Osmanthus fragrans, kokulu çay zeytini

Çiçeklerinin hoş kokusundan ötürü Osmanthus fragrans hem park-bahçe süs ağacı olarak yetiştirilen hem çiçeklerinin yiyeceklerde ve içeceklerde kullanılması amacıyla yetiştirilen bir ağaçtır.

Osmanthus fragrans Zeytingiller (Oleaceae) familyasındandır. Anavatanı Asya’da Himalayalar’dan itibaren daha güney ve güneydoğu bölgeler ve Japonya’nın güneyidir. Bilimsel adındaki Osmanthus’un Osmanlı ile hiçbir ilgisi yoktur. Yunanca’dan alınan bu bilimsel adda -osm- koku, -antos- ise çiçek anlamına gelir. Dünyanın çeşitli yerlerinde farklı yerel adları var: Tatlı zeytin, çay zeytini, kokulu zeytin ve kokulu çay zeytini gibi..

Osmanthus fragrans

Özellikleri

5m ile 12m arasında büyük çalı veya ağaç formunda gelişerek boylanabilen Osmanthus fragrans tüm yıl yapraklıdır. Yaprakları iricedir ve 15cm uzunluğa, 5cm genişliğe erişebilirler (genelde bu ölçülerden daha küçüktürler). Beyaz, soluk sarı, sarımsı turuncu gibi renklerde çiçek açan birkaç kültivarı var. Sıcak yaz ayları dışında herhangi serin aylarda kümeler halinde çiçek açarlar. Çiçekleri güçlüce koku salar. Kokusu armut aromasını ve biraz da şeftali aromasını anımsatır. Çiçeklerden oluşan meyveler yaklaşık 6 ayda olgunlaşır ve böylece ağaçların üzerinde siyaha yakın renkte zeytin benzeri meyveler görülür.

Kullanım

1- Park ve bahçelerde süs ağacı olarak kullanılırlar. Şekillendirilmeye uygundur. Çok dallı çalı formu verilerek yetiştirilmesi tavsiye edilir. Espalyer tarzı şekil bile verilebilir. Saksılarda uslu duran küçük bir ağaç gibi yetiştirmek için yarı bonsai tekniği uygulanabilir.

2- Çiçekleri çaya karıştırılıp beraber demlendirilir. Böylece hoş kokulu çay içilir. Bu tip kullanımının yaygın olmasından dolayı kokulu çay zeytini denmiştir. Çiçekleri çaya karıştırılmaktan başka reçel yapımında, çeşitli tatlı ve kek benzeri yiyeceklerin yapılmasında da kullanılır. Reçeli Çin’e özgü bir yiyeceğin sosunda kullanılması amacıyla yapılır. Osmanthus fragrans çiçeklerinden ayrıca likör, şarap ve hatta çorba bile yapılır. Bütün bu yiyecek ve içecekler Doğu Asya’da en çok Çin’e özgüdür.

Yetiştirilmesi, bakımı

Osmanthus fragrans kış soğuklarına -15C dereceye kadar dayanır. Yazları şiddetli sıcak geçen memleketlerde yarı güneşli, özellikle öğle civarı tepe güneşinden korunacağı yerlere dikilmelidir. Diğer yerlerde tam gün güneş uygundur.

Asitli ve nötr toprakları sever. Alkalinlilik derecesi yüksek topraklarda rahatsız olur. Ağır killi topraklara uyum sağlar. Sorun çıkmaz.

Fidanı bir yere dikilince ilk iki yıl yaz boyunca düzenli sulanmalıdır. Sonraki yıllar ihmal edilebilir.

Çoğaltılması: Osmanthus fragrans için ⇒ Olgun dal çeliği metodu en uygun çoğaltma yöntemidir. Kullanılacak dal kalın bir dala bitişik olduğu yerden, kalın dalın dış yüzey parçasıyla alınsa daha iyi olur (topuklu çelik). Ayrıca diğer Osmanthus türleri üzerine aşılanarak da çoğaltılabilir (kalem aşısı veya göz aşısı herhangi biri uygundur).

Faydalanılan kaynaklar

Osmanthus fragrans — missouribotanicalgarden.org
Sweet Olive, Fragrant Tea Olive — davesgarden.com
Osmanthus fragrans — wikipedia.org

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Ağaçlar, Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: | |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)