Haseki küpesi, Aquilegia

Her renkten ve birbirine benzemeyen şekillerde, yalınkat ve katmerli çiçekli çeşitleri, hibrit ve kültivarları olan haseki küpesine klasik bahçe süs bitkilerindendir diyebiliriz çünkü yüzyıllardır yetiştirilmektedir.

Genel bilgiler

Ranunculaceae (Düğünçiçeğigiller) familyasının Aquilegia cinsinin 70 kadar türü var. Kuzey yarımküresinin her yerinde çayırlarda, seyrek ağaçlı ormanlarda ve dağlık bölgelerde bulunurlar. Aquilegia vulgaris türünün çeşitlerine ve diğer türlerle melezlendirilerek türetilen hitrit ve kültivarlarının tümüne haseki küpesi denir.

Osmanlı zamanından beri çiçek meraklılarımızın klasik favorilerinden olduğu isminden de anlaşılıyor. Osmanlı zamanında haseki kelimesi emeği ve değerli katkıları ile birlikte kıdemli anlamına gelir. Padişah ailesinden hanımlara verilen bir sıfat olduğu gibi çeşitli devlet görevlilerinden saygıdeğer emektarlara da haseki denirmiş. Bu bitkinin bizde ilk tanınan çeşidinin çiçekleri bir zamanlar Osmanlı elit tabakasında moda olan küpelere benzetilmiş ve haseki küpesi demişler.

Yerli haseki küpeleri toprak seçmez ve güneşin fazlasından zarar görmez. Uzun ömürlüdür. Bahçede yıllarca kökten çoğalta çoğalta yaşatabilirsiniz. Yeni ithal hibrit ve kültivar haseki küpeleri ise humuslu ve süzek toprak ve az güneş ister. Genellikle mevsimlik veya bir-iki yıllık yetişirler. Tohumundan yetiştirilmeleri gayet kolaydır yani hızlı gelişirler.

Kış soğuklarına dayanıklılığı müthiştir. -40C dereceye kadar dayanır. Kışın hiçbir koruma istemez. Fakat şiddetli yaz sıcakları olan ve ilkbaharı yaz gibi sıcak olan yerlere pek uygun değildir. Buralarda haseki küpeleri doğuya bakan duvar diplerinde yetiştirilmelidir.

Kullanım: Bahçelerin ve parkların ilkbahar dönemi süs bitkilerinden olarak kullanılır. Kesme çiçekçilikte de uygun ve makbuldür.

Yetiştirilmesi, bakımı

Işık, toprak ve su ihtiyacı: Haseki küpesi yarı gölge, yarı güneş yerleri sever (koyu gölge ve uzun saatler boyunca direkt güneş iyi değil). Humuslu, çürüntülü toprakta çok iyi yetişir. Sulama toprak üst yüzeyinde hafif bir kuruma baş gösterdikçe yapılmalı.

Bahçeye haseki küpesi fidelerinin ekilişi: Yerli tip ve bodur olmayan yeni ithal tip haseki küpeleri 30-40cm mesafe ile, bodur hibrit ve kültivarlar ise ortalama 25cm aralıklarla ekilmeli. Daha sonra, ilkbahar ortalarında diplerini hafifçe çapalayarak bitkisel çürüntüler (kompost) ya da hazır poşet toprak yayıp çapaladığınız toprağa karıştırın. Bu işlem haseki küpelerini coşturur.

Çiçeklendiğinde dikkat istiyor: Haseki küpelerinin çiçek açma dönemi ilkbaharın ilk iki ayıdır. Eğer kendi haline bırakırsanız sıradaki tomurcukların çiçeklenme kalitesinde düşüş olur ve tohumlar etrafa dökülüp kendiliğinden çimlenir (yeni fideler gelişir). Çiçeklenmesinin bir, iki hafta gibi kısa sürmesini istemiyorsanız solan çiçeklerini hemen uçlarından koparın. Böylece henüz açmamış olan tomurcukların gelişimleri sekteye uğramaz. Ana saptan yayılan saplarda tomurcukları tükenen yan sapları yok edin. Tümü bitince ana sapı dipten kesin. Bu sayede yeni bir sap çıkarır. İlki kadar çok sayıda çiçek açamasa da gayet güzel olarak tekrar çiçeklenir.

Çoğaltılması

Yerli haseki küpelerini tohumla ve sonbaharda veya kış sonunda kökten ayırma ile çoğaltabilirsiniz. Yeni ithal tipler ise sadece tohumla çoğaltılır.

Tohumdan haseki küpesi yetiştirilmesi

Haseki küpesi tohumları biraz geç çimleniyor. İki ay sürebilir. Sabırla beklemelisiniz. Ayrıca usulü var (kış üşümesi süreci yaşamalarını sağlamak). Usule uymazsanız tohumlar belki asla çimlenmez.

Birinci yol: Sonbahar ve kış aylarında tohumları bahçeye gelişigüzel serpin. Başka bir şey yapmanıza gerek yok. İlkbaharda havalar ısınınca çimlenirler.

İkinci yol tohumları kış sonunda ekmektir. Bu durumda mesela istanbul için tohumlar mart ilk haftasında ekilmeli. Tohumları toprak yüzeyine serpin ve sulayın. Toprak suyu emip süzdürdükten sonra üstünü naylonla kapatın. Kuzeye bakan soğuk ve hiç güneş almayan bir yerde bekletin. Nisanın ikinci haftasında naylonu açarak yarı gölge yarı güneş bir yere alın ve toprak üst yüzeyi hafiften kurur gibi oldukça sulayın.

Üçüncü yol: Yukarıdaki iki yola göre durumlar uygun değilse yani kış üşümesi yaşatamayacaksanız tohumları bir poşetin içinde nemli toprakla karışık olarak 5 hafta buzdolabında bekletmelisiniz. Sonra bu toprakla karışık tohumları oldukları gibi ekeceğiniz yere serpin ve sulayın. Fideler yeterince büyüdüklerinde alıp esas yerlerine dikin.

Tohumdan yetişen fidelerin çiçeklenmeleri: Aslında haseki küpeleri bir kış yaşadıktan sonraki ilkbaharda çiçek açarlar. Ama yeni tip kültivar ve hibritler (eğer tohumları ilkbaharda erkenden ekmişseniz) yaza doğru çiçeklenmeye başlarlar.

Bir tavsiye: Farklı renkli haseki küpeleri bir arada yetiştirilince polenleri kolayca birbirlerine ulaşır. Böylece onların tohumlarından bambaşka melezler oluşacaktır. Yani bu yolla elde ettiğiniz tohumlardan kendi özel yeni çeşitlerinizi yetiştirebilirsiniz.

Fotoğrafları


'Haseki küpesi, Aquilegia' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Sebahat, Afyonkarahisar dedi ki:

    Tek çimlendirip sonrasını göremediğim bitki haseki küpesi oldu. Yukarıda yazmış olduğunuz şartları gerçekleştirip çimlendiriyorum. Yaz boyu üç yaprak olarak yaşıyor sonra yok oluyor. Sanıyorum yabani güvercinler de seviyor.. belki enazından ben öyle düşünüyorum. Yetiştiremememe bir sebep bulacağım ya! Nerede yanlış yaptığımı bulana kadar vazgeçmeyeceğim. Çok güzel ve nazlı bir çiçek.

  2. Kasım K. -Ankara dedi ki:

    Tohumu nereden bulabiliriz acaba?
    ***
    Çiçek satışı yapılan bölümleri olan AVM’lerde bulabilirsiniz sanıyorum. Koçtaş, Bauhaus vb. yerlerde.

  3. Hasan O. -Samsun dedi ki:

    Şu anda zengarden sitesinde ve gittigidiyorda 4 çeşit haseki küpesi fidesi satışı var.

  4. Meltem Yolgiden dedi ki:

    Üç farklı haseki küpesi tohumu aldım. Ne zaman ekebilirim?
    ***
    Bu konuda yazı içinde ayrıntılı bilgi var. Lütfen orayı okuyun.

  5. Sebahat, Afyon dedi ki:

    Size 2011 yılında haseki küpesini çok sevdiğimi ama tohumdan yetiştiremediğimi yazmıştım. Eşim gördüğü bir bahçeden istemiş. Sağolsun ev sahibi de toprağı ile kaldırarak vermiş. Ektiğim yeri çok sevdi. İki ayrı kökmüş. İki ayrı renk tomurcuk var üzerinde. Küçük olduğu için bu tomurcuklarından başka açar mı? Çiçek saplarını yazınızdaki gibi koparayım mı? Yoksa tohuma mı bırakayım.
    ***
    Henüz baharın başında sayılırız. Daha serpilip çiçek açar. Tohum almak için acele etmeyin. Şimdiki çiçeklerini solunca hemen koparın.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)