Forsythia, altın çanak

Altın çanak (Forsythia × intermedia) çalılarının dalları ilkbahar başında tamamıyla sarı çiçeklerle bezenir. Çevreyi adeta ışıklandırır.

Özellikleri

Oleaceae (Zeytingiller) familyasından Forsythia cinsinin 11 türü var. Bunlar kışın yapraklarını döken, çalı formunda, ilkbaharda sarı çiçek açan bitkilerdir. Tüm Forsythia türlerine İngilizcede ‘golden bells’ yani altın çanlar denir. Türkçede altın çanak diyoruz. Baharda yapraklanmadan önce çiçeklenirler. Yaprak rengi ve yaprak şekilleri türüne, kültivarına göre değişir. Düz yeşil, sarımsı yeşil, yeşil-sarı karışık, gümüşi açık yeşil – koyu yeşil alacalı gibi desenli yapraklı vesaire. Yaprak kenarlarının düz ya da dişli olması da türüne / kültivarına göre değişir.

Altın çanak çiçekleri

Forsythia’nın birkaç türü, hibriti ve kültivarları çit bitkisi ve küçük süs ağacı gibi kullanımlar için ticari değer taşır. En meşhuru Forsythia x intermedia adlı hibrittir. Yeşil dallı Forsythia viridissima ile salkım söğüt gibi sarkık dallı Forsythia suspensa arasında melezleme ile türetilmiştir. Altın çanak adıyla bildiğimiz bu hibrit dik ve yay şeklinde gelişim göstererek hızlı büyür. 3-4 metre boylanabiliyor.

Çit bitkisi olarak altın çanak

Söz konusu hibrit altın çanak bitkisi sınır, kenar çit bitkisi olarak kullanıma uygundur. Kış soğuklarına -35C dereceye kadar dayanıklıdır. En meşhur üç kültivarı:

Forsythia x intermedia ‘Sunrise’ Diğerlerine göre kompakt (daha küçük ve derli toplu) kalabiliyor. Ortalama 1,5 metre yükselebilirler. Bir birey 1m² kadar alan kaplar.
Forsythia x intermedia ‘Meadowlark’ 3 metre yükselebilir.
Forsythia x intermedia ‘Northern Gold’ 2 – 2,5 metre kadar uzayabilir.

Yetiştirilmesi, bakımı

Forsythia – altın çanak çalıları tam gün güneş isterler. Sıcak memleketlerde yarı gölge veya doğu cephe gibi yerlerde daha iyi olur. Toprak seçmezler. Sadece süzek toprakta daha sağlıklı ve daha gür gelişirler. Susuzluğa dayanıklılıkları iyidir. Sıcak memleketlerde ise uzun ve yağışsız geçen yaz aylarında ara sıra sulamak gerekir.

Altın çanak ilkbaharda çiçek açtıktan sonra budanır. Böylece gelecek yılki çiçeklenme potansiyeline zarar vermiş olmazsınız. Eğer yanlış zamanda mesela sonbaharda budama yaparsanız, yan dalları budarsanız önünüzdeki baharda çiçek açmaz. İlkbahar budamasından sonra çıkıp yükselen kök sürgün dalları yaz boyunca yan dallar geliştirir. Bu yan dallar sonraki baharda çiçeklenir.

İlkbaharda bazı eski dalları tam dipten kesmelisiniz ki yeni sürgünler kuvvetli gelişsin. Akıllıca bir programlamayla budama yaptığınızda fortsiya çalılarınız hem asla yaşlanmaz hem asla çiçeksiz bahar geçirmez. Aşağıda resimde gördüğünüz gibi ana dallardan yanlara uzayan ince dallar toprak yüzeyinde bile olsa ilkbaharda çiçekleniyor.

Küçük süs ağacı formunda altın çanak

En kolay çoğaltma yöntemi ilkbahar başında basit daldırma yöntemidir. Toprağa yakın ve esnek bir dalını kırmadan eğerek dalın bir kısmını hafifçe toprağa gömün. üstüne ağır bir taş koyun. O kısım bir ay içinde iyice köklenmiş olur. Sonra köklere zarar vermeden sökün. Ana bitkiden keserek alın ve istediğiniz yere dikin.

Seri üretimi kış başında (bitki kesin bir uyku dönemindeyken) tam olgun dal çelikleriyle yapılır. Çelik alma zamanı için en erken zaman yapraklarının tamamıyla dökülmüş olduğu zaman olmalıdır. Tam olgunlaşmış dallar uç kısımlardan 12- 15 santim parçalar halinde kesilip alınır (uzunluk değil, yaprak gözü sayısı önemlidir – her çelik en az 4 boğumlu olmalı). Çok süzek bir toprağa üçte ikisi gömülü olacak şekilde dikilir. Daima açık havada tutulur. Bunlar ilkbaharda iyice köklenip yapraklandıktan sonra başka yerlere dikilir. Ayrıca, ilkbaharda çiçekleri solduğu zaman budanan dallarından da çelikle çoğaltmak mümkündür. İlk bir iki ay hiç susuz bırakılmamalıdır. Kışın çelikle üretmek zamanlama açısından daha iyi bir yoldur.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: | | |


'Forsythia, altın çanak' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Sema Ercan dedi ki:

    Sarı çiçek ağacı çok beğendiğim sevdiğim bir çalı türü. Bizim burada anaokulunun bahçesinde bir tane var. Geçen gün baktım budamışlar. Etrafında birkaç budanmış dalı kalmış. Tabi hemen aldım getirdim toprağa öylesine diktim. Sanırım başka da yapabileceğim bir şey yok. İnşallah köklenirler.

  2. Sema E. -İstanbul dedi ki:

    28 Şubatta yazmışım. Budanan dalları alıp toprağa direkt öylesine sokmuştum. Şimdi o dalların üzerinde sadece 3-4 yerinden sarı sarı açmış çiçekleri var. Yani bu durumda sizce tutmuş mu oluyorlar? Bulundukları yer şu an sadece sabah güneşi alıyor o kadar. Bu sene sizce orada kalmalı mı?
    ***
    Bir ay daha bekleyin. O zamana kadar yapraklanmaları lazım. Sonra dikmek istediğiniz yerlere dikin. Ama sonbahara kadar bekletseniz daha iyi olur.

  3. Mehmet, Kocaeli dedi ki:

    Çok güzel, çalı formlu bir süs bitkisi. Benim bahçemde de mevcut ve çelikle üretmişliğim var. Bana göre bu bitkinin tek dezavantajı çiçeklerinin çabuk geçmesi. Bu bitkiyi bahçe uygulamalarında değerlendirecek arkadaşlara nacizane tavsiyem bahar dalıyla beraber uygulamaları. Aynı fotoğraf içinde güzel bir görüntü sergiliyorlar. Ayrıca sizi site için gösterdiğiniz özveriden ve paylaşımınızdan dolayı tebrik ediyorum. İyi çalışmalar.

  4. Tekin Albayrak dedi ki:

    Nisan ayında budama olur mu? Üstten yani fazlalık var. Balkonda yer kaplamasın. Sarı çiçeği ve yaprak var.
    ***
    Budama kısmını okumuşsunuzdur. Oradaki tavsiye gelecek yıl çiçeklenmede azalma olmamasına yönelik. Ama her zaman istediğiniz gibi fazlalıkları kesebilirsiniz bir sakıncası yok.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)