Tavukların yumurtalarını yemesi, tüy yemesi ve kanibalizm

Bu problemler her zaman gıdasızlıktan ve protein eksikliğinden kaynaklanmaz. Kanibalizm ise daha çok yumurta üretim çiftliklerindeki tavuklarda görülür. Detaylar ve çözüm yolları aşağıda.

Hobi derecesinde tavuk yetiştiriciliğinde küçük çaplı kanibalizm

Öncelikle şu iddiada çok az doğruluk payı olduğunu bilelim: Yumurta yemelerine sebep, bünyelerindeki protein, albümin, kalsiyum ve sülfür kaybını telafi etmek içindir. Tüy yemelerine sebep kabuklu böceklerden yiyemedikleri içindir. Birbirlerinin kanını içmelerine sebep toprak ve yabani otlardan yiyemedikleri içindir.

Halbuki ağırlıklı sebep şudur: Tavuklar yiyebileceği yeni bir şey keşfederse onu yemeye devam eder. Alışkanlık olur.

Yumurtlayan tavuklar bünyelerinden hayati önem taşıyan proteinler, vitaminler, mineraller, madensel tuzlar yumurtaya aktarılır ki bir civciv vücudunun oluşması için gereken bütün her şey yumurtada bulunsun. Bunun sonucunda yumurtlayan tavukların bünyeleri zayıf düşer. Bundan dolayı sürekli farklı farklı şeyler bulup yemek ve kaybettiklerini telafi etmek zorundadırlar. Hiçbir şekilde gıda maddesi olmayan strafor parçalarını bile yiyen tavuklar var.

Yumurta yemek tesadüfen başlar ve alışkanlık halini alır. Follukta kazayla kırılan bir yumurta tavuklar tarafından iştahla yenir. Bunu yaparken yumurtanın kabuğunu da gagalayarak yemeye çalışırlar. Kırılmamış yumurta varsa ona da gaga darbeleri iner. Kırılan yeni yumurtayı da yiyen tavuk artık yeni bir şey öğrenmiş oluyor “yumurtayı kır ve ye!”ve bu da alışkanlığa dönüşüyor.

Yumurta yeme probleminin çözümü: Kolaydır. Follukta bir değil iki tane farklı renklerde sahte yumurta bulundurun. Hatta tavuğun en çok geçtiği yolun üzerine de bir iki tane koyun. Tavuk bunları gagalaya gagalaya sonuç alamaz ve yumurta yeme alışkanlığını unutur.

Tüy yeme probleminin çözümü çok zor. Tüy yiyen tavuğu kesip yemek en iyi çözümdür.

En iyi tedbir tavuklarda ⇒ dengeli ve doğru besleme yapabilmenizdir. Ve yiyecek çeşitliliğinin yanısıra tavukları kümeslerde değil bahçelerde açıkta serbest bırakarak yetiştirmektir. Yiyecekleri de mümkün olduğunca çok geniş çevreye serpip dağıtarak vermektir.

Kanibalizm yumurta üretim çiftliklerinde olabilen bir problemdir.

Kanibalizm nedir sorusuna cevap: Türkçemizdeki yamyamlık kelimesinin İngilizcesidir (cannibalism). Tavukların birbirlerinin tüylerini yemeleri, gaga darbeleri sonucu kanamalarda birbirlerinin kanını içmeleri, yaraları gagalayarak birbirlerinin etlerini koparıp yemeleri durumlarıyla ilgili olarak bizdeki tavukçulukla ilgili terimlerden biri olmuştur.

Doğal yaşamda kanibalizm bazı bireylerde görülür. Sürülerin özelliği değildir. Sebebi ise hayvanların bölge sahiplenmelerindeki rekabet ve yiyecek kaynaklarını elde tutup korumalarından kaynaklanan içgüdüsel ihtiyaç ile rakiplerini elemek olduğu düşünülüyor. İnsanların sürüler halinde besleyip yetiştirdikleri hayvanlarda görülen kanibalizm ise hiç normal bir davranış değildir.

Yumurta tavuklarında kanibalizm çevresinde oluşan problemler

a) Parasal Açıdan: Hayvanların yaralanmaları veya ölmeleri sebebiyle kanibalizm ciddi bir gelir kaybına ve ekonomik problemlere yol açıyor. Bunun ana sebeplerinden biri yumurtlayıcı tavukların ölmeleridir. Ayrıca kanibalizm sonucu oluşan streslerden dolayı tavuklarda yumurtadan kesilme olabiliyor.

b) Hayvanlar açısından: Yumurta tavuklarında kanibalizmi önlemenin en yaygın tekniği gagalarını keserek kısaltmaktır. Amaç birbirlerinin tüylerini yolmalarını önleyerek ve birbirlerini gagalamalarının yaralayıcı olmamasını sağlayarak kanibalizm riskini ortadan kaldırmaktır. Bu uygulamanın yaygın olmasına karşın gaga kırpma hiç de uygun bir çözüm değildir. Davranışlardaki ve sinir sistemindeki incelemeler sonucu anlaşılmıştır ki gaga kırpmaları ağır sancılara neden oluyor ve bu ağrılar bazen kronikleşiyor. Hayvanları hareketsizliğe ve ilgisizliğe sürüklüyor. Ayrıca hayvanların sağlık durumlarında olumsuz etkiler bırakıyor.

Tavukları kanibalizme sürükleyen etken nedir?

Bütün sebep makinelerde seri üretilen civcivlerin büyütülme sürecinde insanlara en kolay gelen yemleme ve sıkışık barındırma sitemlerinden kaynaklanıyor. Bilim insanlarının birçok yönlü araştırmaları sonucu ortaya çıkan farklı farklı göstergeler hep bu yöndedir.

Yani yemler civcivlerin önünde her daim hazır. Doğadaki gibi yem araştırmak yok. Toprağı eşeleyip yiyecek bulma alışkanlıkları yok. Zaten ayakları düz zemine bile değil bokları alta geçiren tel örgülere basıyor. Böyle gelişip erginleşiyorlar. Sonra yumurta çiftliklerinde önlerinde hazır yem olsun olmasın daima en kolay şekilde karınlarını doyurmak istiyorlar. Artık davranışları öyle şekillenmiştir. Gagasını neye vursa o şey yenilmelidir. İşte bütün mesele bu.

Birçok araştırmalar ve gözlemler sonucunda kanibalizmin başlıca etkeninin o tavukların civcivlik dönemindeki deneyimleri ile bağlantılı olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca tavuk vb. hayvanların birbirlerinden göre göre birbirlerinin davranışlarını alışkanlıklarını kazanma özellikleri kanibalizmin bir bireyden başlayarak hızla bütün sürüye yayılmasına sebep olmaktadır.

Yine bilimsel araştırmalara göre: Özel yemlerdeki protein eksikliğinin ya da protein çeşitliliği eksikliğinin kanibalizme yol açmadığı ispatlanmıştır. Evet tek sebep civcivlik sürecindeki yanlış zemin, yanlış ortam ve yanlış yemleme biçimleri.

Çözüm:

Kanibalizm ve gıda araştırıp bulma davranışları arasında net bir ters ilişki vardır. Yani ne kadar yiyecek araştırıp bulup yemeye zaman ayırırlarsa kanibalizme sürükleyen davranışlara iten sebepler o kadar azalacak. Eğer hayvanların yemlenmeleri uzun zaman sürerse; kendilerine dolaşarak, yerleri gagalarıyla eşeleyerek yiyecek arama bulma yeme imkânları verilse karın doyurmak için “birbirleriyle ilgilenmeden” oyalanacakları zaman çok olacak ve kanibalizme sebep olabilen huzursuz bekleyişlere maruz kalmayacaklar, kanibalizm benzeri davranışlara ihtiyaç duymaları pek mümkün olmayacak. Buna civcivlik döneminden itibaren alışmaları gerekiyor.

Denemeler ve gözlemlerle şu sonuca varılmıştır: Zemini talaş vb. ile kaplı yerlerde barındırılan yumurta tavuğu civcivler (yetişkin olduklarında) zemini tel örgülü yerlerde yetiştirilenlere göre daha fazla yerleri eşeliyor ve arkadaşlarının tüylerini daha az gagalıyor. Dahası, yiyeceklerini yerde ilgilerini çekici şeyleri karıştırarak arama alışkanlığı yüksek olarak yetiştirilmiş hayvanlarda erişkin çağa geldikten sonra kanibalizmin ortaya çıkma olasılığı çok zayıf olduğu kaydedilmiş.

Uzun kesimli veya balya edilmiş saman, kum gibi maddeler arasında yemleme yapılarak yetiştiricilik yapılan mekânlarda gelişen tavuk gruplarında kanibalizme tutulma oranlarının son derece düşük olduğu görülmüş.

Gıda arayıp bulma yeme davranışlarındaki hareket kabiliyetleri bir tavuğun gelişim süresince değişim gösterir. Buna bağlı olarak yaşam süreçlerinin çeşitli evrelerinde farklı farklı tekniklerle yemlere ulaşma yolları sağlamak gerekli olabilir.

Bir sürüdeki kanibalizmi önleme veya en aza indirgeme metotları geliştirme stratejileri

Yumurta tavukları arasında kanibalizmi en aza indirgemek için yapılan girişimlerde yenilikçi stratejilere ihtiyaç var. Gıda arayıp bulma yemede en uygun zeminler ve şartlar gibi yepyeni cazip şeyler ortaya çıkarmak kanibalizm şiddetini azaltmada etkilidir. Fakat uygulamaya gelince, hayvanları barındırma sistemlerine yeni öğeler eklemek yasalarla zorunlu kılınmadıkça yetiştiricilerin bu stratejilerden çekimser kalmalarına sebep olabilir.

— Bütün yutulan değil gagaladıkça ezilip dökülen yemler

Birkaç araştırmanın sonuçlarına göre tavuklar buğday, arpa vb. tahıllardan yapılan püre gibi gevrek çerez gibi yemlerle diyete tabi tutulduğunda kanibalizm riski daha düşüktür. Çünkü bunların yenmesi uzun sürer. Taneler halindeki yemleri yiyip tüketmeleri ise daha hızlıdır.

— Ufalanmış yemler

Başka bir çalışmada öğütülmüş veya çok ince kıyılmış yemleri yerleri eşeleyerek bulup yiyen tavuklar kanibalizme önemli bir derecede düşük yatkınlık göstermişlerdir. Aynı yemlerin taneli şekilleriyle beslenenlere göre çok da az deri yaralanmaları olmuştur ve tüylülük durumları daha iyidir. Bu bulgular yem araştırıp bulma yeme uğraşılarının uzun süreli olmasının kanibalizme yatkınlığı düşürdüğü fikrini destekliyor.

Yetiştiricilerin kanibalizmi hayvanlarından potansiyel olarak azaltabileceği veya tamamen önleyebileceği açısından söz konusu bulgular oldukça yararlı ve elverişlidir. Sadece tavukların yemlenmekle geçirecekleri zamanı arttıracaklar o kadar.

Sonuç olarak alınacak mesaj

Yumurtlayıcı tavuklarda birbirlerinin tüylerini gagalayıp yolmaları ve kanibalizm patlak vermeleri yumurta endüstrisindeki menfaatler ve ekonomik açılardan ciddi bir problem olarak kalmaya devam etmektedir. Yumurta tavuklarında kanibalizmi en aza indirme stratejileri geliştirilmesinde kanibalizmle ilgili davranışların sebeplerini kökenlerini anlamak önemlidir. Kanibalizmi tetikleyen dürtülerin ve etkilerin anlaşılması, bu davranışın en aza indirgenilmesinde veya hiç gelişmemesinde rol oynayacak barındırma ve üretim koşullarının doğru tasarlanmasında yardımcı olacaktır.
Yumurta tavuklarındaki kanibalizmin hâlihazırdaki barındırma sistemlerinin yetersiz ve uygunsuz yemleme alanları-kaynakları ile bağlantılı olduğunu araştırmalar ortaya koymuştur. Bundan dolayı, zenginleştirici, çeşitlendirici bir aygıt gibi değişik işlevsel bir yemlenme / yemleme kaynağı sağlamak yumurta tavuklarında kanibalizmi önleyebilir veya şiddetini azaltabilir.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Tavuk Civciv Kuluçka

Etiketler: |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)