Fotosentez, bitkilerin beslenmeleri

Fotosentezin ne olduğu, bitkilerin nasıl besin ürettikleri ve nasıl kullandıkları, kendi besinini üretemeyen mantarların ve asalak bitkilerin nasıl beslendikleri hakkında sade ve kısa bir yazıdır.

Hayvanlardan farklı olarak bitkiler (bazı istisnalar hariç, çoğunluk bitkiler) kendi besinini kendileri üreterek beslenirler. Beslenmeleri topraktan ve gübreden aldıkları elementlerle değildir. O elementleri hem besin oluşturmada hem gelişimlerde hücre ve doku oluşturmada kullanırlar. Bitkilerin kendi besinlerini kendileri üretmeleri fotosentez ile mümkün oluyor (genellikle yapraklarda gerçekleşir).

Fotosentez nedir?

Güneş ışınlarının etkisi ile yapraklarda (ve taze dış dokusu olan dal kabuklarında) kimyasal işlemlerin gerçekleşmesidir. Fotosentez denilen bu işlemlerde karbondioksit (CO2) moleküllerindeki karbonun ve oksijenin güneş enerjisi ile ayrılması ve aynı zamanda karbondioksitteki karbonun su ile tepkimeye girip şeker ve nişasta çeşitlerine dönüşmeleri olayıdır. Karbondioksitteki karbon alınınca geriye oksijen kalıyor. Oksijen ise dışarı atılıyor.

Güneş enerjisini kullanmakta (ya da fotosentez olayında diyelim) klorofil denen pigment benzeri renk verici maddeler rol oynar. Bunlar ışık yeterli ise ışığı enerjiye dönüştürür ve o enerji de karbondioksitteki karbonu ayırıp karbonun su ile tepkimelere girmesine sebep olur. Sonuçta bitki nişasta, şeker ve bunlara yakın özellikli maddeler üretir.

Fotosentez nedir, nasıl olur?

Klorofil çok önemli bir rol oynuyor ama fotosentez olayı aslında hücre içinde bulunan kloroplast adlı maddelerin içinde gerçekleşir. Klorofiller de kloroplastın içinde bulunur.

Bitkiler fotosentezle ürettikleri besini nasıl koruyor ve kullanıyor?

Fotosentez işlemlerinde oluşturulan besinler köklere gönderilir. Köklerde depolanır. Depolanma bazı bitkilerde sadece köklerde değil en çok kodeks denen alt gövde kısmında, bazı bitkilerde bitkinin tüm organlarında olabiliyor. Patates, soğan ve havuç benzeri kök depolama organları da değişik şekillerde pekçok bitki türünde vardır. Succulent bitkilerin pek çoğunda yapraklar besin, enerji ve su depolamada kullanılıyor. Rizom gövdeli begonya gibi sağlam etli gövdeli bitkilerde ve kaktüslerde ana gövde besin ve enerji deposudur. Bitkilerde yeni gelişimler depolanmış besinlerin ve enerjinin sayesinde oluyor. Bu aşamada topraktan ve gübrelerden alınan elementler de kullanılır.

Bitkiler fotosentezle oluşturduğu besini bünyesinde yukarda anlatıldığı şekilde depoluyor. Daha sonra çeşitli gereksinimler için kullanıyor. Bu gereksinimler yeni dal, yaprak, çiçek, tohum, meyve oluşumu içindir. Bazen de kış koruması veya yaz aşırı sıcaklarında koruma amacıyla toprak dışı kısımlarda dış dokuları kalınlaştırıp güçlendirmek için kullanılırlar.

Gübrenin katkısı nedir?

Gübre bitkiler için gereken azot, fosfor, potasyum, magnezyum, kalsiyum, demir ve daha birçok elementleri içerir. Bitkiler gübrelerden ve topraktan sadece bu elementleri ve suyu alır. Bu elementler fotosentez olayında direkt rol oynamaz. Bitki yeni gelişimlerde bulunurken depoladığı besinlerle beraber bu elementleri de kullanır. Dolayısıyla, mesela fotosentezde temel rolü oynayan klorofiller topraktan alınan azot ve magnezyum elementleriyle oluşturulmuştur.

Etçil bitkiler böceklerle mi besleniyor?

Böcekleri yakalayıp sindiren bitkiler aslında onlarla beslenmiyor. Onlardan en başta azot olmak üzere çeşitli elementleri alırlar hepsi budur. Etçil bitkiler de diğer bitkiler gibi fotosentez yaparak kendi besinlerini kendileri üretir. Diğer bitkiler elementleri topraktan alırken, etçil bitkiler aynı elementleri çoğunlukla böceklerden alır.

Fotosentez yapmayan mantarlar nasıl beslenir?

Mantarların beslenmeleri ne hayvanların beslenmelerine benzer ne de bitkilerin.. Mantarların beslenmelerini yemek yiyemeyecek durumdaki hastaların serum ile kan damarlarından beslenmelerine benzetebiliriz. Mantarlar türüne göre canlı dokular üzerinde de beslenebilirler çürümüş bitkisel kalıntılarla da beslenebilirler. Canlı dokularda önce tahribata girişirler (bazı maddeler salgılayarak). Sonra da bu sayede canlı dokudan çözülen besin maddelerini direkt alarak beslenirler. Çürüntü mantarları ise çıkardıkları enzimle çürük maddeleri ayrıştırır ve sonra ihtiyacı olan maddeleri alarak onlarla direkt beslenmiş olur. Her iki beslenme tarzında da mantarların işi çözmek ve ayrıştırmaktan ibarettir. Canlıların üzerinde mantar hastalığı gibi oluşum gösteren mantar çeşitleri o canlıların öz sularına veya kanlarına direkt ortak olmadıkları için asalak denemez. Çünkü dokuları başkalaştırmak ve çözmek için çaba harcıyorlar. Ayrıca bu tip mantarlar canlı dokulara ciddi tahribatlar verdikleri için birçok asalak canlılardan daha fazla zararlı olabiliyor.

Asalak (parazit) olarak beslenen bitkiler

Bu tip bitkiler başka bir bitkinin kök ya da dallarına özel uzantılarıyla yapışarak onların özsuyunu emerek beslenirler. Ağaçlar üzerinde gördüğümüz her bitki asalak değildir. Mesela tropikal ormanlarda ağaçlar üzerinde yaşayan orkideler, bromelyadlar ve eğrelti türleri asalak değildir. Bunlar kendi köklerinin ve yapraklarının arasında biriken kuru yaprakların ve kuş pisliklerinin çürümesiyle onlardan ihtiyacı olan elementleri alıp fotosentezle kendi besinlerini üretiyor. Asalak bitkiler böyle değildir. İhtiyacı olan suyu ve besini direkt olarak üzerine yerleştiği bitkinin özsuyundan alırlar. Aslında asalak bitkilerin çoğunluğu fotosentez yapabilmekte fakat asalak yaşam tarzı zamanla fotosentezle kendi besinini üretme özelliklerini büyük ölçüde köreltmiştir. Yine de bazı asalak türler fotosentezle yeterli besin üretebilmektedir. Bunlara yarı asalak bitki denir.

Bu konuyla ilgili diğer bir yazım

Karbon salınımız (karbon ayak izi) ve bitkiler

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Botani

Etiketler:


'Fotosentez, bitkilerin beslenmeleri' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Sempatik dedi ki:

    Hocam merhabalar, sitenizde paylaştığınız bilgiler cok faydali ama siteniz berbat hocam
    Temaniz çok kötü, kategoriler görünmüyor, bir webmaster olarak acilen temanizi değişmenizi öneriyorum.
    ***
    Temayı değiştiremem çünkü cep telefonu uyumlu tema yapmak için çok uğraştım. Kategorileri daha iyi düzenleyerek istediğiniz gibi yan sütuna ekledim. Ama cep telefonlarında aşağıda görünecek.

  2. Sercan, İstanbul dedi ki:

    Bitkiler topraktan beslenmez demek çok doğru bir ifade olmayabilir. Sonuçta minerallerin alınması da beslenmeye dahildir. Mineraller de vücutta kullanılır, onlar da besindir. Belki, bitkiler enerjisini dışarıdan almaz, kendisi üretir demek daha doğru olabilir. Örneğin biz hayvanlar:) enerjimizi de dışardan alırız. Ama bitkiler güneş enerjisini nişasta ve diğer moleküller şeklinde depolar.
    ***
    Eleştiriniz ve katkınız için teşekkür ederim. Bu sayfayı bir dahaki düzenlemede bunları göz önünde bulundururum.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)