Yanmış gübre oluşturmak ve kullanımı

Burada yine büyük çapta büyük işlerle uğraşanlara yönelik değil, bahçeleriyle sınırlı küçük çapta hatta hobi çerçevesinde bir şeyler yapan ve bana “yanmış gübre nasıl yapabiliriz” diye soranlara göre bilgi veriyorum.

Yeşil bitkiler, otlar, kuru ot, saman, meyveler, böcekler ve bitkisel tanelerle beslenen her hayvanın gübresi tarımda kullanılır. Yarasadan tavşana, tavuktan ineğe kadar birçok hayvanların gübreleri. Fakat gübreyi doğal haliyle verilmemelisiniz. Uygun işlemlerden geçirerek en erken 45 günde, en geç 1 yılda yanmış gübre elde edersiniz.

Yanmış gübre nedir?

Bazen eski gübre deriz. Ama bu çok yanlış bir ifade. Çünkü her eskiyen gübre işe yaramaz. Taze gübreyi alıp çeşitli işlemlerden geçirmek lazım. Önce kokuşma, fermantasyon. Bu iş çürümenin başlangıcıdır. Sonra çürüme olur. Sonra da ayrışma. Bütün bu işlemlerin en geç 1 yılda bitmesi lazım. İşte bu gübreye yanmış gübre diyoruz.

Gübreyi bitkilerin tam dibine değil biraz uzağına toprağı çapalayarak toprağa karıştırın. Su, mikroorganizmalar ve solucanlar gübredeki elementleri en sağlıklı şekilde çözerek köklere ulaştıracaktır.

Gereken malzemeler

Başlıca 6 şey lazım: 1- Koyun, keçi, at, inek, güvercin, ördek, kaz ve tavuk gibi hayvanlardan herhangi birinin gübresi (veya uzman tavsiyeleri biliyorsanız o tavsiyelere göre karma çeşitleme de olabilir). Fazla ıslak iseler biraz kurumaları için bekletin. 2- Gübrenin sığacağı kadar yeterli büyüklükte kova gibi bir kutu (kapaklı olmalı). 3- Gübrenin miktarına göre daha geniş, büyükçe bir leğen. 4- Mala, spatula veya büyük bir kaşık gübreyi el sürmeden karıştırmak için gerekiyor. 5- Bir miktar taptaze yeşillikler. 6- Çiğ yumurta kabukları.

20 – 30 litre hacimli kapaklı plastik bir su kovası. Veya kapaklı plastik çöp varili 20 litreden 50 litreye kadar hacimli olabilir (ne kadar gübre varsa, yeterli büyüklükte olacak). Bu şekilde herhangi bir kapaklı plastik kutu olabilir. Her yerinden 15-20cm aralıklarla delikler açın. Diplerine ve kapaklarına da aynı şekilde delikler açın.

Gübre miktarının yirmide biri oranında taptaze yeşillikler. İnce ince doğrayın.

Yumurta kabukları. Haşlanmış yumurtaların değil, çiğ yumurtaların kabukları. Normal bir su kovası dolusu taze gübreye 10 – 20 arası yumurta kabukları yeterli. Biraz daha fazla da olabilir. Sakıncası yok. Kuru olsunlar. Kabukları pirinç taneleri gibi mini mini parçalara ufalayın.

Yeşillikler ve yumurta kabukları gübrenin yanma sürecinin ilk iki aşamasında oluşumu kolaylaştırır ve hızlandırır. Bu açıdan gereklidirler. Hem kendileri de zaten bitkilerin ihtiyacı olan çeşitli maddelere sahiptirler. Gübreye hem yardımcı hem takviyeci olacaklar.

İlk iş

Leğenin içine gübreyi yayın. Doğranmış yeşillikleri ve ufalanmış yumurta kabuklarını gübrenin üzerine serpin. Ve hepsini alt üst ede ede iyice karıştırıp harmanlayın. Fazla kuru ise üzerine su serperek tekrar karıştırın. Islakça olmalı ama su sızdırırcasına ıslak olmamalıdır.

Sonra gübreyi kovaya doldurun. Bastıra bastıra doldurmalısınız. Çok fazla sıkıştırmaya, preslemeye hiç gerek yok ve iyi de olmaz ama biraz bastırmanız iyi olur. Kapağı kapayın. İlk aşama böylece başlıyor.

Taze gübre niçin önerilmez? Yanma niçin gereklidir?

1- Taze gübre bitkilere çeşitli mantar hastalıkları ve virüsler bulaştırıp sağlıklarını bozabilir.

2- Çeşitli bitki parazitleri barındırır.

3- Çeşit çeşit yabani bitki tohumları gübreyle beraber toprağa katmış olursunuz. Halbuki yanmış gübre içindeki tohumlar işlevsiz hale gelmiştir.

4- En kötüsü de tuzluluğu yoğundur. Taze gübrenin bitkileri yakıp öldürmesi bundandır. Gerçi yanmış gübre bile yanlış kullanımda aynı etkiyi yapar. Ama taze gübreler bu konuda daha fazla zararlı olur.

Hayvan dışkısı nasıl işlenmelidir ki yanmış gübre olabilsin?

Hayvandan çıkan dışkı üç aşamadan geçmelidir. Birincisi bakterilerin rol oynadığı kokuşma, fermantasyon aşamasıdır. Bu aşama aslında çürümenin başlangıç aşamasıdır. İkinci aşama çoğunlukla bakterilerin, biraz da mantar ve küf türlerinin çalışmalarıyla gerçekleşen çürüme aşamasıdır. Üçüncü ve son aşama sadece mantar ve küf türlerinin çalıştığı “ayrışma” aşamasıdır.

1. ve 2. Aşamalarda yapılması gerekenler

Taze gübreyi yukarıda anlatıldığı gibi kovaya bastıra bastıra doldurup kapağını kapayın ve açık havada ama yağmurun ilişmediği bir yere koyun. Mevsim yaz değilse işler yavaş gider. Ve bu yüzden yaz dışında kova güneşten ısınabileceği bir yerde durmalıdır. Yazın güneş almaması daha iyidir.

En az 15-20 gün, en fazla 45 gün hiç dokunmayın. Mevsim yaz ise 20 gün, hatta hava fazla sıcak gittiyse 15 gün yeterli. Süre dolunca gübreyi leğene boşaltın. Katı kalıp gibi ise keser ile iyice ufalayın. Ve iyice alt üst ede ede karıştırın. Bir iki gün, ara sıra karıştırıp alt üst ederek bekletin. İyice havalansın. Ne kadar bekleteceksiniz? Gübre kuruyana kadar. Sonra hafiften ıslatın. Su serpme ve karıştırma işlerini birkaç defa tekrarlayın. Ta ki gübre yeterince ıslansın. Ama sıkınca su sızdıracak kadar değil. Yani fazlaca nemli olması yeterli. Tekrar bastıra bastıra kovaya doldurup kapağını kapayın.

Yine en az 15-20 gün, en fazla 45 gün bekletin. Bu sürenin sonunda yukarıdaki işlemi tekrarlayın.

İki defa yaptınız. Bir üçüncüsünü de yaptıktan sonra ve yine gereken sürenin geçmesini bekledikten sonra çürüme tamamlanmıştır. Bunu nasıl anlarsınız? Gübreyi boşalttığınızda karıştırınca çevreye duman gibi çok ince bir toz tabakası yayılıyorsa tamamdır. 3. Aşama başladı demektir.

3. Aşama

Ayrışma aşaması insan sağlığı açısından tehlikelidir. Zira gübreyi kovadan çıkarıp uğraşırken mantarların ve küflerin sporları incecik toz gibi uçuşur. Bunu direkt solumak ölümcül akciğer hastalıklarına sebebiyet verebilir. Mutlaka maske ile ağzınızı burnunuzu korumalısınız. Yanınızda su fısfıslayan bir şişe olsun. Leğene boşalttığınız gübreyi keser/çapa gibi bir şeyle ufalamaya çalışırken ara sıra su fısfıslamalısınız. Gübreyi iyice ufalayın. Kalıplar halinde kalmasın. Cevizden daha küçük parçalar haline getirin. Daha da küçük olsa daha iyi. Bu sırada ara sıra su fısfıslamak gübreyi yeterince ıslatmıştır. Daha fazla ıslatmaya gerek varsa biraz daha su fısfıslayın. Orta nemliliğin üzerinde, fazlaca nemli hale getirmeniz yeterli.

Sonra tekrar bastıra bastıra kovaya doldurup kapağını kapayın. 15-20 günde bir leğene boşaltıp aynı ufalama ve ıslatma işlemlerini tekrarlayın. Ne zaman gübre kolayca ufalanıyor ve kuru iken ufaladığınızda çevreye spor tozları duman gibi yayılmıyorsa ayrışma işlemleri tamamlanmış, gübre kullanıma tamamıyla hazır hale gelmiştir.

Hayvan türlerine göre gübrelerinin etkileri ve farkları

Aşağıda gübrelerin bitkilere veriliş miktarını belirli bir örnekle belirtmek için “fidanımız” terimini kullandım: Bundan anlamanız gereken şey,  ana gövdesi bir parmak kalınlığında olan çok genç herhangi bir meyve ağacı fidanıdır.

Gübreler bitkilerin tam dibine değil, biraz uzağından verin

Söz konusu fidanımız için şöyle: Dipten 25cm uzaktan, çepeçevre toprağı çapalar ve sonra gübreyi eşit miktarda bir çember boyunca serperek toprağa uygulamış olursunuz. Sonrasında hemen sulayın. Ağacın büyüklüğüne göre çemberin genişliği artmalıdır (dolayısıyla gübre miktarı da artar). Büyük bir meyve ağacına büyüklüğüne göre 1-2 metre uzaktan uygulanır.

Gübre verme sıklığı

Karasal iklimde yılda bir defa, bitkilerin gelişimlerinin 6-7 ay gibi kesintisiz sürdüğü iklimlerde 3-4 ay ara ile verilebilir.

En kuvvetli gübre güvercin, tavuk vb hayvanların gübreleridir (kuş gübresi). Bunlardan eski zamanlardan beri en makbulü güvercin gübresidir. O kadar güçlüdür ki genç bir fidana tepeleme olmayan bir yemek kaşığı miktarı gübre fazlasıyla yeterlidir.

Koyun ve keçi gübreleri en kuvvetli ikinci sıradadır. Kullanım miktarı kuş gübresine göre iki mislidir.

Sığır gübresi son sırada geliyor. Koyun gübresinden 1,5 -2 misli kadar fazla kullanılmalıdır.

Söz konusu fidanımıza hangi gübreden ne kadar verelim?

Kuş gübresi: 1 yemek kaşığı.

Koyun-keçi gübresi: 2 yemek kaşığı.

Sığır gübresi: 3-4 yemek kaşığı.

Aslında en güçlü gübre yarasa gübresidir. Kullanımı ve saklanması ciddi bilgi ve tedbir gerektirir. Ayrıntılı bilgi için bakın ⇒ Yarasa gübresi ve kullanımı

Hangi tür bitkilere hayvan gübrelerinden vermemeliyiz?

Hayvan gübreleri bazen alkalince fazla yüksektir. Tuzluluk açısından da yüksektir. Bu iki toprak özelliğine hassas türlerde hayvan gübreleri ya hiç kullanmayın ya da çok az miktarda kullanın. Bu konuda hassaslıklarını çok iyi bildiğim bazı süs bitkileri: Salon-ofis bitkilerinden salon palmiyesi ve difenbahya dış mekan bitkilerinden ise Açelya ve komar (orman gülü) bitkileri tuzluluğa karşı aşırı hassastır. Alkalinli toprakları da pek sevmezler ama bu türlere esas tehlike toprağın tuzluluk oranının yükselmesidir. Dolayısıyla bu türlere hayvan gübreleri vermemeli ya da aşağıdaki saksı bitkilerine özel usuldeki gibi vermeliyiz.

Saksı bitkilerine yanmış gübre nasıl verilir?

İç mekan salon bitkilerine hiç verilmese daha iyi. Ancak hayvan gübrelerini tolere edebilen kauçuk ve devetabanı istisna. Ama bunlara bile (ve hayvan gübresi verilebilir diye emin olduğunuz saksı bitkilerine ve diğer dış mekan saksı bitkilerine) mutlaka şu usulde verin:

a) Yeni saksıya dikerken: Saksının dibine bir miktar toprak koyup üzerine toprakla karıştırılmış gübreyi yayın. Onun üzerine tekrar 2-3 parmak yüksekliğinde gübresiz toprak yayıp bastırın. Bitkiyi en üste oturtup saksıyı gübresiz toprak ile doldurun, sulayın.

b) Saksıdaki bitkiye hayvan gübresi vermek: Saksının en kenarlarından çepeçevre 2-3cm eşeleyip toprağı ortaya çekin. En kenar çukur yerlere çepeçevre çok az miktar gübreyi serpin. Toprağı tekrar kenarlara çekip gübrenin üzerini kapayın. Ve sulayın.

Bahçeye fidan dikerken gübreleme şekli

Toprağı kazıp bir çukur açın. Çukurda toprak kupkuru ise önce bol bol su dökün ve suyun tamamen emilmesini bekleyin. Sonra en dibe gübreyi yayın. Gübrenin üzerine 3-4 parmak yüksekliğinde toprak yayın ve bastırın. Fidanı üzerine oturtup çukuru gübresiz toprakla doldurun. Aslında fidan dikerken fidanı çukura oturttuktan sonra çukuru kapatmada kullanacağınız toprağı bolca ponza taşı ile karıştırmakta yarar var ve zaten uzman kişilerin önem verdiği bir şeydir. İş bitince toprağı bastırarak fidanın sağlamca dik durabileceğini garanti etmelisiniz (çok sıkıştırmak gerekiyor ve işte bu yüzden o toprağa bolca ponza taşı karıştırmak gereklidir). Fidan dikimi bitince bol bol su dökerek sulanmalıdır.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Toprak - Gübre - Saksı

Etiketler:

'Yanmış gübre oluşturmak ve kullanımı' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Sercan, İstanbul dedi ki:

    Mantar ve küfler diye bir ifade kullanmışsınız. başka yazılarınızda da vardı. Küf olmayan ama ayrışmada rol oynayan mantarlar var mı? Neye göre tanımlanıyorlar?
    ***
    Hepsi mantar çeşitleridir. Küf dediklerimiz sabit türler değil. Halk arasında görüntüsü açısından küf denir. Mantarlardan bazılarını gözümüzle göremeyiz. Bazıları yemeklik amacıyla özel yetiştirilir. Birçok türleri çürümüş veya çürümekte olan organik maddeler üzerinde beslenerek onları ayrıştırırlar. Bir de bunların çeşitli yaşam döngüleri var elbette.

  2. Ankaralı dedi ki:

    İki yıl önce diktiğim 1.5 – 2 metre boyundaki meyva fidanlarıma akrabamın birinin tavsiyesi üzerine bir el arabası koyun gübresi döküp üstlerini kapattım çok mu döktüm diye simdi tereddütteyim.
    ***
    Yazı içinde detaylı bilgiler var. Neyi nasıl yaptığınızı bilmediğim için en iyisi siz bilgileri okuyup ona göre sonuç çıkarın. Ayrıca ilk resimde de bahsetmiş olduğum gibi gübre bitkilerin tam dibine verilmez.

  3. Deniz Hoca dedi ki:

    Kuru koyun gübresini yakabilir miyiz? Kurumuş ama yanmadığı için çok fazla yabani ot barındırıyor. Nemlendirip yakabilir miyim?
    ***
    Yukarıdaki işlemlerden geçirmeniz lazım. Kuru ise elbette ıslatacaksınız.

  4. Onur Arsuz dedi ki:

    Ben anlattığınız şekilde değil, küçükbaş ve güvercin gübrelerini yığıp üzerini toprakla örtüp bir sene sonra küçülen yığını açarak kullanıyorum. Tavsiyeniz?
    ***
    Eğer bahçede yapıyorsanız, yağmurlardan tam olarak etkileniyorsa sizin usulünüz de gayet iyi.

  5. Zühre, Ankara dedi ki:

    Yanmış koyun gübresini suda bekletip kalan suyu 10 günde bir balkonda bir saksılara veriyorum. Çok verimli oldu. Salon bitkilerime hazırladığım gübreli sudan versem zararı olur mu?
    ***
    Anında çürür giderler. Ama daha fazla sulandırırsanız olabilir. Mesela balkon bitkinize ne kadar su ile karıştırıyorsanız onun beş on misli daha fazla su ile karıştırmanız lazım.

  6. Faruk, Gaziantep dedi ki:

    Hayvan besicileri maalesef gübreyi yakmayı bilmiyorlar. Bir sene üstü açık yağmur altında bırakılmış gübreyi yanmış diye satmaya çalışıyorlar. Bu yüzden alamıyorum. Yanmamış gübre 60-70 derecede fırında tutulursa yabancı ot tohumları ölüp, gübre sonra kullanılamaz mı?
    ***
    Bir yıl bir köşede yığılmış halde bekleyen ve ara sıra yağmurlardan etkilenmiş olan gübreler de sağlıklı yanmış gübrelerdendir. Bunlardan alın bence. Fırın, ateş kesinlikle çözüm değil.

  7. Uğur, Tekirdağ dedi ki:

    50 kiloya yakın gübre topladım. O sıcakta kümesin içinde gübreler kavrulmuş, cayır cayır yanmış bildiğin böyle taş gibi olmuş, bembeyaz kuru tozlar çıkıyor. Şimdi ben bu gübreyi kullanmalı mıyım? yoksa dediğiniz gibi kovalara koyup 20 gün beklettikten sonra tekrar leğene yayıp ıslatıp, karıştırıp keserle parçalayıp ne zaman toz hale gelip duman yaymadığında kullanayım? Yaktığımız gübreleri fidan dikerken direkt köklere değecek şekilde vermemizde bir sakınca var mıdır?
    ***
    Şimdi kış ortasında olduğumuz için, o gübreyi bahçeye bitkilerin biraz uzağından çevresine toprağı hafiften çapalayıp toprak üzerine yayarsanız çok iyi olur. Bu durumda başka bir iş gerekmez ama geç kalmadan şimdi yapmak lazım. İlkbaharda oraları tekrar çapalarsınız. Fidan dikerken gübre köklere temas etmeyecek. Çok yakında olmasına bile gerekmiyor. Çünkü toprak içindeki mikroorganizmalar ve faydalı mantarların toprak içinde sürekli yeniledikleri ağ şebekeleri her şeyi hallediyor.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.