Kenevir (Kendir) Cannabis cinsi ve türleri

Kenevir türlerinin ana vatanı Orta Asya ve Hindistan’dır. Çalı tarzı gelişim gösterirler ama aslında tek yıllık otsu bitkilerdendirler. Yani ilkbaharda tohumlar çimlenir, hızla büyür, çiçek açar, tohum oluşturur ve en geç kış başında ölürler. Yapraklar birkaç yaprakçıklardan oluşur. Dallarının içi boş olur. Dallarının ve köklerinin dış yüzeyleri yoğun liflerle kaplıdır.

Kenevir türlerinden sanayi keneviri, özellikleri, yetiştirilmesi, bakımı

Kenevir yaprakları

Cannabaceae (Kendirgiller) familyasından Kendir veya Kenevir cinsinin bilimsel kabul gören üç türü var. Fakat aralarında çok ciddi farklar olmadığından Kendir cinsinin tek türünün Cannabis sativa olduğu, diğerlerinin bunun alt türleri veya varyeteleri olduğu söyleniyor. Ve doğadaki türlerin (veya alt türlerin veya varyetelerin) insanların müdahalesiyle pek çok varyeteleri ve kültivarları oluşmuştur.

Cannabis, Kenevir cinsinin ana türleri

Cannabis sativa boyu 2m ile 6m arasında değişir. Bazı kültivarlarının sanayi keneviri olarak tarımı yapılır ve bu açıdan büyük ekonomik değeri vardır. Tek yıllık olduklarından dolayı her ne kadar kışa dayanıklı olup olmadıklarının hiçbir önemi olmasa da, C. sativa fazla yüksek rakım dağ iklimini sevmez. 400m-500m rakım yükselti ve orta derece hava nemliliği olan yerler sağlıklı ve verimli gelişim için idealdir.

Cannabis indica orta boylu ve iri yapraklıdır. Tıbbi öneme sahip (ve esrar için uygun) kenevir kültivarlarının anası budur. Fakat C. sativa’nın bazı kültivarları da aynı amaçlara uygundur. Fazla yüksek rakım dağlık bölgelerde bile sorunsuz gelişirler.

Cannabis ruderalis kısa boylu, az dallı, diğerlerine kıyasla cılız yapılıdır. Aslında yabani kenevir türüdür. Avrupa ve Asya’da doğal yabani bitkiler olarak kendiliğinden yetişirler. Bunun çiçek açması için gece-gündüz süresi önem taşımaz. Bu özelliğinden dolayı bundan türetilen kenevir kültivarları esrar amaçlı yetiştiricilikte önem kazanmıştır. Üzerinde çalışmalar devam ediyor. Çiçek açması için yeterince gelişmesi yeterlidir. Diğerleri ise gündüz süresinin fazla uzun sürdüğü aylarda çiçek açmazlar.

Erkek kenevir, dişi kenevir

Kenevirlerin çiçek açma zamanı genel olarak yazın gündüz süresinin en uzun devresinin atlatılmasından sonradır. Genelde ağustos ile ekim arasındadır. Çiçek açma teşebbüsüyle beraber ani bir serpilme ve uzama yaparlar. Dişi çiçekleri ayrı, erkek çiçekleri ayrıdır. Ayrıca dişi ve erkek çiçekler genellikle ayrı ayrı bitkilerde olur. Yani tohumlardan yetişen fidelerin bazıları dişi, bazıları erkek çiçek açacaklardır. Nadiren aynı bir fide üzerinde hem erkek hem dişi çiçekler olur.

Çiçeklerden sadece dişi fideler oluşacak tohumlar elde etmek için bazı yöntemlerle bitkiyi şoka sokarlar. Sonuçta oluşan tohumlardan yetişen fideler sadece dişi kenevir özelliği gösterirler.

Bir kenevir bitkisinin hem erkek hem dişi çiçek açması için ilk çiçek tomurcuklarını yok ederler. Böylece çiçek açması bir hayli geç mümkün olacaktır. Geç çiçeklenmede aynı bitki üzerinde hem erkek hem dişi çiçekler meydana gelir. Ve bu sayede polenleşme için ayrı erkek kenevir bitkileri gerekmez.

Endüstri (sanayi) keneviri

Cannabis Sativa’nın birkaç varyetesi sanayi keneviri olarak yetiştirilir. Lif ve selüloz yoğunluğu, tohum verimi, yağlık tohum ve yağlık tohum verenlerde yağ niteliği çeşitliliği gibi özellikleriyle birkaç ayrı sanayi keneviri varyetesi vardır. Hangisini yetiştirecekseniz onun tohumlarını güvenli ve sertifikalı yerlerden temin etmelisiniz. Gerektiği gibi üretildiği ve değerlendirildiği takdirde tarımının yapıldığı ülkeye çok büyük ekonomik katkı sağlayacak sanayi kenevirinin Türkiye’de tarımı maalesef yasak (sadece bir iki yerde basit ip ve kuş yemi amaçlı tarımı hariç). Bazı yerlerde ise  tıbbi kenevir tarımını resmî izne bağlı olarak yapanlar var. Bunların dışında çok yerde esrar üretimi için gizli olarak yetiştiren çok kişi vardır.

Sanayi keneviri bitkisel lif, selüloz, kağıt, ip, halat, kumaş, biyo enerji (yakıt olarak), inşaat yalıtım malzemeleri, doğa dostu plastik, kuş yemi, çeşitli yağlar, sabunlar ve daha birçok yüksek maddi değerde ürünler imal etme amacıyla yetiştirilir. Sadece kağıt üretiminde bile avantajı son derece yüksek ve değerlidir. Ağaçlardan birkaç misli daha fazla verimle ve 4 ay gibi çok kısa bir sürede kağıt için gereken selüloz sanayi kenevirinden elde edilir. Oysa kağıtçılıkta gereken selüloz üretimine uygun ağaçların gelişimi yaklaşık 12 yılı alıyor. Üstelik yaklaşık 4 misli daha fazla arazi gerektiriyor. Sanayi keneviri tarımının Türkiye’de yasak olması devletimizin milli ve yerli olma ilkesine gerçek bir darbedir. Türkiye’de yasak olması uluslar arası anlaşmalara bağlıdır. Yasaklığı esrar amaçlı yetiştirilme riski için değil. Türkiye’nin tarım ilaçlarından selüloza kadar birçok önemli maddede dışa bağımlı kalmasının devamı içindir. [Güncelleme, haziran 2021: Türkiye’de sanayi keneviri tarımı yasağı bir iki yıl önce sona erdi.]

Tıbbi kenevir, Hint keneviri

Bilimsel olarak Cannabis indica ya da Cannabis sativa subsp. indica diye ismi var. Fakat daha birçok özel kenevir kültivarları, varyeteleri yine aynı amaçla yetiştirilir. Cannabis cinsi bitkilerde yani tüm kenevir türlerinde ve kültivarlarında bulunan tetrahydrocannabinol iştah açıcı ilaçlar, kusma-mide bulantısı önleyici ilaçlar, kinotozis (araba, vapur vb taşıt tutmaları), MS ve epilepsi hastalıklarına karşı ilaçlar yapımında kullanılan çeşitli maddelerin (Dronabinol, Cannabidiol, vs) ve aynı zamanda esrarın ham maddesidir. Tetrahydrocannabinol her tür kenevirde vardır. Hatta sadece dişi kenevirlerde değil erkek kenevirlerde bile var. Ama her kenevirde işe yarar miktarda ve gereken çeşitlilikte olmaz. Ancak bazı özel kenevir kültivarlarının dişi çiçek açan bireylerinde bolca oluyor. Yani tıbbi kenevir ve/veya Hint keneviri veya esrar keneviri üretmek için o özel kültivarlar gerekiyor.

THC (tetrahydrocannabinol) açısından farklar

Sanayi kenevirinde THC oranı en fazla %0.3 (binde 3) gibi son derece azdır. Tıbbi kenevirde THC oranı %2 ile %29 (yüzde 2 ile yüzde 29) arasında değişir. İşte arada bu kadar büyük fark var. Ama her tip kenevirde söz konusu oranlarda nesilden nesile artma veya azalma olur. Uygun niteliğe  sahip bir kenevir çeşidinin sonraki nesilde kalite düşüklüğü gösterme riski vardır. Eğer tohumla değil daima doku kültürü ile ya da çelikle çoğaltılırsa tohumla üretimdeki muhtemel değişimlerinin olma riski ortadan kalkar.

Nesil hatlarına göre

Sanayi keneviri ve tıbbi kenevir illa ayrı ayrı kenevir türlerinden olması gerekir diye bir şey yok. Her tür kenevirden her şey mümkündür. Bazı özelliklerine göre seçilen bireylerle yıllarca nesilden nesile özel seçimlerle tohumla üretime devam etmişler ve sonunda kendine has özelliklere sahip çeşitli kenevirler elde etmişlerdir. Bütün mesele nesil hatlarıyla ilgilidir. İnsanlarda olduğu gibi. Tesadüfen hep mavi gözlülerle evlilik yapan bir sülalenin nesilden nesile hep mavi gözlü devam etmesi gibi.

Sanayi keneviri üretiminin ve tarımının önem taşıdığı Kanada’da birkaç tip kenevir varyetesi ciddi kontrollerle üretilir. Kenevir tarımı yapmak isteyenlere tohum satarlar. Tohum üreticiliği sertifikası bulunmayanlardan tohum satın alınmaması tavsiye edilir. Sertifikalı tohum sağlayıcılarından alınan tohumlardan yetişen kenevirlerde THC oranı %0.3’ten fazla olmaz.

Kenevir yetiştiriciliği

Tohumları ya da fideleri yetiştirileceği yerin iklim özelliklerine göre mart – mayıs arasında ekmek gerekiyor. Kış sonu veya bahar başında, son don olayları riski olan günler kenevir tohumları ekme zamanıdır. Tohum ekim derinliği ortalama 2cm olmalıdır. 2cm’den daha az derinlik önemli değil ama eğer derinlik 3cm’den fazla olursa bu fideciklerin gelişimini kötü etkiler. Tohumlar çok serinde bile çimlenir. Mini fideler -5C dereceye kadar varabilen hafif don olaylarından zarar görmezler.

Lifleri ve selülozu için yetiştirilen sanayi kenevirinin gelişiminde uzun gövdeler önemlidir. Bunu sağlamak için fideler birbirlerine çok yakın olacak şekilde ekerler. Ya da tohumları kalıcı yerlerine o şekilde ekmek gereklidir.

Hasat olacak kadar gelişim 3 ayda, en geç 4 ayda tamamlanır. Lif amaçlı üretimde hasat 2-3 ay içerisinde, tohum amaçlı üretimde hasat 3-4 ay içinde yapılır. Tohum ekme zamanı da buna göre hesaplanmalı ve geç kalınmamalıdır. Lif amacıyla yetiştirilen kenevirlerin hasat zamanı çiçek açarken veya çiçeklendikten sonradır. Tohumların olgunlaşmasını beklerseniz lif kalitesi düşer.

Sanayi keneviri biraz yüksek rakım (400m – 500m ideal) ve orta dereceden pek aşağı düşmeyen nemli hava ister. Tıbbi kenevir (Hint keneviri) daha fazla yüksek rakım yerlere de uygundur.

Yetiştirme, bakım şartları

Işık süresi: Kenevirlerin çiçek açmaya girişmesi (tohuma kaçması) gündüz-gece saatlerinin hemen hemen eşit olduğu zamanlardadır. Ağustos ayıyla birlikte gündüz saatleri hala geceden daha uzundur ama kenevirler gündüzlerin git gide kısalmaya başladığını anlayıp tomurcuk vermeye girişirler. Gündüz saatleri daha kısa olunca tohuma kaçmaları kesindir. Onun için lif amaçlı sanayi kenevirleri ilkbaharda mümkün olduğu kadar erken ekilmelidir ki tohuma kaçmadan yeterince yoğun gelişim gösterebilsinler.

Toprak: Humuslu, besleyici, su tutuculuğu iyi ama aynı zamanda süzek ve 1m’ye kadar derinliğe sahip toprakta kenevirden en iyi verimi almak mümkündür. Toprağın pH derecesi sanayi kenevirlerinde 5 ile 6.5 arası (asitli, orta asitli ve hafif asitli) olursa daha iyi. Tıbbi kenevirlerde ise pH 6.1 ile 7.5 arası (orta asitliden nötre kadar) daha uygundur. Kenevir kökleri 90cm kadar derinlere gider. Böylece toprak üst yüzeyi adamakıllı kurumadıkça sulama istemez çünkü derinlere inen kökler aşağılardaki henüz kurumamış topraktan su alabiliyor. Kenevir tuzlu toprak sevmez. Süzekliği zayıf, sulaklığı fazla olan topraklarda da kenevir yetiştiriciliği tavsiye edilmez.

Gübre: Sanayi kenevirinde yüksek verim toprağın iyi gübrelenmesine bağlıdır (mısır ne kadar gübreye ihtiyaç duyuyorsa kenevir ondan biraz az gübreye ihtiyaç duyar). Tohum amaçlı yetiştiricilikte gübrelemede farklılık olabilir (gübrenin niteliği açısından). Zira tohum üretiminde bol bol çiçeklenme gerekiyor. Lif amaçlı üretimde azot zengini gübre tercih edilir ve yeşil aksam bolca olur, çiçeklenme az olur. Lif ve selüloz amaçlı yetiştiricilikte gübrelemeye mutlaka önem verilmelidir.

Sulama: Kontrollü yapılmalıdır. Toprağı birkaç gün kesintisiz fazla ıslak tutabilen gereksiz sulamalar veya günlerce süren yağışlar özellikle fidelerin ilk devresinde büyük zarar verir. Dolayısıyla her bölgede kenevir yetiştiriciliği yapılmamalıdır.

Çoğaltılması

En çok tohumla çoğaltılır. Çelikle çoğaltılmaya da uygundur. Tohumdan yetiştirmek basit ve kolaydır. Bazı özel kültivarlarda tohumla üretilen sonraki nesillerde ürün kalitesinin değişebilme riski varsa bu takdirde onlar çelikle çoğaltılır.

Zararlıları

Kenevir tarlalarında hastalık ve zararlıların görülmesi nadirdir. Kenevir tarımı genellikle ilaçsız tarımdır. Bununla beraber fazla sulak olan ya da yanında dere/göl gibi su kitlesi olan esintisiz kuytu yerlerde sanayi keneviri yetiştirmekten kaçınmak lazım. Havası fazla nemli olan yerlerde ise sık sık esinti almayan yerler iyi değildir. Ya da öyle yerlerde tohumları / fideleri çok sık ekmemelisiniz. Aralarında mesafe olmalıdır. Yoksa uygunsuz şartlarda çeşit çeşit mantar hastalıkları, bakteri-virüs kaynaklı hastalıklar ve bitki parazitleri ürünlere çok fazla zarar verirler.

Nematodlar sorun olabilir. Bu takdirde kenevir ekiminden önce orada en az iki yıl buğday veya arpa yetiştirmek iyi olur. Ya da acele varsa solarizasyon yöntemiyle toprağı nematotlardan kurtarmak gerekir. Zaten kenevirlerin buğday vb bitkilerle nöbetleşe yetiştirilmesi tavsiye edilir. Toprak temiz ise 6-7 yıl kesintisiz aynı yerde kenevir yetiştirilmesinde sakınca yok.

Yaprakları kemirip bitkilerin gelişimine büyük zarar veren, göze çarpmayacak kadar küçük olan örümcek bitler sıcak, yağışsız ve hava hareketleri kıt arazilerde kenevirlere musallat olur. Kırmızı örümce zararlısına etkili olan zirai ilaçlar örümcek bitlere de etkilidir. Diğer bitki biti ilaçlar maalesef bu parazitlere etki etmiyor. Örümcek bitler en çok kapalı mekanlarda yetiştirilen kenevirlere musallat olur.

Kenevir tarımında ot mücadelesine ya da asalak bitki mücadelesine gerek yoktur. Çünkü hem çok sıkı gelişip onları boğarlar, onlara yaşam şansı vermezler hem de asalak bitkiler kenevirlerde barınamaz. Kısaca, genel anlamda kenevir tarımı ve yetiştiriciliği gayet masrafsızdır. Nadiren bazı yerlerde bitki bitlerine ve hastalıklara karşı ilaçlama gerekebilir.

Faydalanılan kaynaklar

Cannabis — Wikipedia
Hemp — Wikipedia
Industrial Hemp Production and Managemen — Monitoba

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Sebze - Bostan - Tarla

Etiketler: |

'Kenevir (Kendir) Cannabis cinsi ve türleri' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Kemal, İstanbul dedi ki:

    Yeşil çelikler soğutucuda saklamaya uygun mudur? Ne kadar dayanabilir?
    ***
    Uygun olacağını hiç sanmıyorum. Ancak ağaç dalları uygundur. Kenevir dallarının öyle bir özelliği yok.

  2. Murat, Ankara dedi ki:

    Fide oldular ama yapraklar tam oluyor derken küçülerek kuruyor gibi oluyor. Kafaları aşağı doğru eğik duruyor.
    ***
    Tarifinize göre sebep topraktaki gübre vb. besleyici maddelerin kökleri yakmasıdır. Bu tip toprak hatası problemi hemen her bitkide benzer zararlara yol açar. Doğru toprak kullanmalı ve gübrelemeleri ya gereken ölçüde ya da gereğinden daha az kullanmalısınız.

  3. İsimsiz dedi ki:

    Bitkilerim 10 haftalık oldu ama halen someğe düşmediler. Neden halen ciçeklenme olmuyor?
    ***
    Tam da yılın bu zamanı kenevirlerin hiç çiçek açmayacakları bir zamandır. Sebep gündüz süresinin çok fazla uzun olması. Ağustostan itibaren her an çiçeklenme başlayabilir.

  4. Ss dedi ki:

    Kapalı alanda bitki büyütüyorum. Çiçeklenmeye geçmesi için ne yapmalıyım?
    ***
    Gündüz süresi şimdilik çok uzun. Ağustosta biraz kısalmış olur. Ayrıca bitkilerin bulunduğu yerde gece boyunca ışık yanmamalıdır. Yoksa çiçeklenmeye girişmezler.

  5. Mehmet dedi ki:

    Bitki çiçeğe döndü ama gündüz 7 aksam 9a kadar ışık veriyorum hep. Doğru mu acaba?
    ***
    Yanlış ve çok fazla. Hangi bitki türü yetiştiriyorsanız onun gelişim evrelerinin hangilerinde ne kadar ışığa ihtiyacı olduğunu bilmeniz lazım. Ayrıntılar şu sayfada: Bitkilere güneş etkisi veren lambalar

  6. İstanbul dedi ki:

    2. ayda şu an sanki yavaş büyüyor gibi. 12 saat ışık 12 saat gece yapıyorum. 240 walt ışık kullanıyorum. Kabin içinde yavaş büyümesi sizce nedendir?
    ***
    O tür yetiştiricilikleri hiç bilmem.

  7. Volkan, İzmir dedi ki:

    Aktarcılarda satılan tohumlardan alsam iyi bir hasat elde eder miyim? Rahatlıkla bulabileceğim tohum türü önerir misiniz?
    ***
    Evet sıkıntısız büyürler. Ayrıca kuş yemi satılan yerlerde kenevir tohumu satılır. Çünkü kuşlar için çok iyi kalitede besleyici bir yemdir. Bunlar her ne kadar esrar için işe yaramasalar da yapraklar aynı olduğundan dolayı biri sizi şikayet etse fena halde başınız derde girecek. Dertsiz başınıza dert açmayın. Yasal yollardan ne amaçla yetiştireceğinize dair izin belgesi edinmeden kenevir yetiştirmeye kalkışmayın.

  8. Ssa dedi ki:

    1 dişi 1 erkek ağacım var. Dişi olana farklı bir erkek cannabis ile polenleme yapacaz. Çıkan tohumlar dişi ağaca mı erkek ağaca mı benzer?
    ***
    Tam yarı yarıya her ikisinin genlerini taşır. Dış görünüm açısından ise ana veya baba herhangi birinin özellikleri ağır basabilir. Hangisi ağır basacak, bunu bilemezsiniz. Ama sadece dış görünüş ve kimyasal tertipleri açısından böyledir. Genler eşittir ve daha sonraki nesilde önceden baskın olmayan genler baskın olabilir. Hangi genlerde baskın özellik varsa dış görünüm (insanların algıladıkları özellikleri) ona göre oluşur. Dişinin veya erkeğin herhangi birisinin genlerinden bazıları, hangileri baskın karakterli ise.. Bu iş karışık. Hatta mesela anada bir özellik baskın, babada başka bir özellik baskın olabilir. Yani yaprak şekli anaya, koku babaya çekebilir. Veya tam tersi de olabilir.

  9. Murat, Kütahya dedi ki:

    İki tane bitkim var. Ekileli 3 ay oldu. Boyu 2.5 metre. Yaprağı ve gövdeden çıkan dalları gğzel fakat sömeklenmeye yeni başladı. 1 haftadır da aynı yerinde duruyor. Gelişme yok. Sizce ilerleme olur mu yoksa bu mevsimden sonra olmaz mı? haziran 1’de diktim fide olarak.
    ***
    Sömek nedir bilmiyorum ama nedense tomurcuklanma demek istediğinizi düşündüm. Kenevirler gündüz süresinin git gide kısaldığının daha da belirgin olduğu zamanda, mesela ağustos ortasından sonra tomurcuk vermeye girişirler. Tam zamanıdır.

  10. Zeki, İstanbul dedi ki:

    Bir gazeteci-yazarın videosuna denk geldim. Bahçe tarımda sebzelerde haşerelere karşı ilaçların zararlarından bahsediyordu. İlaç yerine sebze aralarına kenevir ekilirse haşere sorunu için ilaçlamaya gerek kalmaz dedi. Bu konudaki yorumunuz rica edicem.
    ***
    Öyle bir şey hiç duymadım. Kaldı ki kenevirler de duruma göre yaprak bitlerinin istilasına uğruyor. Kelin merhemi olsaydı önce kendi başına sürerdi. Ama buna benzer duyduğum çok şey var: Esrar amacıyla kenevir yetiştirenler bahçelerde sırık domates ve sırık fasulye aralarında kenevir yetiştirerek böylece gizliyorlar, polislere yakalanmıyorlar. Bazı yörelerimizde oldukça yaygındır. Yani amaç bitkileri haşerelerden parazitlerden korumak değil, amaç esrar. :) Herhalde gazeteci kişi bir yerde öyle bir bahçe farketti ve soru sordu. Onlar da kenevir sayesinde sebzelerimizi parazitlerden koruyoruz diye gazeteciye yalan bilgi vermişlerdir.

  11. Okan, Bartın dedi ki:

    2 adet dişi kenevir ağacım var. Boylari 2.5 metre civarı. Toprağa dikileli 100 gün oldu. Fakat tomurcuk yani sömeklenme çok yavaş. Bu aylardan sonra tomurcuklanma devam eder mi? Çünkü gündüz sıcaklıkları 25/26 derecelere kadar düştü.
    ***
    Bilmiyorum. Bu tip gelişim özellikleri hakkında pek bilgim yok. Sanıyorum geç ekmiş olmanızın sonucu böyle olmuş. 100 gün dediğinize göre haziran içinde ekmişsiniz. En geç mayıs başında ekmeliydiniz. Yukarıda da ekim zamanı yazılı.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.