun yerlerde çit bitkisi.

— Yakacak odun. Karadenizli insanlarımız bunların büyük ağaçlarını kesip yakıyor.

— İngiltere, Almanya gibi gelişmiş batı ülkelerinin parklarında, bahçelerinde süs ağacı olarak sık kullanılan büyük çalı ve ağaç tipi Rhododendron türlerinden esinlenen bizim bazı ziraatçılarımız ve botanikçilerimiz yurdumuzda Karadeniz dağ ormanlarında ve yaylalarında doğal yetişen Rhododendron türlerini kullanarak cazip görünümlü çiçekler açan hibritler geliştirip “orman gülü” adıyla süs bitkileri sektörümüze kazandırmaya çalıştılar. Fakat..

Orman gülünün süs bitkisi olarak uyumluluğu

Hibrit orman gülü

Hibrit orman gülü

Ülkemizde üretilen orman gülü hibritleri (ve tamamıyla aynı görselliğe sahip dış kaynaklı hibrit ithal orman gülleri)  Açelya ile aynı cinsten olmalarına rağmen iri, kaba, büyük çalı ve ağaç özelliklidirler. Saksıda yetiştirmekse çok zor. Bu iri yapılı, gösterişli hibrit ve kültivarlar hem sık yağışlı olan hem yazları aşırı sıcak görülmeyen iklim isterler. Asitli toprak kesinlikle şart. Dahası, yoğun nemli esinti ihtiyaçları da çok yüksek (zira dağ ve yayla bitkileridir). Bütün bu sebeplerden dolayı Türkiye’de satışları asla yükselmeyecektir. Ancak Doğu Karadeniz bölgemizde park ve bahçelerde kullanılmaya uygundurlar.

Peki ya ithaller?

Bizim iri hibritlerin aynısı ithal orman gülleri var. Onlara da güvenmeyin. Belki İtalya ve Fransa’da Akdeniz iklimine biraz uyumlu hibritler türetildiyse onlar başka.. Ama eğer öyle hibritler varsa bile özelliklerinden kesin emin olmadan almamalısınız. Zaten iklimden daha önemlisi bunların fazlaca asitli toprak ihtiyaçlarıdır. En zor yanları da bu. Ne kadar dikkat ederseniz edin bir şekilde üçüncü yıla kalmazlar kurur giderler.

Yetiştirilmeleri, bakımları

Size peşinen söyleyeyim ki eğer orta ve doğu Karadeniz illerinde sahile yakın yerlerde, Karadenizi gören tepelerde yaşamıyorsanız kesinlikle bu türlere bulaşmayın uzak durun.

Sadece açık hava bitkileridir. Evlerde, ofislerde yetiştirilemezler. Açık havada yetiştirilmeleri için ise pekçok yöremizin iklimi uygun değildir. İklim biraz uygun olsa bile topraklar ülkemizde orta ve doğu karadeniz bölgesi dışında genellikle alkalinlidir. Yani toprak hiç uygun değil. İklim zaten zor. Ancak çömlek saksılarda özel asitli toprağa dikili olarak yaz boyu kuzeye bakan rüzgalara açık cephelerde, kış boyu güneye bakan cephelerde tutulmakla sağlıklı yetiştirilebilirler.

Minyatür Rhododendron denebilecek açelyalar biraz daha uyumlu hibritlerdir. Ama onlar da toprağını asitli tutamamanın kurbanı olur üçüncü yıla kadar zor dayanırlar.

Bahçe ve parklara dikilmeleri

İstanbul gibi kış soğukları şiddetli olmayan illerimizde kuzeye, kuzeydoğuya, kuzeybatıya bakan yamaçlara, dikileceği yerin toprağı asitli kompost ve leonardit ile terbiye edildikten sonra dikilebilirler. Fakat bu sefer sulama suyu problem olacaktır. Ciddi asitli toprak isteyen bu bitkileri normal şehir suyuyla sulayınca (ki yazın sık sık sulamak şarttır) iki yıl içinde toprakta asitlilik sona erecek ve bitkilerde ölüm süreci başlayacaktır.

 Saksıda orman gülü yetiştirmek için..

Kökleri serinde kalması gerekiyor. Yani çömlek saksı lazım. Saksıların mümkün olduğunca geniş olması da önemlidir. Bu şartlardan sonra her türlü bakımı aynen  » açelyalarda olduğu gibidir. Ancak daha fazla esintiye ihtiyaçları var. Küçük saksılarda satılan açelyalar (minyatür orman gülleri) çok uzun yılların deneyimleriyle oluşturulmuş en uyumlu Rhododendron hibritleridir. Ne yazık ki orman gülleri o kadar uyumlu değil. Uzak durmakta yarar var.

Alternatifleri varken..

Taş yerinde ağırdır. Bırakın komarlar, sifinler Karadeniz dağlarında kalsın. Hiçbir müşkülpesentliği olmayan ve çok da gösterişli alternatif süs bitkileri varken son derece müşkülpesent orman gülü ve açelya sevdasına düşmek abes. Her yöreye uygun süs bitkileri var. Ama Rhododendron türlerinden özel süs bitkileri yurdumuzda sadece ve sadece doğu Karadeniz bölgemize uygundur. Birtakım yabancı profesörlere uyup (ve muhtemelen bu uğurda onlara çok para vererek) yerli hibrit orman gülü üretimi yapanlar boşa zahmet etmiştir. Nitekim tutmadı. Alanlar bahçelerine dikenler büyük hayal kırıklığına uğruyor ve kimseye tavsiye etmiyor.

'Rhododendron (Orman Gülü, Komar)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. İlhan, İstanbul says:

    Komar ağacının çiçeği mis gibi kokar çok severim. Çay ile istekleri çok benzer. Çaylarım için kullandığım bir bilgi vereyim. Belki komar yetiştirenlere faydası olur. İngiliz tuzu (epsom salt) yani magnezyum sülfatı bu tür asitli toprak seven bitkiler çok seviyor. Toz şeker gibidir. Senede iki defa bir tatlı kaşığı kadar toprağına serpmek yetiyor.

  2. Gülsev K. -İstanbul says:

    Birkaç ay önce bahçemize diktiğim orman gülü son birkaç gündür yaşamaktan vazgeçti. Tüm yapraklarını döktü. Dallarını kestiğimde uç kısımların kurumuş olduğunu gördüm. Bazı canlı kalmış ve kesmiş olduğum dalları torf içerisine diktim. Yalnış olan nedir bilemiyorum. Bu bilgilerle yorum yapabilir misiniz?
    ***
    Herhalde toprak fazla alkalinli olup yeri de sıcak ve havasız. Sıcaktan ziyade havasızlık tehlikelidir. Toprağın özelliği en başta çok önemli. Bahçenizin toprağı muhtemelen fazlaca alkalinli idi.

  3. Ayşe, İstanbul says:

    Geçen Haziranda Orman gülü almıştım. Aldığımda çiçekliydi. O çiçekler solduğunda uçlarında yeni tomurcuklar oldu. Tekrar açacağını düşünmüştüm ama hep yeni yaprak verdi. Uzun zamandır uçlarında yine o tomurcuklardan vardı ama öylece duruyordu. Geçen haftaki kar sırasında balkondaki tüm çiçeklerimi salonuma aldım. Bir hafta on gün kadar içeride kaldıktan sonra çocuklar çarptığı için tomurcuklardan birisi kırılıp yere düşmüş. Açıp baktığımda içinde pembe çiçekler olduğunu gördüm. Acaba içeri aldığım için erken mi çiçeklenmeye başladı? Yoksa normal gelişimi boyle mi? Şu anda açan çiçek yok. Kırılan tomurcuğu açıp bakmasaydım farkında bile olmayacaktım. Bu çiçeklerin içeride olmayacağını biliyorum. Sadece aşırı soğukta dondan korumaya çalıştım. Hafta sonu tekrar balkona çıkarttım. Yine kar ve soğuk geliyor. Nasıl korumalıyım? Artık tomurcukları var diye içeri mi almalıyım? Üstune naylon mu geçirmeliyim? Yoksa soğuğa dayanıklı mıdır? Öylece balkonda bırakabilir miyim?
    ***
    Açelya, orman gülü vb. tüm Rhododendron türlerinin istanbuldaki her türlü soğuk, kar, don olaylarına dayanıklılıkları yüzde yüz tamdır. Asla içeri almayacaksınız. O tomurcuklar ilkbaharda havalar ısınana kadar çok yavaş gelişerek bekliyor sonra çiçek açıyor.

  4. Abdurrahman, Kayseri says:

    Büyük bir bahçem ve arılarım var. Orman gülünün arılar için iyi bir çiçek olduğunu duydum. Acaba Kayseride yetişir mi bu çiçek?
    ***
    Kesinlikle yetişmez. Hava uygun değil. Toprak uygun değil. Su uygun değil.

  5. Adem Çolak says:

    Ben de bir Rizeli olarak Bauhaus’ta gördüğümde çok sevindim. Sordum nereden getirdiklerini onlar da yutdışından getirdiklerini söylediler. Ülkemizde olduğunu söylediğimde bana inanmadılar. Demek ki bilgileri yok. Rizedeyken kışlık odunu bile komarlardan yapardık. Gövde kalınlığı 100 kilo gelebilecek insan vücudu kalınlığında olanları bile vardı benim arazimde. Bilgi olsun diye paylaştım.
    ***
    Doğru söylemiş olabilirler. Çünkü komara çok benzeye rhododendron türleri var. Avrupalılar bahçelerinde yetiştiriyor. Zamanla ağaç gibi büyüyebiliyorlar. Bir kere ben de bir satış yerinde gördüm. Komara pek benzetemedim. Baktım üstünde etiket var. Dışardan ithal edilmiş.

  6. Ogün Y. -İzmir says:

    Dağ gülümün yeni çıkan yaprakları böceklendi. Hemen kestim ama yine böceklenme yapıyor. Ne yapabilirim? Bir de bazı yaprakları kahverengi olarak lekeleniyor. Buna nasıl çare bulabilirim? Şu an Haziran ayındayız. Ben aldığımda ve bahçeme diktiğimde çok sağlıklı ve çiçekli ve tomurcuklar idi. Nisan ayı gibiydi ve çok güzel pembe gülleri vardı. Şimdi ise yok.
    ***
    Eğer bu sayfadaki bitkiden bahsediyorsanız o problemleri unutun. Çünkü orada yaşamaz. Oranın havası, toprağı, suyu uygun değil. Bir daha yörenizde yetiştirilmeyen herhangi bir tür almadan önce hakkında iyi bir araştırma yapmanızı tavsiye ederim.

  7. Ogün Y. -İzmir says:

    Dün ziraat mühendisi olan ve tarım ilaçları işletmeciliği yapan arkadaşa numune bir yaprak götürdüm. Kendisi mantar hastalığına yakalanmış dedi ve bir ilaç verdi. 10 lt suya yarım kapak koyuyorsunuz ve püskürtme yolu ile yapraklarına haftada 3 sefer olmak ûzere 3 hafta uygulamalısınız dedi. Ayrıca topraga karıstirmak uzere demir minerali verdi. Kirecli suyu sevmez dedi. İnşallah kurtarırım. Bugün tatbike başladım. Gelişmelerden haber veririm. Ayrıca sizin dediğiniz gibi sıcakdan etkilenmesin diye yarı gölgeli yere dikmiştim.
    ***
    Rhododendron’lar kolay kolay mantar hastalığına ve böceklere yakalanmaz. Sizinkinin bünyesi fazlaca zayıf düşmüş. Sebep fazla alkalinli toprak yüzünden topraktan gerekli elementleri alamaması. Demir de alamadığı için fotosentezin büsbütün aksaması, öz besinini üretememesi. Savunma mekanizması çökmüş. Öte yandan, mantar hastalıkları geçen yıldan kalan yapraklarda olmuşsa normaldir zira onlardaki enerjiyi, besin birikimini bünye geri çekip kullanır. Sonuçta o yapraklarda dokular ölmeye başlar ve mantarlar türer. Bunun için ilaca gerek yok. Boş iş. Ama yeni yapraklarda mantar olmuşsa ilaç kullanmak gerekebilir. Esas sebep savunma mekanizmasının çökmesi. Kısaca şunu derim: Taşıma suyla değirmen dönmez. sizin toprak ve su alkalinlidir. Bu denemeleriniz sonuç vermezse artık hiç uğraşmayın oluruna bırakın. Neyse, inşallah ben değil de ziraat mühendisi haklı çıkar kurtarırsınız. Lütfen sonuçları yazmayı unutmayın.

  8. Ramazan, Düzce says:

    Mayıs ayında aldığımda çiçekli idi. Yazın bol dal çıkardı. Yaprak sayısı arttı. Şu an batıya bakan açık balkonda kuzey rüzgarlara kapalı. 1 metre boy var. üzerinde 17 adet ceviz büyüklüğünde tomurcuk var. Yoprak ve sulama konusunda yazıdakiler aynen yapılıyor. Kışı atlatırsa çok çiçekli olacak gözüküyor. Sahi soğukla arası nasıldır bu bitkinin? Bu çiçekti bana çiçek sevgisini aşılayan. ilkbahara çıkarsa çiçeklerden sonra budama yapmam uygun mu?
    ***
    Eğer yanlış bilmiyorsam -20C dereceye kadar soğuğa kesin dayanıyor. Budamayı çiçekleri solarken yapın fazla geç kalmayın.

  9. Neso T. -Sakarya says:

    Samanlı dağlarının kuzeye bakan sırtlarında bol miktarda bulunur. Ama pide fırıncılarının en çok tercih ettiği, yanarken çok kalori veren bu bitki Kocaeli, Sakarya, Bolu hattında büyük tehdit altındadır. Maalesef koruyanı yoktur.

  10. Selen says:

    İzmir de sahilevlerinde oturuyorum tamamen gölge olan bahçemin belli bölümleri var. Ayrıca toprak killi ve çooookk nemli. Dağ gülü yetiştirme şansım yok mu? Ya da önereceğiniz başka bir bitki var mı?
    ***
    Açelya, Rhododendron türlerinden uzak durun derim. Başka önereceğim şey, şu an fikrim yok ama gölge alanlar için şimdi aklıma gelen hosta adlı bitkidir.

Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)


5 − 5 =