Budama (ağaçlar ve çalılar için)

Bitkilerin budanması bazı istisnalar hariç iyi sonuç verir. Budama zamanı ise budama çeşidine göre çok önemlidir. Burada hangi tip bitkiye ne zaman, nasıl, ne derecede ve ne gibi gerekçelerle budamaların yapılabileceğini öğrenebilirsiniz.

Ağaçlarda ve asmada budama

Aslında her tür için aynı budama ve aynı zaman uygun olmayabilir. Dolayısıyla burada ancak kısaca genel bilgi verilebilir. Ayrıntılı bilgi için o türler hakkındaki bilgilere bakmalısınız.

İlkbaharda çiçek açan meyve ağaçlarında budama sonbahar sonunda ya da kış başında, ilk don olayının ardından yapılmalıdır. Don olayı olmazsa aralık ayının sonunda ya da en geç ocak ayının ortasına kadar budama işini halletmek zorundasınız.

Sonbaharda çiçek açan meyve ağaçlarının budanması ise (örneğin malta eriği – yeni dünya) iki ayrı zamanda ayrı ayrı olur. Büyük, kalın dallar kesilecekse kış başında kesilmeli. Ama genel budamaları ilkbaharda meyvelerinin hasadından hemen sonra yapılmalıdır. Hatta hasat ile budama aynı anda gerçekleştirilse iyi olur. Yeni gelişmekte olan güçlü sürgünlerde de azaltmalar yapmalısınız. Bunlar çok güçlü büyüyorsa ne kadar gecikseniz işiniz o denli zorlaşır. Hem diğer dalların gücünü çekmemeleri için bir an önce onları yok etmelisiniz.

Asmaların budanmasına gelince: Üzüm üreticileri aceleci olmamalılar. Mutlaka en azından tüm yaprakları dökülmüş olmalı. Ege kıyı kesimlerinde bazen hiç don olayı yaşanmaz. Bu durumda üzümler yapraklarını şubat sonuna kadar dökmeyebiliyor (çeşide ve yetiştirildiği yerin mikro klimasına göre değişir). Asmalar bu durumda en erken ocak ayının başında, en geç şubat ayının 10’una kadar budanmalıdır.

Bu türlerde budamada bir iki püf noktası

Rasgele, baştan savma budama yapmayın. Özellikle kesme işleminde ciddi tedbirlerle davranmalısınız. Dalları üst taraftan keserken yarıya geldiğinizde ağırlık yüzünden dal kesik yerden kırılıp dış kabuğu da soyar. Ağaç zarar görür. Önce alttan kesmeye başlamalı, sonra üstten kesmeye devam edilmeli. Kesme işleminin sonunda kesik yer dümdüz ve pürüzsüz olmalıdır. Mümkünse kesik yere koruyucu ilaç sürün. İlaç yoksa kesik yere hiçbir şey sürmeyin. Aşı macunu kullanmayın. Faydasından çok zararı oluyor.

Budamayı öyle yapmalısınız ki dallar birbirini örtmeyecek, birbirleriyle sürtüşmeyecek şekilde ve birbirlerinin esinti ve güneş alabilmesine engel olmayacak şekilde bir hal almalılar.

Zaman dışı budamalar

İlkbahar ve yaz aylarında fazla gelişim gösteren dallarda azaltma yapmanın hiçbir sakıncası yok. Faydası da olur. Ayrıca çiçek açmamış ya da çiçekleri boşa gitmiş, meyve bağlamamış dalları eğer yok etmeyi gerekli görüyorsanız kesebilirsiniz. Sağlıksız ve güdük kalmış, yaşlı-zayıf düşmüş, meyvelerini iyi büyütemeyen veya hiç meyve bile verememiş dalları da budama zamanını beklemeden kesseniz çok iyi olur.

İlkbahar çiçeklenmesinden sonra ya da ilk meyve oluşumları başladıktan sonra ağacı kontrol ederek gerekli ufak tefek budamaları yapın. Olmaması gereken yerlerden çıkan sürgünleri budamak için kışı beklemeyin. Her ne zaman ortaya çıkarlarsa fazla gelişmelerini beklemeden budayın.

Gelecek yılki meyve kalitesini en iyi hale yükseltebilmek için yapılması gereken zaman dışı budamalar, esas budama zamanı yapılacak budamalar kadar ciddi önem taşır. Esas budama zamanı ise daha geniş kapsamlı budamalar içindir. Mesela ilkbahar ve yaz aylarında kuvvetli budamalar yapmak, kalın dalları kesmek bitkiyi güçten düşürebilir (ağaç yeni filizler verir ve onlara fazlaca güç harcar – bu da köklerde gelecek yıl için olan birikimleri boşaltır ve gelecek yılki verim düşük olur). Ama bitkiler uyku halinde iken (genelde kış başında) kuvvetli budamalar yapmak bitkileri zayıf düşürmez.

Süs ağaçlarının budanması

Bu kategoride birbirlerinden oldukça farklı türler var. Çınarlardan leylaklara kadar, cüsseleri ve yetiştirilme amaçları birbirlerinden çok farklıdır. Burada şöyle budayın şöyle yapın diyemiyorum. Her bir tür için kendilerine ait sayfalardan bakımları hakkındaki bilgileri okumalısınız. Örneğin oya ağacı kışın budanır ve ne kadar kuvvetli budama görürse görsün yazın çiçek açması kesindir. Fakat leylak öyle değil. İlkbaharda çiçekleri solunca hiç vakit geçirmeden budanır. Aksi takdirde (yani budamada gecikirseniz veya sonbaharda budarsanız) sonraki bahardaki çiçeklenme potansiyeli azalır ya da sıfırlanır.

Çalıların ve büyük ağaçların henüz mini fidanlarının budanmaları

Çalı tipi bitkilerin birbiriyle alakasız çok fazla çeşitleri var. Ama genelde çok fazla dallanmaları istenen bitkilerdir. Bazı istisnalar olsa da ben burada genel bir bilgi vereyim. Ayrıca aşağıdaki tavsiyelerin büyük ağaçların ve meyve ağaçlarının küçük fidanları için de geçerlidir (daha hızlı büyümeleri için).

Bu tip bitkiler için yine uyku dönemi esas budaması ve gelişim dönemi ufak tefek budamaları geçerlidir.

Uyku dönemi budamaları

İki aşamalı yapılır. Amaç bitkilerin ilkbaharda çok güçlü ve çok sağlıklı bir gelişim göstermelerini sağlamaktır.

İki aşamalı budama

Mavi çizgiler sonbahar sonunda hafif budama, kırmızı çizgiler ilk don olayından sonra kuvvetli budama.

Birinci aşama: Sonbaharda havalar iyice soğuduğunda (don olaylarından önce) sadece dal uçları kesilir. Böylece kesik yerlerden bitki soğuk alır ve esas budamada kesilecek olan dallardaki hayati birikimlerini bitki mümkün olduğunca geri çekerek köklerde ve ana gövdede depolar.

İkinci aşama: Yani esas budama. Bitki türüne göre ya kışın ilk don olayından sonra ya da kış sonunda yapılmalıdır. Ayrıntıya giremiyorum çünkü her bitki için farklı uygulamalar gerekebiliyor.

İki istisnai süs bitkisi budaması

Birincisi: Sardunyalar (eğer kışın da dışarıda duruyorlarsa veya bahçenizde yetiştiriyorsanız) ağustosta dipten olduğu gibi budanmalılar. ‘Ama çiçekleri var’ diye acımayın. Ya da sadece tek çiçekli dal bırakıp diğerlerini dipten budayın. Çünkü yaşlı dallar kışın en hafif don olayına bile hiç dayanamayabilirler ve soğuktan çürümeye başlarlarsa köklere kadar çürürler. Oysa ağustos budamasından sonra gelişen genç sürgünler kışın hafif don olaylarına tam dayanıklı olurlar.

İkincisi: Begonviller azgınca gelişim gösterme özelliklidirler. Öte yandan yanlış budamalar hem daha azgın büyümelerini sağlar hem bütün yılı çiçeksiz geçirmelerine neden olur. Onun için begonvil budaması Ege ve Akdeniz kıyı kesimlerinde ağustos sonunda, İstanbul’da ağustos başında yapılmalıdır. Yaz ortasında birkaç hafta sakinleşen begonviller yaz sonunda ve sonbahar başında tekrar azarlar. Böylece, ağustos budamasıyla birlikte gelişen yeni dallar kışa doğru çiçeklenmeye başlarlar. Kışın gelişim durur. O dallar ilkbaharda son derece coşkulu bir şekilde çiçeklerle dolup taşar ve yaz boyunca da çiçeklenme azalarak devam eder (yaz sonunda çiçeklenme tekrar artar). Çok gerekli görmüyorsanız her yıl budamayın. Budarsanız dediğim gibi ağustosta budayın.

Budama makasları ve bıçakları

Ağaç, çalı vb. bitkilerin budanmalarında tek tip kesme aleti zararlı olabilir. Bahçelerde budanacak çok bitki varsa budarken her birine büyük özen göstermek hem zor hem fazla zaman alır. Bu yüzden dal inceliğine göre uygun bir veya çeşitli özelliklerde birkaç budama makası kullanmak gerekir ki iş kolaylaşsın.

Budama makaslarıZaman zaman budanması gereken çeşitli bitkilerle dolu bir bahçeniz varsa bir budama makası seti almanızda büyük fayda var. Gerekli yardımcı aletleriyle birlikte böyle bir set sayesinde bahçedeki ağaçlarınız, çalılarınız yanlış budama yüzünden zarar görmez, yaralanmaz, hastalık kapmaz, ömürleri kısalmaz. Ya toplu halde set ya da ihtiyacınıza göre birkaç alet alacaksınız.

Her aletin görevi ayrıdır. İnce dallar için, kalın dallar için, çit bitkileri gibi ince sık dallılar için birkaç dalı bir anda kesebilecek uzunlukla, kalın dalların arasından ulaşılması zor yerlere girebilecek uzunlukta (veya sapları uzun), ana daldan yan dalları en dipten kesmeye uygunlukta eğimli vesaire her amaç için ayrı veya genel amaçlı budama makasları bulabilirsiniz. Bazen elektrikli testere gerekebilir. Kalan kıymıkların temizlenmesi için ayrıca bıçak, çakı vb. aletler gerekebilir.

Piyasada rastlanılabilecek bazı budama makası markaları

Bahco, Bosch, Due Buodi, Felco, Fiskars, Gardena, Green Guard, İzeltaş, Raco, Walther, Wolf Garten, Worth..

Budama makasları fiyatları, aletlerin imalinde kullanılan malzemelerin cinsine ve kalitesine göre değişebilir.

Keskinlik, paslanmazlık, körelmelere karşı dayanıklılık gibi önemli şartları iyi markalar sağlamaya çalışır. Çünkü aletleri bir iki dal budayıp sonra çöpe atmak için almıyoruz. Yıllarca kullanacağızdır. Onun için markalar hakkında bilgi sahibi olmamız ayrıca önem taşıyor. Kullanan kişilere danışmak iyi olur.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Püf Noktaları

Etiketler:



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)