Papaver rhoeas, gelincik

Gelincik her zaman her yerde düzenli bir gelişim göstermediği için süs bitkisi olarak kullanılmıyor. Fakat bazı şartlar yerine getirilirse ilkbaharda ortalama iki ay boyunca hiç durmadan bol bol çiçekler açar.

Papaveraceae (Gelincikgiller) familyasından Papaver cinsinin doğal olarak her yerde yetişen türü Papaver rhoeas’tır. Yani bildiğimiz gelincik. Afrika, Avrupa ve Asya kıtalarının her yerinde açıklık, kırlık, çayırlık yerlerde bulunurlar.

Gelincik, çiçeği ve tomurcuğu

Gelincik tohumları toprakta biraz derine gitmiş olsa ve çimlenmesi için yeterli ısı şartları olmazsa 100 yıl kadar bozulmadan bekleyebilir. Sellerin toprağı yarması veya köstebek ve yer altına in kazan hayvanların sayesinde toprak yüzüne çıkarlarsa çimlenip gelişirler.

Kullanım: Gelincik çiçeklerinden şerbet ve likör yapılır. Çiçekleri kurutulup gıda boyası olarak kullanılabilir. Kartlaşmamış körpe yaprakları ve çok körpe dalları salata yapılıp yenebilir. Usulüne uygun tohum ekimi yapılırsa bahçe ve balkon süs bitkisi olarak da kullanılabilir.

Gelişim özellikleri

Gelinciklerin çiçeklenmesi tek parti tomurcuklanmayla değil, sürekli yeni dallar ve yeni çiçek tomurcukları üretilmesi ile gerçekleşiyor. Bu özelliği sayesinde çiçekli olduğu dönem iki ayı geçebilir. Yaz ortasında ölürler. Doğada gelincik tohumlarının çimlenmesi iklim ve hava şartlarına göre sonbahar ile ilkbahar arasında olur. Çiçek açmaları ise ilkbahar ayları ve yaz başı dönemlerinde olur. Çiçekler en az üç gün, en fazla 10 gün kadar dayanır. Dayanıklılık hava şartlarına ve toprak-sulama dengelerine göre değişir.

Tohumları sonbaharda çimlenip kış boyu gelişim gösterebilen gelinciklerin kazık kökü çok iyi gelişip derinlere gider. Böylece güçlü kazık kök hem su ve besin depolar hem de daha derine gittiği için topraktan su ve besin alabilme imkanı daha fazladır. İlkbahar geldiğinde fazlaca dallanıp budaklanır ve ilkbaharda yaz ortasına kadar bol bol çiçek açar.

İlkbaharda çimlenenlerin kazık kökü pek gelişemez. Zira henüz birkaç yaprak geliştirmişken mevsim şartları gelinciğin biyoritmini derhal çiçeklenmesi yönünde etkiler. Kazık kökü yeterince güçlenmediğinden dolayı sadece iki – üç dallı ve sadece birkaç çiçekli olacaktır. Ayrıca sıcak havaya ve susuzluğa kışın gelişim göstermiş olanlar kadar dayanamazlar.

Bahçelerde özel yetiştirilmesi

Eğer gelincikleri seviyor ve bahçenizde yetiştirmek istiyorsanız mutlaka deneyin. Gerekenleri yaparsanız gelincikleriniz o kadar yoğun ve o kadar uzun süre çiçeklenme gösterir ki sizi bıktırır. Hatta çiçeklerini şerbet veya kurutarak gıda boyası yapmak istiyorsanız aşağıdaki bilgilerle bol bol çiçek elde edebilirsiniz.

Gelincik yetiştireceğiniz yerin uzun süre direkt güneş alabilen bir yer olması gerekiyor.

Öncelikle bilinmesi ve uygulanması gereken temel şart: Gelincik fidelerinde yer şaşırtması yapılmaz. Fideler sökülüp başka yerlere dikilmez. Tohumdan nerede çimlendi iseler orada hayatına devam etmeliler.

Burada iki tarz (yani sonbahar tohum ekimi ve ilkbahar tohum ekimi şeklinde) iki ayrı yetiştirme bilgisi verdim. İkincisi biraz zor ve belki düşük verimli olacaktır ama ikliminize göre başka yapılacak şey yok. Ancak daha geniş alanda daha fazla ekim yapmanız gerekir.

Tohumların hazırlanması: Gelincik tohumları o kadar küçüktür ki adeta toz gibidir. Bir çimdiklik miktarı tohum (veya yarım çay kaşığı tohum) 2m² alan için fazlasıyla yeterlidir. Onun için çok az miktar tohumu iki avuç kadar kum ile iyice karıştırın ve kumu hazırladığınız toprak alanın her yerine ince ince serpin.

Sonbahar ekimi

Kış soğuklarının -12C dereceyi aşmadığı yerlerde gelincik tohumlarını mutlaka sonbaharın ilk ayının sonuna doğru ekin. Ekim ayının ikinci haftası gayet uygun bir zamandır. Toprağı güzelce çapalayın. Tırmıkla düzleyin. Sonra tırmığın ters tarafı ile batıra bastıra düzleyin. Bolca kum ile karıştırdığınız gelincik tohumlarını toprak yüzeyinin her yerine seyrekçe serpin. Üstlerini toprakla kapatmamalısınız. Sonra da yağmurlama tarzında sulayın.

Kış boyu gelişim gösterecek olan fidelerin bakımı

Gübre filan istemezler. Sadece havalar yağışsız giderse susuz bırakmayın. Özellikle tohumlar ilk çimlendiklerinde mini fideler susuz kalmamalılar. Fideler 6 yapraklı olunca seyrekleştirme yapın. Yani fazlaları söküp atacaksınız. Ölçüsü şöyle: Her bir fide diğer bir fide ile 30cm’den daha yakın olmayacak. Hatta toprağınız verimli ise birbirlerine olan mesafe 50cm bile tutulabilir. Zira ilkbaharda tek kök bir gelincik her yöne o kadar çok dal uzatır ki tek başına neredeyse 1m² alan kaplayabilir. Evet bu şekilde gereken seyrekleştirmeleri yapın. Fideler gelişim sürecinde çapalama filan istemiyor ama kış sonuna doğru bir defa çapalama yaparak domateslerde yapıldığı gibi kök boğazlarına toprak çekerseniz büyük faydası olur. Kış boyunca toprak yağışsızlık yüzünden kupkuru olursa derhal bolca su ile sulayın. İlkbahar başında gelişimleri aniden hızlanır. Artık toprak hafiften kurudukça sulayın. İki – üç hafta sonra ilk çiçeklerini açarlarken hızlıca bol bol yan sürgün dallanmalar ile adeta kudururlar. Git gide daha fazla sayıda çiçek açarlar.

İlkbahar ekimi

Kışın -12C derecede daha fazla soğuk olabilen yerlerde gelincik tohumları ilkbahar başında acilen ekilmelidir. Ne kadar gecikirseniz çiçeklenme verimi o denli az olur (hatta hiç olmayabilir). Tohum ekimini aynen yukarıda anlattığım gibi yapın. Tohumlar ilk çimlendiklerinde hiç susuz kalmamalılar. Buna ciddi dikkat edin.

İlkbaharda tohumdan gelişen fidelerin bakımı

Fideler 6 yapraklı olduklarında birbirlerine yakın olanlarda seyrekleştirme yapın. Aralarında ortalama 25cm mesafe olmalı. Fazlalıkları söküp atın. Ve bundan itibaren toprak hafifçe kuruduğunda olacak şekilde bir sulama düzenine geçin. Her dört sulamada bir sıvı bitki besini vermeye başlayın. İlk verdiğinizde suya karıştırma oranını üçte bir daha az tutun. İkincisinde ve sonrakilerde tam ölçüye yakın veya yarı dozajda dozajda devam edin. Sonbaharda ekilenler kış boyu iyi bir kazık kök geliştirdiğinden dolayı bitki besini istemez ama katmerli çiçek açan özel süs gelinciklerinde gerekebilir (eğer toprak pek verimli değilse).

Gelinciklerde çiçeklenme budaması

Bir gelincik eğer susuz kalmazsa ilkbaharda başlayarak yaz ortasına kadar sürekli çiçek açar. Bu uzun süre aslında sonbaharda tohumdan gelişip kış boyu güç toplayanlarda olur (bunlar susuzluğa da çok iyi dayanırlar). İlkbaharda hayata başlayanların uzun süre çiçek açması pek mümkün değildir ama iyi ve doğru bakım sayesinde mümkün olabilir.

Çiçeklenmeyi kısa sürede bırakmasın diye devamlı budamalara başvurmalısınız. Solan çiçekleri saplarıyla kesin. Bir dalda hiç tomurcuk kalmamışsa ve filizlenme görünmüyorsa o dalı dipten kesin. Bunları yaparsanız gelinciğiniz tekrar tekrar filizlenip tekrar tekrar çiçekler açar. Gelincikler uzun ömürlü olmadığı için bir veya iki çiçeğini soluduğunda kesmeyip tohum oluşturmasına izin verin.

Problemleri

Kimyasal dengesi pek yerinde olmayan topraklarda ve geceleri ıslak ve esintisi az olan yerlerde gelincikler külleme hastalığına yatkındırlar. Sulamaları sadece sabahları yapın. Külleme hastalığı olursa Topas gibi ilaçlardan kullanın.

Bitki bitlerine karşı dikkatli olun. Yapraklarda sayıları çok ise hiç vakit geçirmeden ilaçlayın.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri, Uncategorized, Yabani ot-çalı

Etiketler: |


'Papaver rhoeas, gelincik' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Bera A. -Ankara dedi ki:

    Gelinciği bir koparın da o zaman ne kadar dayanıyormuş çiçeği..

  2. Râna dedi ki:

    Zarif bir çiçek. Ben gelincik çiçeğini insanoğlunun yüreğine benzetirim. Oldukça hassas ve çok narin.

  3. Elif, İstanbul dedi ki:

    6. kattaki balkonumda boş bir saksı duruyordu. Baharın gelişiyle üstünde tuhaf otlar çıkmaya başladı. Ben bu otlara hiç dokunmadım (zaten yabani otları zarar vermiyorsa sökmem ben çiçekleri çok güzel oluyor). Zamanla üstündeki otlar büyüdü. Şu an saksımda tek bir sap gelincik (3 adet çiçek verdi) ve kır papatyaları var. Gelincik tohumla mı çıktı? Eğer öyleyse tohumu saksıma nasıl geldi? Gelecek senelerde de çıkar mı?
    ***
    Gelincik tohumları hemen her toprakta bulunur. Derinde olursa çimlenmezler. Bir yerden yüz yıl kadar dayandıklarını duymuştum. Bir şekilde toprak yüzeyinde olurlarsa çimleniyorlar. Şimdi çiçekler solunca tohum kapsülleri oluşacak. Onlar büyüyüp kuruyunca içlerinden çok küçük tohumlar dökülmeye başlar. Tohumları alıp saklayın. Sonbahar ortasında toprak yüzüne serpip sulayın. Sonbaharda gelişmeye başlayan fideler kışın yavaşça büyümeye devam edip ilkbaharda çiçek açarlar.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)