Saksı ve toprak değiştirme zamanı, usulü

Ev çiçeklerinin saksılarını, toprak değiştirme işlerini ne zaman ve nasıl yapmalıyız? Hangi bitkiye hangi zaman uygundur? Bu sorulara basitçe cevap verilemez. Birçok faktörü dikkate almak gerekiyor.

İç mekan (salon, ofis) ve dış mekan (balkon, veranda) saksı bitkilerimizde saksı ve toprak değiştirme işinin zamanı, mevsimi kadar nasıl yapıldığı da önemlidir. Yanlış zamanlarda yapmanızın felaket kötü sonuçları olacaktır. Hiçbir şeyi kafanıza göre veya tahminlerle yapmayın. Önce en doğru bilgileri edinmeye çalışın. Şimdi meseleyi detaylarıyla inceleyim.

Toprak değiştirme ile saksı değiştirme aynı şey değil

Evet bu konuda yanılgıya düşmeyin. İkisi apayrı şeylerdir. Saksı değiştirmeyi genelde ya bitki çok fazla büyüdüğünde ya da bitkinin kökleri saksıya sığmaz ölçüde çoğaldığı zaman yaparız. Toprak değiştirmiş olmuyoruz. Zaten bu her zaman iyi olmaz.

Bitkiyi saksıdan toprağıyla kökleriyle bir bütün halde kalıp gibi çıkarmalı ve sonra toprağını hiç dağıtmadan, kökleri hiç açığa çıkarmadan daha büyük saksıya yeni toprak ilavesiyle yerleştirmeliyiz. Bu şekilde saksıdan saksıya nakli hatasız halletmek için önce güzel bir sulama yapın. Sonra bir gün bekleyin. Bu sayede bitkiyi saksıdan toprağıyla beraber kalıp gibi çıkarabilirsiniz. Toprağı dağılmaz, kökler rahatsız olmaz.

Bu şekilde saksıdan saksıya nakil için zaman, mevsim

İç mekan bitkileri için pencereleri uzun süre açık tutacağınız ilkbahar sonu dönemi en uygun en iyi zamandır. Kış boyunca oda ısısında gece-gündüz veya günden güne çok ciddi iniş çıkışlar olan evlerde asla kış aylarında yapmayın ama sürekli fazlasıyla sıcak olan evlerde kışın yapmanızda sakınca yok.

Dış mekan bitkilerine ise kış sonundan yaz sonuna kadarki dönem içinde herhangi bir zaman uygundur.

Fotoğraf: Pinterest – Bitki: Monstera adansonii

Toprak değiştirme niçin gerekmez / niçin gerekir?

Önce toprak değiştirmenin gerekmediği, sadece yukarıda anlattığım gibi saksı değiştirme gerektiği durumlara bakalım.

— Toprağı en başta doğru hazırlamışızdır. Salon bitkilerine sağlıklı torf toprak hazırlamak

— Sulamada toprağı bozucu sulama hatalarına hiç girmemişizdir. Yaygın ve öldürücü sulama hatası

— Bitki besini vermeyi püf noktalarını bilerek yapmışızdır. Sıvı bitki besininin saksı bitkisini öldürmesi

Yukarıdaki üç konuda hatamız yoksa toprak değiştirmeye hiç gerek yok. Sadece saksısı bitkimize küçük geldiğinde bir boy büyük saksıya yeni toprak ilavesiyle naklederiz.

Toprağı değiştirme kesin şart olduğu durumlar

Gerekçelere ayrıntılarıyla bakalım:

1- Yeni alınan bitkilerin felaket zararlı toprakları

Cocopeat, peat moss, sphagnum yosunu gibi şeylerin torf toprak yerine kullanılmış olması. Ve bolca perlit veya vermikülit içeren topraklar.. İşte bunlardan hayır gelmez. Şimdi ne yazık ki artık süs bitkilerini daima bu zararlı nesnelerle yetiştiriyorlar. Üreticiler sadece serada mümkün olabilecek en kolay ve en hızlı gelişime önem verirler. O bitkiler seradan sonra ne hale gelir, zerre kadar umurlarında değildir. Yıllardır bana en çok da kış aylarında her yıl yüzlerce aynı sorular geliyor. Yeni aldığım bitki şöyle şöyle oldu mahvoldu gitti ne yapmalıyım? Sebep soranlara sebebi anlatıyorum. Toprakta olağanüstü tuz birikimi. Anlasalar ne olur, anlamasalar ne olur. İş işten geçmiş zaten. Ve genelde yapılacak pek bir şey yoktur. Belki uğraşmak isteyenler varsa Toprakta köklerin yanması, zehirlenmesi, kök çürümesi sayfasında çözüm yollarını anlattım. Ve mağdur çiçekseverleri o sayfaya yönlendiriyorum.

Onun için size tavsiyem yeni bir bitki alacaksanız mutlaka sadece yaz başında alın ve en kısa zamanda toprağını değiştirin.

2- Bitkide ciddi bozulmalar

Eğer sebep yaprak bitleri değilse, ışık yetersizliği ve havasız ortam değilse bu durum yine köklerin o toprakta çürümesiyle ilgilidir. Esas problem toprakla ilgili olduğu halde benden başkaları daima mantar hastalıklarından söz eder. Oysa hastalık yapan mantarlar zaten her ortamda hayat bulacakları ortamı bekliyor. Sağlıklı doğru toprak karışımı sayesinde bitkilere zarar veremezler.

3- Bitki sağlıklı olsa bile uzun süredir pek uygun olmayan bir toprakta bulunması ve sulamaların bilinçsizce yapılmış olması

Yani o toprakta kimyasal denge bir hayli bozulmuştur ve bitki her an aniden köpük gibi sönüp gidiverir. Bozulma genelde mevsim değişimi zamanlarında oluyor. Bir de ısı ve havadarlık şartları oldukça farklı mekanlar/ odalar arasında yer değişimi ani çöküşe neden olur.

Ne zaman nasıl toprak değişimi yapalım?

Acil müdahale şart ise esas uygun zamanı beklemek yanlış olur. Hemen müdahale edin. Neyi nasıl yapacaksınız aşama aşama her şey ⇒ şurada (2. maddede) detaylarıyla anlatılmıştır. Aynen orada anlattığım gibi, tariflerden zerre kadar şaşmadan yapmaya çalışın.

Sağlıklı bitkilerin toprağını değiştirmeyi en uygun zamanlarda yapın

Ne zaman? Bitkiden bitkiye değişir. Sürekli dışarıda veya dışarısı gibi soğuk olan mekanlarda saksıda yetiştirdiğiniz bitkilerin topraklarını:
A) Kışa dayanıklı dış mekan bitkileri ise kış sonu / ilkbahar başı döneminde değiştirmelisiniz. İstisnaları var. Yaz sonu veya sonbaharda gerekenler var. Bitkileriniz hakkında her bir tür için tek tek doğru bakım bilgilerini öğrenmek zorundasınız.
B) İç mekan bitkileri olduğu halde ikliminiz uygun olduğundan dolayı bütün yıl sürekli açık havada tutuyorsanız ilkbahar sonu gibi, havaların iyice ısındığı zaman yapın. Acele edecekseniz en azından gece en düşük ısının 12C dereceden aşağı düşmeyen günler geldiği zaman yapın. Mesela İzmir’de Nisan ortası, Mersin’de Nisan başı gibi. Ama mayıs başı daha uygundur.

Salon, ofis iç mekan bitkilerine saksı değil toprak değiştirmek için en uygun zaman ilkbahar sonu ile yaz başı ara dönemidir. Mesela İstanbul için haziran ayının ikinci haftasından ayın sonuna kadarki dönem en güvenli dönemdir (eviniz ilkbahardan itibaren bolca güneş alıyor ve pek fazla serin olmuyorsa Hıdrellez’den itibaren haziran sonuna kadar diye düşünün).

Nasıl yapmalıyız?

Tüm öncelikli önemli ayrıntıları yazdım. Şimdi konumuz olan esas meseleye geldik: Toprak değiştirme nasıl yapılmalıdır?

Benim bitkiden bitkiye değişebilen toprak karışımı formüllerim gayet güvenlidir. Başka türlü rastgele topraklar kullanmayın. Hele bir de serin ve soğuk zamanlarda yaparsanız emin olun ki o bitkinin kökleri yanacak ve çürüyecektir. Hangi bitkiye nasıl tavsiye etmişsem ona göre toprak karışımını önceden hazırlayın. Siz yine de benim herhangi bir tür bitki için verdiğim karışım formülünü beğenmediyseniz lütfen o bitkinin sayfasına sorunuzu yazın. Ya hata etmişimdir size teşekkür eder ve gereken değişikliği yaparım ya da hatam yoksa size gereken açıklamayı yaparım.

Dikkat: Yeni toprak kupkuru olmamalı. Fazla ıslak olması da iyi olmaz. Çünkü her iki durumda da saksıya kökler arasına yerleştirmeniz pek sağlıklı olmayacaktır. Toprağın biraz nemli olmasını sağlayın.

İyi durumlarda

Bitki gayet sağlıklı ise ve eski toprağı fena değilse köklerini topraktan tamamen arındırmaya kalkışmayın. Eski saksıdan çıkarmadan önce sulayın. Sonra 2-3 gün toprağın biraz kurumasını bekleyin. Öyle ki saksıdan çıkardığınızda toprak dökülebilir halde olsun. Çünkü kupkuru toprakla ya da fazla ıslak toprakla uğraşmak zor olur. Saksıdan kalıp gibi çıkarınca köklerin arasına parmaklarınızı sokup toprağın dökülebildiği kadarının dökülmesini sağlayın. Bu sırada bir kısım köklerin zarar görmesi, kopması hiç önemli değil. Köklerin yarısı kadarının eski toprağa tutunuyor kalması iyidir. Bu şekilde yeni toprak ile saksıya yerleştirin ve sulayın.

Şüpheli durumlarda

Toprağın berbat olduğundan eminseniz bitkiyi toprağıyla beraber saksıda çıkarın. Yine yukarıda anlattığım gibi toprağın bir kısmının dökülmesini sağlayın. Dökülmüyorsa hiç zorlamayın. Sonra su dolu bir kovanın içinde iki üç saat bekletin ki toprak suyun etkisiyle çözülsün. Süre dolunca bitkiyi suya batıra çıkarak köklerinin topraktan tamamen arınmasını sağlayın. Kökleri kontrol edin. Çürükler varsa onları kesin. Fazla uzunları da kesin. Ve sağlıklı yeni toprak karışımı ile saksıya yerleştirip sulayın.

İstisnai gereklilikler

Paşa kılıcı, Yucca, nolina, salon dekorasyon kaktüsleri ve Aloe vera bitkilerini yeni toprağına dikince hemen sulamayın. Toprak önceden biraz nemli olmalıdır. Bu yeterli. 5-6 gün geçtikten sonra sulayın.

Toprak değiştirme sonrası ilk sulamalar

Bir veya iki ay boyunca ilk sulamaları saksı altından bolca su çıkacak şekilde fazlaca su ile yapın. Daha sonraki sulamalarda ise saksı altından az da olsa, birkaç damla bile olsa, mutlaka bir miktar su çıkacak kadar su kullanmalısınız.

Toprağı yeni değiştirilen bitkiye duruma göre ilk yıl bitki besini verilmez. Gereken durumlarda ise iki ay geriden kaldıktan sonra bitki besini vermeye başlayın.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Toprak - Gübre - Saksı

Etiketler: |

'Saksı ve toprak değiştirme zamanı, usulü' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Öznur K. -Antalya dedi ki:

    merhaba. Saksı değişimi yaparken bitkinin köklerini eski topraktan tamamen arındırıp mı dikmeliyiz yoksa olduğu gibi alıp yeni saksıya koyup etrafını yeni toprakla mı doldurmalıyız? Arındırıp koyunca yeni toprağın kökleri yaktığından bahsetmişsiniz ama başka bir yerde de arındırıp konulmasından bahsedilmiş. Duruma göre mi değişiyor?
    ***
    Başka yerde nasıl bahsetmişler bilmiyorum ama direkt olarak öyle tavsiye etmişlerse kesinlikle yanlış. Kökleri eski topraktan ya hiç arındırmayın ya da kök budaması gerekiyorsa köklerin çoğu yine eski topraktan ayrılmayacak şekilde halledin. Ayrıca mesele ortamın ısı ve hava akımları şartına göre ve bitki türüne göre değişir.

  2. Pelin, İstanbul dedi ki:

    Sineklenme yapmayacak iyi bir ev tipi bitki toprağı markası var mıdır?
    ***
    Öyle bir şey yok. Dünyanın en steril toprağını bile kullansanız yine olur. Havadan dişi bir toprak sineğinin gelip yumurtalarını bırakması ile oluyor. Bu yaratıklar her yerde uçuşur. Önlem için pencerelerinize sineklik taktırın. Hem sivrisinekler de giremez böylece.

  3. Tolga, İstanbul dedi ki:

    Kendi evime çıkmamla birlikte bir sürü bitki aldım, bir çoğunun da saksısı olması gerektiğinden küçük gibi(saksıya yeni konuldukları da belli). Ama satın aldığım bitkilerin topraklarının kalitesi hakkında yorum yapabilecek tecrübeye sahip değilim. “Salon bitkilerine sağlıklı torf toprak hazırlamak”da belirttiğiniz şekilde toprağı hazırlıyorum. Yeni aldığım bu bitkilerin toprağında cocopeat, perlit vs olup olmadığını bilecek tecrübeye sahip olmadığımdan, sizce toprak değişimi mi yapmalıyım yoksa saksı değişimi mi? Bir de saksı veya toprak değişimi yaparken, bütün saksılarımın dibine belirttiğiniz yöntemle hayvansal gübre katmanı eklememin zararı olur mu?
    ***
    Eğer yaygın ve öldürücü sulama hatası sayfamı okumuşsanız, bitkiler için hava hareketlerinin önemini de öğrenmişseniz bütün bunlara dikkat ettiğiniz sürece sorun çıkmaz. Dolayısıyla toprakları değiştirmeyin. Kökler daha geniş saksıda sağlıklı toprağa geçerler ve güçlenirler. Hayvan gübresi birçok bitkilere gerekmez. Hatta hiçbirine yapmasanız da olur. Sırf yumurta kabukları (anlattığım şekilde yaptığınız takdirde) gübre gibi etki edecektir. Ayda bir bitki besinine devam etmeniz hepsi birlikte bitkilerin güzelce gelişmesini sağlar.

  4. Halime, Ankara dedi ki:

    Büyük saksılarımda toprak çökmesi oldu. Boyutu değiştirmeden bu sorunu nasıl çözebilirim? Toprak değişimi mi yapmalıyım yoksa üzerine toprak mı eklemeliyim?
    ***
    Üzerine toprak eklerseniz doğal gelişimleri açısından fazla derinde kalacaklar. Toprak değişimi derken eğer kökleri tutunduğu topraktan ayırırsanız ölme riski fazla. En iyisi şöyle yapın: Önce bolca su ile sulayın. Birkaç saat sonra saksıyı ters çevirin. Toprak dağılmadan kalıp gibi çıkar. Yni kökler ve toprak bir bütün halinde, saksıda aldığı kalıp ile bir bütün olarak çıkarmış olursunuz. Saksıya yeterince toprak ilavesi ile bitkileri yerleştirin. Yeni toprak ilavesi altta ve kenarlarda olacak.

  5. Halime, Ankara dedi ki:

    Yeni aldığım bitkimin kökleri saksı altından cıkmıyor. Fakat kontrol için saksıdan çıkarınca saksı içi tamamen kök kaplamış, toprak sadece üstte görünür hal almış. Bir boy buyuk saksıya ekmeli miyim yoksa alttan köklerin çıkmasını mı beklemeliyim?
    ***
    Saksı değiştirmek için alt deliklerden köklerin çıkması gerekliliği diye bir şey yok. Nereden öğrenmişseniz kesin yanlış bir bilgi. Bazen bitki çok az köklendiği halde alt deliklerden dışarı kök çıkabilir. Bu ise saksı değiştirmeyi gerektirmez. Şimdi siz onu bir boy saksıya biraz toprak ilavesiyle aktarabilirsiniz. Kökleri hiç rahartsız etmeyin. Hiçbir şekilde eski toprağı arındırmaya çalışmayın. Yeni toprak yeterince nemli ise saksı değişiminde hemen sulamayın. Birkaç gün bekleyin.

  6. Halime, Ankara dedi ki:

    Saksı ya da toprak değiştirirken mevsim dışında bitkinin aktif ya da uyuyor olması onemli midir? Uykudaki bitkinin saksısını, toprağını değistirmemiz ona zarar verir mi acaba?
    ***
    Her tür bitki için tek bir cevap vermek mümkün değil. Bitkilerinizi tek tek tanımak ve hangisi neyi kaldıramaz veya neye uygundur bilmeniz gerekiyor. Genel bir şey söylemek doğru değil ama genelde salon bitkilerine saksı değişimi mayıstan mayısa, bahçe-balkon uzun ömürlü bitkilerine saksı değişimi genelde sonbahar veya kış sonu yani onlar uykuda iken uygundur. Ama her bitkinin istisnaları olabilir. Hangi bitkileri yetiştiriyorsanız onlar hakkında her biri için ayrı ayrı detaylı bilgiye sahip olmanız lazım.

  7. Zeynep, Ankara dedi ki:

    Öncelikle sitenizi çok faydalı buldum, emeğinize sağlık. Okuduklarımdan ve bir süredir tecrübelerimden anladığım kadarı ile toprak, tek kelime ile söylendiği gibi toprak değil aslında. Marketlerde satılan torf adı altında daha hafif ve nemli bir toprak var, koyu renkli kumlu yapıda ağır toprak var, bir de tarif ettiğiniz ölçülerde ponza taşı ile karıştırılarak oluşturulmuş topraklar var. Ve mevcut bitkimizdeki toprağın ne olduğunu bilmek ve neye ihtiyacı olduğunu anlamak için başlangıç noktası. Bunları düşündükten sonra aklıma şu soru takıldı. Benim elimde babamın balkon bitkilerinden çıkmış olan (kendisi daha küçük bir yere taşındığı için saksılarını azalttı) toprağı var. Biraz kuru, kum gibi ve oldukça ağır. Bu toprak anladığım kadarı ile organik içeriğinden yoksun bir toprak. Sizce de öyle mi? yorumunuz nedir merak etmiştim.
    ***
    Öyleyse arazi toprağıdır. Salon bitkilerine olmaz. Ayrıca birkaç yıldan beri saksılarda idiyse kimyasal dengeleri de bozulmuş olabilir.

  8. Zeynep, Ankara dedi ki:

    Hızlı cevabınız için teşekkür ederim. Ben 2 hafta önce maalesef o toprağı saksı büyütürken bitkime kullandım. sizce içerisinden biraz çıkarıp, satın toprakla karıştırsam mantıklı olur mu? Yoksa mayıs ayı saksı değişim zamanına kadar beklesem mi? Benim de uzun süre satın toprakta sinek problemim oldu diye yeniden almaya cesaret edemiyorum.
    ***
    Toprak sineklerini hiç kafanıza takmayın. Bir iki ay sonra yok oluyorlar. O bitkiye o toprak muhtemelen zarar vermez çünkü kökleri biraz uyumludur. Yine de risk büyük. Salon bitkilerine aynen şu sayfadaki gibi toprak hazırlamalısınız: Salon bitkilerine sağlıklı torf toprak hazırlamak

  9. Ahmet, Sivas dedi ki:

    Çekirdekten yetiştirdiğim saksıda bir kayısı fidanım var. Saksı değişimini ne zaman yapmalıyım? Toprak karışımı nasıl olmalı?
    ***
    Şimdi ya da kış sonunda saksı değiştirin. Toprak karışımı 3 ölçü arazi toprağı + 1 ölçü torf toprak + 1 ölçü 2mm dere kumu + yarım ölçü akıllı gübre (mini bilyelere benzeyen kuru bitki besini).

  10. Yılmaz ÇELİK Ahmetli-MANİSA dedi ki:

    … …
    ***
    Keşke sorunuzu bitkinin kendi sayfasına yazsaydınız. Yerini değiştirmek için kış sonunu bekleyin. Her zaman istediğiniz gibi budayabilirsiniz.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.