Lithops, canlıtaş çiçeği

Bu sayfada Lithops ve benzeri mesemb sukulentlerinin özellikleri ve önemli püf noktalarıyla yetiştirilmesi, bakımı bilgilerini bulabilirsiniz.

Lithops Eski Yunancada taşa benzeyen demektir. İngilizcede yaygın adı living stone (yaşayan taş). Aizoaceae (Buzçiçeğigiller) familyasından Lithops cinsinin 40’a yakın türü, türlerin birkaç çeşidi ve insanlar tarafından oluşturulmuş birkaç değerli melezi ve kültivarı var. Tür adlarıyla ayrı ayrı değil genel bilimsel cins adıyla anılırlar (Lithops). Derin meraklıları, koleksiyoncuları ayrı ayrı tür ve kültivar isimlerini bilir.

Lithops bitkileri

Özellikleri

Habitat: Güney Afrika’da Namibya’da ve civar bölgelerde bulunur. Hem killi hem kumlu olan bolca mineralli ve tuzlu kıraç topraklarda ve kayalıklı kıraç topraklı yerlerde yaşarlar. Lithops türlerinin yaşam alanlarında hava nemliliği genelde çok düşüktür. Yaz ayları şiddetli sıcak geçer. Yağışlar yaz boyu az, ilkbahar ve sonbaharda daha iyi ama vasatın altında, kışın ise tek damla yağış olmaz.

Kışa dayanıklılık: Lithops türlerinin hemen hemen tümü ortalama -5C derece soğuğa dayanıklı olsalar da +5C dereceden daha fazla soğuktan korumanız tavsiye edilir.

Lithops kolonisi

Lithops kolonisi

Yapı: Lithopslar çakıl taşlarına benzeyen yapışık bir çift yapraktan ibarettir. Yılda sadece bir çift yaprak geliştirirler. Her zaman sadece iki yaprak gövde ile bir bütündür. Çift yaprak aslında bir dalın en uç iki yaprağı gibi yapıdadır. İçeriden yeni çift yaprak gelişirken mevcut yapraklar ölme sürecine girer. Kök kaidesi üzerinde gövde uzaması veya rizom oluşumu olmaz. Gövde diyeceğimiz kısım aslında iki yaprağın altta birleştiği kısımdır. Yıllık yaprak değişiminde eski yaprakların oluşturduğu tüm dış yüzey kök kaidesine kadar kurur gider. Yerini yenisi alır. Bazen dört tane yaprak çıkabilir (iki çift). Bu durumda bitki çoğalmış, iki ayrı birey haline gelmiştir. Yine de ilkin tek kök kaidesine sahiptirler. Bu şekilde birkaç yılda kolonileşebilirler. Ne kadar çoklu koloni olmuşsa o kadar değerlidir.

Çiçeklenmiş bir Lithops türü

Çiçeklenme: Tohumdan yetişen Lithopslar 3 yaşına gelinceye kadar çiçek açmaz. Çiçeğinde hem dişi hem erkek organlar olduğu halde genellikle kendi poleni işe yaramaz. Başka bir Lithopsun çiçeğinin polenleri lazım. Bu sayede tohum oluşması kesinleşir.

Kökler: Lithops türleri kazık köklüdür. Bazen kök kaidesinden birkaç kazık kök çıkar. Kazık köklerden çevreye çok sayıda saçak kökler uzanır. Uzantıların birçoğu gözle fark edilemeyecek kadar incedir. Bitki yıl içinde nadiren su bulduğunda incecik kökler hızla her yere yayılarak toprakta besin ararlar. Toprak kuruyunca ve kuruluk uzun süre devam ederse onlar da hızla kurur gider. Bu süreç hep böyle devam eder. Hatta duruma göre bazen kazık kök bile kuruyabilir. Bu bitkinin öleceği anlamına gelmez. Şartlar düzeldiğinde yeni bir veya birkaç kazık kök oluşturabilir.

Lithopslar ve kamuflaj özellikleri

Lithopsların kamuflaj özellikleri

Renk: Doğal alanlarında lithopslar üstünde yaşadıkları arazinin rengine göre evrim geçirmişler. Üst resimdeki tür anavatanında kahverengimsi kızılımsı topraklarda bulunur. Beyaz Lithopslar beyaz kuvarslı arazilerde, grileri kalker taşlı azarilerde.

Yetiştirilmesi ve bakımı

Lithops bakım şartları kaktüsler gibi değildir.  Zor bir bitki. Yaşadığınız yerin iklimine, yetiştirdiğiniz ortamın şartlarına göre farklı farklı toprak karışımında yetiştirmek gerekiyor. Bu sayfadaki bütün bilgileri okuyup ona göre püf noktalarını anlayarak yetiştirmeyi başarabilirsiniz. Sabır, dikkat, doğru bilgi istiyor. Esas dikkat etmeniz gereken hayati önem taşıyan en önemli iki unsurdan birincisi doğru toprak karışımı, ikincisi esinti.

En başta gelen ihtiyaç hava hareketleri

Lithops yetiştirdiğiniz odada klima çalıştığı müddetçe yeterli hava hareketleri olur. Pencereler açıksa yine olur. Her ikisi de mümkün değilse mutlaka basit bir vantilatör ile çevrelerinde hava hareketleri olmasını sağlayın. Otomatik ayarlayabilseniz iyi olur: Her saat başı kendiliğinden çalışmaya başlayıp 15dk süreyle çalışmalı.

Güneş, karanlık ve ısı ihtiyacı

Gelişimin hızlı olması için eylül sonu – mart ortası arasında en az 12 saat, en fazla 14 saat karanlıkta kalmaları lazım. Lithopslar için fotosenteze yetecek kuvvetli ışık (güneş ya da güneş etkisi veren lamba ışığı) süresi de hızlı ve sağlıklı gelişim için bu aylar boyunca 8-9 saat civarında sürekli olmalı. Kışın direkt güneş yeterli sürede olmaz ve zaten her gün mümkün de olmaz. Onun için güneş etkisi veren lamba ile güneş takviyesi yapmanız gerekiyor. Mesela günde 4 saat güneş alıyorlarsa, diğer 5 saatte lamba kullanın. Bazı lithops türleri kış dinlenmesi ister. Bunlara kışın güneş takviyesi yapılmaz.

Lithopsların yıl içinde gelişim zamanları genel olarak, gün içinde çoğunluk saatlerde hava sıcaklığı 26C dereceden daha az olduğu zamanlar. Hızlı gelişim 10C ile 25C dereceler arasında mümkündür. Sıcak havada yaz dinlenmesi ise gereklidir ve önemlidir (yazın klimalı serin odalarda gelişim durmaz ve dinlenmeleri gerçekleşemez). Yaz boyunca Lithopsların üstlerine direkt güneş gelirse güzellikleri azalır: Bundan dolayı eğer üstlerine güneş geliyorsa yaz boyunca güneşi filtrelemelisiniz. Güneşin filtrelenmesi mart ortasından kasım ortası na kadar şarttır.

Toprak

Kaktüsler için hazırlanmış özel toprağı eleyerek ince tozundan arındırarak kullanmayı tavsiye edenler var ama pek sağlıklı bir yol değil. En iyisi aşağıdaki maddelerle kendiniz karışım yapın.Bu benim tavsiyem Lithops türleri için ana vatanındaki topraklardan bile daha sağlıklıdır. Hem bitki besini vermenizi kesinlikle gerektirmez.

1) Taş kırpıntıları – Pirinç taneleri kadar olacak şekilde keserle parçalayabilirsiniz:  ponza taşımıcır, kırmızı kaya kırpıntıları (bundan bulamazsanız koyu kızıl renkte olan tuğla kırpıntıları), tozundan arındırılmış dişli kum, yeşilimsi veya kahverengi kaya kırpıntıları. Bütün bunları eşit oranlarda birbirleriyle karıştırın.
2) Doğal arazi toprakları – Şu oranlarda birbiriyle karıştırın: 3 ölçü kırmızı toprak + 2 ölçü humuslu kara toprak.
3) Kuvars kumu (akvaryumcularda bulunur). Tozlu olsa bile elemeniz, tozundan arındırmanız gerekmez.

Lithops toprağının oluşturulması

Önce iki ölçü toprak karışımını 1 ölçü kuvars kumuyla iyice karıştırın. Sonra buna 2 ölçü taş kırpıntıları karıştırın. Daha sonra, bu karışımda küçük ponza taneleri olduğu halde tekrar ponza ile karıştıracaksınız. Oranlar şöyle: 3 ölçü karışım + 1 ölçü küçük taneli ponza taşı.

Bütün bunları yaptıktan sonra Lithops toprağınız hazırdır. Dibi delikli bir saksıya doldurup güzelce sulayın. Kupkuruya yakın hale gelene kadar bekleyin. Sonra Lithopslarınızı dikin. En az bir hafta boyunca kesinlikle sulamayın.

Saksı özelliği

1- Saksının sağlam, sert çömlek saksı (cilalı / cilasız önemli değil) veya seramik saksı ya da çok kalın plastikten saksı olması tavsiye edilir. Lithops kazık köklü olduğundan dolayı derinlik önemli. Saksı 12cm derin olmalı. Altında suyu dışarı hemen çıkartacak delikler olması ayrıca önemli.
2- Mini yüksük saksılarda yetiştirmeniz hiç tavsiye edilmez. Böyle şeylere hiç heveslenmeyin. Yetişkin Lithopslara saksı 12cm derinlikte ve 10cm genişlikte olmalı: Fazla sayıda Lithops için derinlik aynı, genişlik ise: Birbirlerine mesafeleri ve saksı kenarlarına mesafeleri 4cm kadar olmalıdır. Böylece, zamanla bölünerek çoğalacak olan litopslar birkaç yıl rahatça bu saksıda kalabilir.
3- Renk renk Lithopsların sıkışık vaziyette aynı saksıya dikilmiş olmalarına özenmeyin. O şekilde dikmek hiç sağlıklı değil.

Sulama

Lithopslarınızı iyi gözleyin. Yanlarını değil, üst yüzeyini. Daima sabahın erken saatlerinde kontrol edin: Eğer üst yüzey çok sağlıklı, gergin, parlak görünüyorsa öyle devam ettiği sürece hiç sulamayın. Sabah kontrollerinde çok hafif bile olsa pörsüme gibi ya da içe çökme gibi bir hal varsa (ve toprak adamakıllı kuru ise) saksı alt deliklerinden bir iki damla su çıkacağı kadar az miktarda suyu Lithopslara hiç değdirmeden yavaş yavaş dökün.

Yeni gelişimler varsa sulamada dikkat edilecek hususlar:

Lithops yeni yaprakları güçlenirken eskileri ölüyor.

Yeni gelişimler oluyorken yapraklar birbirlerinden uzaklaşmaya başlar ve git gide çirkinleşir. İçeriden gelen yeni çift yaprak iyice görünür olduğunda ve güçlendiklerinde eğer dış eski çift yaprak incelmeye devam etmiyorsa artık ne olursa olsun sulamayın. Ta ki yeni gelişimler eski yapraklardaki tüm sıvıyı emsin. Bir hayli inceldiklerinde tekrar sulamaya başlayın. Yeni çıkanlar eskileri kadar büyük oluncaya dek toprak her adamakıllı kuruduğunda sulayın.

Yeni gelişimler tamamlanmak üzere Lithops

Su fısfıslama

Yaz boyunca gece vakitlerinde Lithopsların üstlerine su fısfıslamalısınız. Bu konuda suyun niteliği çok önemlidir. Çünkü su fısfıslama genellikle bitkiler üzerinde lekeler oluşturur. Bu da bitkilerin güzelliğine gölge düşürür. Özel olarak satılan saf sular (akü suyu, ütü suyu vb) en iyisidir. Sulamayı da saf su ile yaparsanız çok iyi olur.

Bitki besini verme

Benim tavsiye ettiğim gibi iyi bir toprak karışımında Lithopslar hiçbir şekilde besin istemez. Beş altı yıl yeter. Diğer basit şeylerde ise gerekmese bile besin vermek iyi olur ki hepten dirençsiz kalma riski olmasın. Genel amaçlı bitki besininden hafif dozajlarda olarak.. Yazın gelişenlere ayrı zamanlarda, kışın gelişenlere ayrı zamanlarda, mesela kışın gelişim gösterenlere ekim ortasında bir defa, kasım sonunda bir defa, ilkbaharda yeni gelişim tamamlandıktan sonra bir defa yeterli. Ya da hangi tür olursa olsun  ilkbahar ortasında bir defa ve sonbahar başında bir defa.. böylesi daha iyi.

Saksı – toprak değiştirme

Yavaş gelişen, yavaş çoğalan Lithopslar 5-6 yıl aynı saksıda aynı toprakta kalabilir. Ama mecburi durumlarda elbette gereken değişiklikleri yapacaksınız. Toprak değiştirmede en iyi zaman Lithopsların yenilenmesi tamamlandığı, eski kısım soğan kabuğu gibi incecik incelmiş ve kupkuru olmuş olduğu zamandır. Topraktan sökünce: Ergin Lithopsların ana kökünü 2cm kalacak şekilde alt kısmı kesin atın ve varsa diğer yan kökleri de kesin. Bir gün açıkta bekleterek kesik yerlerin kurumalarını sağlayın. Sonra kuruya yakın çok hafifçe nemli yeni toprağına dikin ve toprak tamamen kupkuru oluncaya kadar sulamayın. Bir iki yıllık yavru Lithopsları sökmüşseniz kökü kesmeyin. Islatın, kendiliğinden kurumasını bekleyin sonra dikin.

Problemleri ve zararlıları

Yeni gelişimde deformasyon problemine Lithops türlerinde sık rastlanır. Sebep gelişim zamanında yeterince güçlü ışık alamamaları ve yüksek gece ısısıdır. İlk haftalarda hiç görünmeyen içerideki yavrucuk güneş yetersizliğinden ve gece yeterince serin olmamasından dolayı mantar gibi yukarı doğru uzar. Bu da deforme bir görünüme yol açar. Darkafa mantar gibi görünür. Bazı yetiştiriciler yarığı bir yanından aşağı doğru keserler ki içerideki yavru veya yavrular yeterli güneş alabilsin de böylece yukarı doğru uzamadan, enine genişleyerek büyüsünler.

Yaprak bitleri litopslara musallat olabiliyor. Gözle görülebilenleri makyaj fırçasıyla temizleyebilirsiniz. Çevredeki diğer bitkilerinizi ilaçlayın ki bitler tekrarlanmasın. Gözle görülmesi zor olan örümcek bitler büyük zarar verir. Ara sıra büyüteçle dikkatle inceleyin. Bit varsa ilaç kullanmalısınız. İlacı hem bitki üzerine hem toprak yüzeyine uygulayın.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Kaktüs-Succulent

Etiketler: | |


'Lithops, canlıtaş çiçeği' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Elif d. -İstanbul dedi ki:

    Değerli bilgileriniz için çok teşekkürler.
    Çok güzel bir bitki. Bende üç tane var umarım sorunsuzca yaşatmaya devam edebilirim.

  2. Çiler, Ankara dedi ki:

    Bu bitkiler çok ilgimi çekti. Çok teşekkürler. Fakat nerden bulabilirim, yardımcı olur musunuz?
    ***
    İlk görüşte beğenmiş olabilirsiniz ama hiç acele etmeyin. Nasıl ki akvaryum almadan önce akvaryum malzemeleri alınır, lithops almadan önce de lithops yetiştirmek için gereken ne varsa onları iyi öğrenmeli, önce onları almalı ve önce gereken şartları oluşturmalısınız. Burada internet üzerinden satış yapanların adreslerini vermek istemiyorum. Gözünüzle görmeli, iyice incelemeli, dokunmalısınız o şekilde satın almalısınız. Türkiyede satıldığı yerler yeni yeni artıyor. Bir yerde karşınıza çıkacaktır.

  3. Damla, Ankara dedi ki:

    Ben mart ayında 3 tane almıştım sonbaharda çiçek açacak diye beklerken şuanda çiçek açtı ama bundan sonra sulama yapmayacak mıyım bu sıcaklarda? Çiçek açtıktan sonra sulanmaz diye biliyordum.
    ***
    En üs düzgün yüzeyi sabahları büyüteçle inceleyin. pörsümüş gibi görünmüyorsa suya ihtiyacı yoktur. Geceleri ortam esintili olmak şartıyla üstlerine su fısfıslayın. Lithopslar böyle de su içebiliyor. Yukarda bakım bilgilerini okuyarak ona göre devam edin. Sadece sulama dengeleri hiçbir şey.. Lithopsları hayatta tutabilmek birkaç önemli şarta bağlı. Hepsini güzelce öğrenmelisiniz.

  4. Olcay, Erzurum dedi ki:

    Ben bu bitkiye takıntılıyım. burada bulamıyorum. 5 kere tohumdan çimlendirme çabam boşa çıktı ancak vazgeçmiş değilim. tekrar deneyeceğim. bilgiler çok net teşekkür ederim. emeğinize sağlık.

  5. Duygu B. -Kıbrıs dedi ki:

    Benim taşlarım mutfakta ölmeye başlamıştı. Bilgileriniz sayesinde inşallah kurtarabilirim. Şimdi balkonda güneşleniyorlar.

  6. Demet, İstanbul dedi ki:

    Elimde tavşan kulak lithops tohumları var. Tohumları aldığım yerden birde toprak gönderdiler. 5-6 gün tohumları suda bekletip bu toprağa ekeceksiniz diye bilgi verildi. Fakat internette gördüğüm lithops tohumları kuma ekilmekte ve çok fazla çeşidi var aklım karıştı. Elimdeki toprak sade bir toprak. İçinde herhangi bir karışım yok. Nasıl bir toprak kullanmalıyım ve sulama sıklığı ne olmalı? Çok uzun zamandır yetiştirmek istediğim bir tür. Çimlenmeme ihtimallerinden korkuyorum. Yardımcı olursanız çok sevinirim.
    ***
    Yukarıda ben çimlendirme usulünü filan yazmıştım. Başka da bilgim yok. Size gönderilen toprak belki kaktüs toprağı gibi bir karışımdır. Önemli olan şey bildiğimiz toprağa benzememesi ve taneciklerden ibaret olmasıdır. Yani olur merak etmeyin.

  7. Asil, İstanbul dedi ki:

    Lithops kaktüsüm yapraklarını (kabuğunu) döktüğünü sizin sayenizde öğrendim. Teşekkür ederim. Lithopsumu alalı 6-7 ay kadar oldu ve bu gelişim beni bayağı heyecanlandırdı. Şimdi yeni lithopslar alacağım. Tabi sizin anlattıklarınız yardımıyla yetiştirmeyi düşünüyorum. İnternette birkaç araştırma yaptım. Kırmızı killi toprak internet üzerinden bulamadım. Nereden bulabilirim kırmızı killi toprak? Ponza tası akvaryumlarda kullanılan tas doğru mudur? Bir de toprak karışımına solucan gubresi eklesem bir avantaj sağlar mı? Saksılarda üçer tane lithops yetiştirmeyi düşünüyorum bu uygun mu?
    ***
    Kırmızı killi toprak satılan bir şey değil. Zaten İstanbul’da kilsiz ve organik maddelerce son derece fakir toprak karışımı yapmak gerekir (ayrıca, solucan gübresi katmak zarar verebilir). Ponza taşı fidanlıklarda satılır ama onun yerine akvaryumcularda satılan pişmiş kil de olur. Paketler halinde satılıyor. Yeşil mercimek gibi küçük taneler; çok sert, taş parçacıkları gibi bir şey. Bitkili akvaryumlarda en alta sermek için kullanılır.

  8. Mustafa, İst dedi ki:

    Daha önce hiç taşotu bitkisini duymuş muydunuz? Taşotu Afrika’ya özgü bir bitkidir. Özellikle güney Afrika’da Nambiya’nın Karoo bölgesinde bulunurlar. Taşotu (bilinen adıyla “çiçek açan taş” ya da “canlı taş” tam bir taklitçidir. Biçimi, ebadı ve rengi doğal ortamındaki taşları andırır. Taşların arasına karışan taşotları bu şekilde korunurlar. Kuraklık döneminde nem almak için bitki yiyen hayvanlar bu şekilde onları göremez. Hatta öyle iyi gizlenirler ki bazen uzmanlar bile inceleyecekleri bitkiyi bulmakta zorlanırlar. Taşotu iki yuvarlak kısımdan oluşur ve sanki gövdesi yok gibi görünür. Yapraklarının arasındaki kesik benzeri boşluktan çiçek ve yeni yaprakları büyür. Yeni yapraklar çıktığında eski yapraklar ölür. Bitkinin geri kalan kısmı toprak altında gömülü haldedir. Bu şekilde bitki kuru ve sıcak bir iklimde yaşama ayak uydurur. Taşotları çiçek açar mı diye soruyorsanız evet hem de çok güzel çiçekler açarlar. Taşotlarının çiçek açma mevsimi kuzey yarım kürede kışa rastlar. Acaba taşları taklit edebilme yeteneğine bu ot kendi kendine mi sahip olmuş? Kuraklık dönemlerinde nesillerini korumak için bir strateji planı geliştirecek akla ve kabiliyete sahip olmadıklarına göre Onlara neslini koruyacak kabiliyeti Cenab-ı Allah bahşetmiştir. O halde ne diyoruz? SUBHANALLAH..

  9. Coşkun, Ankara dedi ki:

    Bölünmesi hakkında bilgi verir misiniz? Aldığım lithopsum her yıl çift başlı bölündü. Nasıl ayırmalıyım ve ne zaman?
    ***
    Mayıs ortasından sonra, Ankara’ya göre en geç ağustos başına kadar, devamlı açık tutacağınız pencere yanında (ya da bir iki ay dışarıda tutmanız mümkünse) olmak kaydıyla bölebilirsiniz. Yeni gelişimler varsa onların da gelişimlerini tamamlanmış olması gerekiyor. Topraktan söküp toprak altı kısımlarını inceleyin. Ayrılması en kolay yerlerinden tek tek değil en az ikişerli olarak ayırın. Kesmek gerekiyorsa kesin. Üç gün açıkta tutun. Kesik yerler iyice kurusun. Bu sırada kökleri de kuruyabilir önemli değil. Sonra dikin. Bir ay kadar yine dışarıda veya gece gündüz hava akımları olan yerde tutun.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)