Zephyranthes, meltem çiçekleri

Halk arasında zıpçıktı denen ve çoğunlukla pembe ve beyaz çiçek açtıklarını gördüğümüz Zephyranthes (Meltem) cinsine mensup bitkiler aslında birçok türlere ayrılır. Yapraklarda ufak tefek farklılılar ve çiçek iriliklerinde değişikliklerle türler birbirinden ayrılır.

Amaryllidaceae (Amarilllisgiller) familyasının Zephyranthes cinsinin 70’in üzerinde doğal türleri olup sayılamayacak kadar çok kültivarları ve hibritleri geliştirilmiştir. Uzun ömürlü, küçük soğanlı bitkilerdir.  Bilimsel adındaki Zephyrus sözcüğü Yunan dilinde batı rüzgarı anlamına gelir.

Meltem çiçekleri

Meltem (zıpçıktı) türlerinden birkaçı

Süs bitkisi olarak (güzel çiçekleri için) saksılarda ve bahçelerde yetiştirilirler. Evde yetiştirilmeye uygundur (fakat Meltem türlerinin çoğu ev içinde çiçeklenemez). Bahçelerde yer örtücü olarak da kullanılırlar. Tüm türleri yapraklarıyla, soğanlarıyla, her parçasıyla toksik etkiye sahiptir. Yenirse rahatsızlıklara yol açar. Yenmemelidir.

Meltem (zıpçıktı) türlerinin anavatanı kuzey ve güney Amerika kıtalarıdır. Fakat dünyanın pekçok farklı yerinde doğal bitki örtüsüne karışmışlardır. Meksika ve Arjantin cıvarlarında dağlık yerlere mensup türlerin kış soğuklarına dayanıklılıkları yüksektir. Diğer çoğunluğun kış soğuklarına dayanıklılıkları genelde -8C dereceyi geçmez.

Yapraklar genellikle ince-uzun şerit biçimindedir. Yaprak genişlikleri ve uzunlukları bazı türlerde çok farklı olabiliyor. Bazı türlerde ince uzun yapraklar şerit gibi değil ince silindirik yapıdadır. Meltem türlerinin yaprakları (çoğunlukla) uzaktan çimen yaprakları gibi görünür. Daha geniş yapraklıları da var. Hiçbir sap, gövde veya gövde benzeri yapılar olmaksızın yapraklar direkt toprağın altındaki soğanlardan uzar. Sadece çiçekleri bir sap üzerinde olur. Birçok tür yemyeşil ve parlak yapraklara sahiptir. Her zaman çiçekli olmasalar bile yaprak güzellikleriyle de şık bir saksı bitkisi olma özelliğine sahiptirler. Soğanlar çabuk çoğalıp saksıyı doldurur. Yaprak çokluğundan toprak görünmez olur. Doğal olarak yapraklar birkaç haftalık, çok kısa ömürlü oldukları halde iyi toprakta düzenli sulama sayesinde yapraklar aylarca güzel görünümlü kalabiliyor.

Soğan irilikleri ve soğanların dış kabuk renkleri türden türe farklılık gösterir. Yaprak renkleri de yeşilin çeşitli tonlarında değişiklikler gösterebilir.

Çiçekleri türlere göre beyaz, sarının çeşitli tonlarında,  pembe ve pembenin farklı tonlarında renklere sahiptir. Bir sap ucunda bir tane çiçek açarlar. Güzel kokulu olan türleri de var. Bunlardan yeni hibritler geliştirilmiştir. Çiçekleri son derece şirin olduğu için pekçok Meltem türü çok beğenilen ve yaygınca yetiştirilen süs bitkilerinden olmuşlardır.

Meltem türlerinde çiçeklenme zamanı farklı farklı olabiliyor. Birçoğu ancak sıcak ve kurak birkaç hafta geçirdikten hemen sonra çiçeklenir. Bazı türler yaz ortasından sonbahara kadar çiçeklenir. Bazıları kış sonunda çiçek açar. Çiçekler ya bir günde ya iki günde solar gider ama çok soğan bir arada bulununca bir iki hafta boyunca farklı günlerde çiçeklenmeye devam ederler. İlkbahardan sonbahara kadar sürekli çiçek açanları da var.

Meltem türlerinin çoğaltılmaları

Kendiliğinden bol bol yeni soğanlar oluşturmakla hızla çoğalırlar. Bu özelliği iyi olmayan türlere dilimleme metodu uygulanabilir. Yani soğan yukarıdan aşağı tam ortadan iki veya dörde bölünür. Dipteki köklenme kaidesi her bir parçada da bulunması kaydıyla daha fazla dilimleyerek çoğaltılması mümkün. Bu usulde dip – kök kaidesinin genişliği kaç parçaya ayıracağınızı belirler. Her parçanın dibinde olacak kök kaidesi parçası en az kırmızı mercimek genişliğinde olmalı. Dilimleme metodu birçok farklı soğanlı türlerde uygulanabilir.

Tohum verenler ise soğanlarıyla olduğu gibi tohumuyla da çoğaltılabilir. Fideler hızlı gelişir ve ya bir yaşına ya da iki yaşına geldiklerinden itibaren çiçek vermeye başlarlar.

Faydalanılan kaynaklar

Zephyranthes – wikipedia.org

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: |


'Zephyranthes, meltem çiçekleri' hakkında sorular, açıklamalar

  1. noname dedi ki:

    Zephyranthes konusunda bir kaç yıllık deneyimlerim var.Kişisel olarak eklemek isterim.
    Zephyranthes türleri oldukça dayanıklı soğanlılardır…Her sene güz soğanları alıp saksıda telef etmekten bıktıysanız birebirdir… yıllarca çoğalır yıllar geçtikçe güzelleşir toplu halde biraz büyük saksıya dikilmesi tavsiye edilir…
    bakımı kolaydır. susuz kalsada çok sulansada genelde zarar görmez.
    nadir de olsa bazı katmerli veya kokulu türleri de bulunur. Pek çok doğal türü yetiştirmekle beraber her türün kendine özgü spesifik karakterleri vardır.Kedi gibilerdir yani…

    trips ve kırmızı örümcek başlıca zararlılarıdır.mantari hastalıklara da açıktır.ancak genelde soğan zarar görmez.
    meltem çiçeği ismi pek olmamış. Çünkü dünya çapında bilinen ismi yağmur zambağıdır. Bizdeki ismi zıpçıktıdır. yağmura veya sulamaya hassasdır.bunun yanında kısa sürede çiçek tomurcuklarıyla beraber çiçeklenmesi neticesinde zıpçıktı ismi verilmiştir. Bir gün sularsınız 2 gün sonra bir sürü tomurcuk ve sonraki gün de çiçeklerini görmüş olursunuz. Pek çok türü 2 gün çiçeklidir. 3.güne de kalabilmektedir. 1 gün çiçekli olan türü en azından ben görmedim.
    ***
    Değerli katkınız için teşekkür ederim. Meltem adına gelince: Bilimsel sınıflandırmadaki cins adı batı rüzgarı anlamına geliyor. İngilizcede yerel adlandırmalarda her bitkiye zambak diyorlar. Onlara bakarsak laleye de bir şekilde filan zambağı denebilir. Mesela Türk zambağı. Muhtemelen Holandalılardan önce ingilizler tanısaydı zaten öyle bir isim verirlerdi.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)