Yaban mersini, Vaccinium

Gözlere faydalı ama sağlığımız için daha birçok faydaları olan yaban mersini tek tür bir bitki değildir. Fundagiller (Ericaceae) familyasının Vaccinium cinsinin birkaç türüne yaban mersini denir. Genellikle siyaha yakın koyu mavi meyveleri olan, küçük çalı şeklinde gelişen bitkilerdir.

Özellikleri

Türkiye’de, Avrupa’da, ABD’de ve Kanada’da birkaç yaban mersini türü var ve birbiriyle karıştırılır. Her türün meyvesi yendiğinden dolayı türler arasında ayrım pek gözetilmez. ABD’de ticari yetiştiricilikte büyük ekonomik öneme sahip olan yaban mersini türü Vaccinium corymbosum‘dur. Aslında bu türün hibritlerini kullanırlar. Diğer yaygın olanı: Eskiden beri Avrupa’da çok sevilen bir meyve olan ve “yerli” dediğimiz tür Vaccinium myrtillus‘tur.

Yaban mersinleri kış soğuklarına -45C dereceye kadar dayanırlar. Fakat sıcak memleketleri sevmezler. Genellikle dağ, yayla vb yüksek rakım yerlerin bitkileridirler.

Sonbaharda yapraklarının renklenmesiyle çok güzel görünürler.

Yerli türler

Türkiye’nin doğal bitki örtüsünde bulunan dört yaban mersini türü şunlardır:

Vaccinium uliginosum (bataklık yaban mersini), Vaccinium arctostaphylos, Vaccinium myrtillus ve Vaccinium vitis-idaea.. Bunlar nerede yetişiyorsa oranın halkı tarafından taze meyve, kurutulmuş meyve, reçel, marmelat ve komposta gibi şekillerde değerlendirilir.

Yerli yaban mersini türlerinden Vaccinium myrtillus’un meyveleri daha lezzetlidir. Meyve yerken ellerinizi ve ağzınızı mor renge boyayabilir. Özel yetiştiriciliği yapılmaz. Meyveleri doğal alanlardan toplanır. Küçük, kısa boylu çalı tarzında gelişir. 60cm’yi pek geçmez. Likapa, ligarba ve ayı üzümü gibi yöresel adları var. Amerikan yabanmersininden kat kat daha fazla besleyici ve şifalıdır.

Amerikan yaban mersini

Hibritleme çalışmalarıyla meyve verimi arttırılmıştır. Ayrıca küçük kalmayıp orta boy bir çalı tarzında gelişim gösterir. Hatta 4 metreye kadar uzar. Meyveleri iridir. Fakat yerli yaban mersini meyveleri kadar lezzete ve kokuya sahip değildir. Kışın yapraklarını kolay kolay dökmez. Çok fazla meyve verir. Doğada yabanisi yoktur. Çünkü ticari amaçla türetilmiş hibrit çeşitlerdir. Özel yetiştiriciliği yapılır. Meyvelerinin uçlarında nar meyvesinin ucunda olduğu gibi taç olmasıyla diğer yaban mersinlerinden ayırd ederiz. Yerli yaban mersinlerimizde taç yoktur. Meyve olgunlaşana kadar bir hayli yıpranmış, dökülmüş olurlar. Veya aAmerikan yaban mersinindeki kadar sağlam kalmış olmazlar.

Yaban mersini yetiştirme

Bahçelerde en iyi Doğu Karadeniz bölgemizin topraklarında yetişir. Diğer bölgelerimizde bahçe toprakları uygun olmayacağından dolayı aşağıda saksıda nasıl yetiştireceğimizi anlattım.

Normalde güneşli ve yarı güneşli yerleri severler. Fakat yaz mevsimi fazla sıcak olan yerlere uygun değildir. Hatta İstanbul bile uygun olup olmama sınırındadır. Ancak kuzeyli rüzgarları iyi alan ve az güneşli olan cephelerde sağlıklı yetişir. Eğer kışın yeterince üşümezlerse meyve vermezler (bknz ⇒ soğuklama).

Toprak gübre ve saksı

Ticari yetiştiriciliği yapılan ve mini fidanları her yerde satılan Amerikan yaban mersini mutlaka tam asitli toprak istiyor. İdeali pH 4.5 olmasıdır. En kötü ihtimalle pH 5.5 olması gerekir. Daha yüksek olması gelişimi aksatır. Sulama suyunun da asitliliği arttırmayan özellikte olması gerekiyor. Akü suyu, yağmur suyu vb saf su kullanmanız iyi olur. Açelya bitkisi için olan özel topraktan kullanabilirsiniz. Gübre olarak en uygunu kestane gübresidir.

Yerli tür Vaccinium myrtillus o  kadar fazla asitli toprak istemez. Az asitli ve nötr topraklarda daha iyi yetişir (pH 5.6 ile 7.5 arası). Humuslu doğal arazi toprağında sorun çıkmaz. Bir de o toprağa kestane gübresi karıştırırsanız daha iyi olur.

Köklerinin ısınmaması için kalın kenarlı çömlek saksı ister. Ayrıca köklerinin serinde olmasını garantilemek için saksı büyük olmalıdır. İlkbaharda toprak yüzeyine malç olarak kestane gübresi ve açelya toprağı karışımı ile örtmek iyi olur.

Sulama, bitki besini

Yaz aylarında toprak üst yüzeyinin yaşlığı gidince, serin aylarda toprak üst yüzeyinin nemliliği de gidince sulayın. Fazla susuz bırakmayın.

Bitki besini Amerikan yaban mersini için gereklidir. Salon bitkilerine özel bitki besininden (genel kullanım çeşidi) mayıs – ağustos arasında ayda bir defa bir verin. Yerli yaban mersini için gerekmez.

Yaban mersini fidan üretimi

Sonbahar sonu ile kış başı dönemlerinde Olgun dal çeliği yöntemiyle üretimi mümkündür. Ortalama 20cm olgun dallarını kış başında dalları toprağa dikin. İlkbaharda filizlenirler. Tepe çeliği vb yöntemleri ilkbahar ve yaz aylarında deneyebilirsiniz. Genelde bunlar da işe yarar. Tohumla üretimi yerli/yabani türler içindir. Ama özel kültivarları sadece çelik yöntemleriyle üretin.

Zararlıları

Yaban mersinlerinin en ciddi düşmanı kuşlardır. Meyveler olgunlaşmaya doğru tül gibi, balık ağı gibi şeylerle kuşlardan korumak gerekir. Yetiştiği yere göre yaz aylarında külleme hastalığı olma riski var. Bazı bitki bitlerinden dadananlar olur. Ama en önemli sorun kuşlardır. Sadece meyvelerini değil filizlerini ve yapraklarını da yerler. Kuşların yaban mersinlerine düşkünlükleri bölgeden bölgeye değişir ama her zaman dikkatli olmak gerekir.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Meyve-Yemiş

Etiketler: | |

'Yaban mersini, Vaccinium' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Gizem dedi ki:

    Ankara’da Eymir Gölü etrafında gezerken yaban mersinine benzer bir şeyler gördüm. Yaban mersini mi diye çok merak ettim.
    ***
    Gizem Hanım fotoğrafa baktım o bitki yaban mersini değil çakal eriğidir. Alakasız bir tür yani. Ama bunun meyveleri de yenir.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.