Sümbül, Hyacinthus

Sümbül güzel kokulu çiçekler açan soğanlı bahar bitkilerindendir. Yetiştirmek basittir. Kış aylarında yeşermeye başlar. Yılda sadece bir defa çiçek açar.

Sümbül cinsi, türleri

Asparagaceae (Kuşkonmazgiller) familyasından olan Hyacinthus cinsinin sadece üç türü var. Hepsine sümbül denir (İngilizcede ise Hyacinth denir). Süs bitkisi olarak yetiştirilen türü Hyacinthus orientalis’tir. Hyacinthella türleri ise ayrı bir cinstendir.

Hyacinthus litwinowii

Yaprakları lale yaprakları gibi geniş, çiçekler sap ucunda birkaç tane bir aradadır. Yaprak özelliğinden dolayı Hyacinthella türleriyle karıştırılır.

Hyacinthus transcaspicus

Bildiğimiz sümbülden pek farkı yok. Boyu 5 – 10cm arasında değişir. Anavatanı kuzeydoğu İran – güney Türkmenistan arasındaki dağlardır. Baharda karlar eriyince çiçek açar. Yapraklar gelişince rozet gibi toprağa yayılır. Çiçekler az sayıda sapın tepesinde açarlar.

Hyacinthus orientalis

Dünyanın her yerinde süs bitkileri sektöründe önemi olan sümbül türü budur. Anavatanı Türkiye’de İç Anadolu bölgesi, Doğu Akdeniz bölgesi ve Güneydoğu Anadolu bölgesi ile Türkiye dışında Suriye, Lübnan ve İsrail’dir. 1500’lü yıllarda Osmanlıların Avrupalılara tanıttığı süs bitkilerindendir. Güzel kokusundan ötürü çok tutulmuştur. Çiçek güzelliği açısından ıslah etmiş ve birçok çeşidini türetmişler. Fakat iri ve güzel çiçekli olanlarının kokusu doğal çeşitler kadar iyi değildir. Aşağıdaki bakım bilgileri bu türe ait.

Fotoğraf: Mart 2009, İstanbul.

Saksıda sümbül yetiştirilmesi, bakımı

Soğanlı süs bitkileri arasında belki en kolay yetiştirileni ve en dayanıklısı sümbüldür. Soğanları ekme zamanı, yaz ve kış bakımları, çoğaltılması vb bilgileri aşağıda.

Burada bilgileri saksıda yetiştirmek üzere anlatıyorum. Bahçe zemin toprağına ekerek yetiştirmek isteyenler de bu bilgilere göre gerekenleri az çok anlarlar zaten.

Soğanların ekimi

Soğan dikme zamanı: Sümbül soğanları yaz sıcakları dinince sonbahar serinleri başlayınca aktif hale gelir ve torağa kök salmaya başlar. Yani sonbaharda satın alıp dikeceksiniz. Buna rağmen elinize ne zaman soğan geçerse bekletmeden dikin. Çünkü kuru soğanı korumak zor.

Sümbül soğanlarını kendi boyunun iki misli derine gömmelisiniz. Aralarında 10cm kadar mesafe olmalı. Biraz humuslu, suyu iyi süzdüren herhangi bir arazinin toprağı sümbüller için özel poşet topraklardan daha besleyicidir. Soğanlar doğal topraklarda daha iyi güç kazanır.

Kış bakımı

Sonbaharda veya kışın soğanları ekince sulayın. Sonraki sulamaları toprak nemliliğini yarıdan fazla yitirdikçe yapın. Daima dışarıda en soğuk yerde tutmalısınız. Şubat sonundan itibaren yine dışarıda ama uzun süre güneşli olan bir yere alın.

İlkbahar bakımı

Çiçek açtıkları zaman sulama sıklığını hafifçe arttırın. Gübre şerbeti ya da genel amaçlı bitki besini verin. Sümbül yaprakları tam şimdi ne kadar uzun süreli sağlıklı kalırsa gelecek yıl o kadar iyi çiçek açarlar. Çok iyi güneş almalılar. Eğer hava fazla sıcak oluyorsa öğle vaktinde direkt güneş almamalarına dikkat edin. Böylece yapraklar daha uzun süreli sağlıklı kalır. Dolayısıyla soğanlar daha iyi yapılanır. Seyreltilmiş gübre şerbeti veya hafif dozajda bitki besini 15 günde bir verin. Yaprak uçlarında hafifçe kuruma veya sararma başlayınca beslemeyi bırakın. Sararma bir iki santim daha ilerlediği zaman sulamayı da kesin.

Yaz bakımı

Sümbüller daha yaz gelmeden yapraklarını kurutmuş olurlar. Toprağından sökmeyin. Yapraklar kuruduktan itibaren saksıları yine açık havada, tam gölgeli bir yere alın. Sonbahar serinleri başlayıncaya kadar sadece toprak adamakıllı kurudukça sulamalısınız.

Sonbahar gelince

Önce sümbüllerinize iyi bir toprak hazırlayın. En iyisi humuslu gerçek topraktır. Gübre istemez ama toprağa 2/5 oranında eski koyun gübresi karıştırsanız çok iyi olur. Sonra sümbülleri sökün. Kendiliğinden ayrılmamış yavrular varsa onları ayırmaya çalışmayın. Çünkü ana bitkinin kökleri onları çok daha iyi besleyecek, yaza kadar normalinden çok daha hızlı büyütecektir. Yeni topraklarına uygun mesafelerle dikin. Kendiliğinden ayrılmış yavruları ayrı bir saksıya dikseniz daha iyi olur.

Vakitsiz çiçeklendirilmiş sümbüller

Vaktinden önce çiçek açtırılmış sümbül satışları aralık ayından itibaren  başlıyor. Bunlar süs içindir. Çiçekleri solunca çöpe atılacak şekilde yetiştiriyorlar. Saksıları çok küçük, toprak yerine ise perlit gibi basit şeyler kullanmışlardır. Almanızı tavsiye etmem. Hayatlarını kurtarmak zor olur. Ayrıca sümbül bir ev bitkisi değildir. Kışın evde derhal bozulurlar.

Sümbül nasıl çoğaltılır?

Kolay yolu soğanlarda oluşan yavruları büyütmektir. Bu da sümbül çeşitlerine göre değişiyor. Bazıları her yıl belki 30 tane minik soğan oluşturur. Bazıları ise soğanın kök kaidesinin kenarlarında az sayıda yavru oluşturur. Hatta eğer ilkbaharda yapraklar kuruyunca söküp saklarsanız ya da sökmeseniz bile sonbahara kadar kupkuru toprakta tutarsanız o mini yavrular kurur gider. Onun için sümbülleri yazın topraktan sökmeyin. Toprak her adamakıllı kuruduğunda sulayın. Sonbaharda yeniden ektiğiniz zaman minik yavrular ana soğandan ayrılmazsa ve toprak besleyici ise ana soğan tekrar yapraklandığında yavruları çok hızlı büyütür.

Tohumla çoğaltılması

Tohumla çoğaltma amacınız yoksa çiçekler solar solmaz kesmelisiniz ki bütün güç soğanın gelecek yıl için daha iyi yapılanmasına ve yavru oluşturmaya yönelsin. Sümbül tohumlarını çimlendirmek kolay fakat büyümeleri çok yavaş olur. Çiçek açacak kadar büyümeleri mükemmel bakım şartıyla 3 veya 4 yılı bulur. Yanlış bakımda 6 – 7 yılda zor büyürler. Tohumlar olgunlaştığında karıncalardan önce davranmalısınız. Zira sümbül tohumlarını alıp götürürler. Tohumları alın ve karıncaların ulaşamayacakları bir yerde ağustos sonuna kadar saklayın.

Tohumların ekilmesi, fidelerin bakımı

Ağustos ortasını geçince tohumları 1cm derine gömüp sulayın. Mümkünse kuzey rüzgarlarını alan serin, gölgeli bir yerde tutun. Serinlik sayesinde tohumlar çimlenir. İncecik yemyeşil yapraklarını uzatırlar. Ekim ayı sonunda daha güneşli bir yere alın. Yetişkin sümbüller gibi yine daima dışarıda tutacaksınız. Ağır don olayları olan bir yerde iseniz soğanları ektiğiniz kasayı kış boyunca çok serin ve güneş alan kapalı bir yerde tutmalısınız. İlk kışı atlattıktan sonra sonraki kışlarda tehlike kalmaz. Her yıl ilkbaharda gübre şerbeti verin. Yaz boyunca toprak tamamıyla kurudukça sulayın. Her sonbaharda söküp yeni besleyici toprağa dikin.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: | |

'Sümbül, Hyacinthus' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Eftelya, Bursa dedi ki:

    Geçen sene anneannemin tarlasından yöresel az çiçekli sümbül soğanı almıştım. Saksıya dikerek suladım ve vaktinde yapraklarının kurumasını bekledim. Bu yıl Eylül aynında anneannemin tarlasından humuslu ve doğal toprak alarak sümbül soğanımı yeni bir saksıya diktim. Ancak filizlenirken yapraklarında sarı lekeler oluştuğunu gördüm. Ayrıca anneannemin bahçesinde olanlara göre gelişimi çok yavaş. Saksının altından baktığımda ise delikten birkaç kök çıkmıştı bile. Sizce sorunu nedir?
    ***
    Sorun muhtemelen sıcak yerde tutmanızdır. Sümbüller doğal ortamda şimdilerde toprak dışına yaprak uçlarını çıkarsalar bile soğuk yüzünden gelişimleri çok yavaş olur. İlkbaharda gelişim hızlanır ve çiçek açarlar.

  2. Eftelya, Bursa dedi ki:

    Hiç sıcak yerde tutmadım açıkçası, sadece geçen yıl yaprakları kurduğunda filizlenene kadar yakıcı bir güneş görmüştü. “Bir şey olmaz mı bu sıcakta?” diye düşündüğüm de olmuştu. Acaba onunla bir ilgisi olabilir mi? Saksıdan bir hastalık ya da mantar bulaşmış olabilir mi, ya da vitamin eksikliği?
    ***
    Yaz aylarında saksıların yakıcı güneş altında durması konusundaki tahminleriniz doğru olabilir. Saksıda yetiştirilen sümbüller ilkbaharda çiçeklendikten sonra birkaç hafta içinde yapraklar sararıp kurumaya başlar ve işte o zaman saksılar tam gölge ve serin bir yere alınıp hiç sulanmamalıdır. Kuru soğanların Eylül sonunda saksıdan çıkarılıp yeni toprakla yeniden dikilmeleri lazım. Ocak ayı sonuna kadar dışarıda en soğuk ve güneşsiz yer neresi ise orada tutulmaları ayrıca gereklidir. Bu esnada toprak kuruma gösterdikçe sulamalısınız. Ocak ayının sonunda saksıları yine dışarıda ama güneşli bir yere alın. Çiçeklenme başladığında isterseniz geçici olarak evde tutabilirsiniz. Çiçekler hafifçe solduğunda vakit kaybetmeden tekrar dışarıya güneşli yere çıkarın.

  3. Mustafa Erhan dedi ki:

    Merhaba, sümbüllerim açtıktan bir hafta sonra çiçekleri döküldü. Şu an sadece uzun yeşil yaprakları kaldı. Yapraklarını budamak gerekir mi? Çok uzadı çünkü.
    ***
    Hayır yapraklar yeşil olarak ne kadar uzun süre kalırsa o kadar iyi. Bu sayede soğan gelecek yıl için daha iyi yapılanmış olur. Birkaç hafta içinde sıcakların etkisiyle yapraklar kuruyacak. Sararmaya başlayınca bir daha sulamayın.

  4. Mehmet, İstanbul dedi ki:

    Sümbüllerimin dikili olduğu yer 40cm x 1.5m kaldırım taşlarından evin duvarına tam bitişik bir çiçeklikte. Yazın tam hatta yakıcı güneş alıyor. Bugün iki seneden sonra söküp yeniden dikeyim toprak havalansın misali soğanları çıkardım. Bazı soğanlar 5-6 tanesi çürüme durumunda. Acaba kaldırım taşlarının tam duvara yakınlığı kavurucu sıcakla soğanlara zarar verir mi? Alt beton derinliği 40 cm var. Su tahliye delikleri açtım birikme olmasın diye. Çiçekliğin içini komple ince 4 mmlik sert straforla çevirsem serin tutma ihtimali olur mu?
    ***
    Hayır işe yaramaz. Strafor soğumalarda ısınmayı geciktirir. Isınmalarda ise soğumayı geciktirir ki bu durum sümbüllere daha kötü etki eder. Bir faydası yok. Benim tavsiyem başka yeriniz yoksa yine oraya sümbül soğanları dikin. İlkbaharda bol bol yapraklanan ve sıcağa dayanıklı olan mevsimlik çiçek fideleri bulun ve sümbüllerin aralarına onları rahatsız etmeden dikin. Böylece güneşi yakıcı ışınları toprağı fazla ısıtamaz. Soğanlar yaz uykusunda sıcaktan pişmezler. Yaz boyunca sık sık sulamak onları çürütmez.

  5. Can, Bandırma dedi ki:

    Geçen yıldan kalma ve yaz boyunca toprakta bırakıp arada sırada suladığım sümbülüm bu yıl saksıda filizlenmiş. Normal şartlarda anneannemin bahçesinden doğal toprak getirerek değişim yapmayı düşünüyordum ancak kökler saksı altından çıkmış. Yanında kardelenler de var. Bir zararı olur mu?
    ***
    Hemen şimdi yapın. İlk kökler kopsa bile kısa sürede yeni kökler çıkarırlar. Geç kalmamalısınız.

  6. Can, Bandırma dedi ki:

    Size bahsettiğim sümbülümü cevabınızdan sonra başka bir saksıya anlattım ve filizlendi. Üstelik iki tane yavrusu dört oldu. Yaz sulaması konusunda çok haklıymışsınız. Ancak kendisi güdük kaldı ve uzamadı. Çiçek tomurcukları göründü ama onlar da minik gibi. Oysa geçen yıl Hazirana kadar yaprakları yeşildi. Hava şartlarının dengesizliklerinden mi böyle oldu acaba?
    ***
    Geçen yıl toprağı iyi değilmiş ve o yüzden soğan bu yıl için gerektiği gibi yapılanamamış. Bu tip yazın tamamıyla uykuya çekilen soğanlı bitkiler için yapılacak en iyi şey: Her sonbaharda söküp yeni toprak hazırlayın. Toprağa az miktar gübre eklemelisiniz. Ve ilkbahar gelince ilkbaharın ilk günlerinde (mesela martın sonunda) saksının en kenarlarından toprağı eşeleyerek çok az miktar (20cm çaplı saksıya yarım çay kaşığı gibi) fosfor gübresi serpip sulayın. Her yıl bu ikisini eksiksiz yaptığınız takdirde sümbülünüz her yıl muhteşem güzellikte çiçek açar. Unutmayın bu yılki yapraklar ve kökler gelecek yıl için soğanı yapılandırmak için çalışırlar. Yani her bir iyi bakımın sonucunu bir yıl sonraki gelişimde görürsünüz.

  7. Bahar, İstanbul dedi ki:

    Bugün iki tane sümbül aldım. Bakımı için sayfanıza geldim. Sanırım tam da hiç tavsiye etmediğiniz sümbüllerden. 10cm kadar minicik saksıları var. Yeşil yaprakları ve ortada henüz renklenmemis yumurta kadar çiçeği var. Soğanların yarısı saksının içinde yarısı açıkta duruyor. Bu şekilde kalsın mı yoksa yazıdaki gibi derinliği olan saksıya mı alayım? Bu muhtemelen tek seferlik olanlardan maalesef. Ama yine de en iyi şartlarda bakıp seneye tekrar açması için elimden geleni yapmak istiyorum.
    ***
    Henüz çiçekleri açılmamış ise köklerini biraz daha geliştirmesi mümkün. Hemen acilen normal toprakla bir saksıya dikin. Soğanın tamamı toprak altında kalmalı. Sürekli açık havada tutmanız şart. Böylece havalar iyice ısınana kadar yeşil kalan yapraklar köklerin ve toprağın sayesinde soğanı besleyip güçlendirir. Havalar ısındıkça daha az güneş alacağı yerde tutun. Yapraklar ne kadar uzun süre yeşil kalırsa soğanlar o derecede güçlenmiş olur. Sonra yapraklar kurur. Toprağından sökmeden bekletin. Sonbaharda ekim ayının başında sökün ve daha iyi toprağa dikin ve sulayın. Zira kasım ayını filan beklerseniz dipteki yeni soğan oluşumları ölür. Bu yüzden yıllarca tek soğan kalır. Yani çoğalmaz. Sonbaharda yeni toprağına dikince dışarıda güneşsiz ve mümkün olan en soğuk yerde şubat sonuna kadar bekletin.

  8. Elif A. -Ankara dedi ki:

    Bugün marketten sümbül aldım. Kendisi orta boy bir saksıya dikilmiş. Soğandan yapraklar çıkmış ve ortasında tomurcuk var. Bu soğanı alıp başka bir saksıya dikmem gerekir mi? Çiçeğe nasıl bakmalıyım?
    ***
    Saksı çok küçük değilse gerekmez. Havalar biraz ısınınca yaprakları kuruyacak. O zamana kadar yapraklar güneş ve açık hava sayesinde soğanı besleyebilmeli. Bakım için bilgileri okuyun.

  9. Gamze, İstanbul dedi ki:

    Merhaba. … … Sümbül alalı bir ay kadar oldu. Çiçekleri bitti. Tohumlarını topladım. Kapaklı bir kaba koyup dolap içinde saklayacağım ve ağustos sonuna doğru ekeceğim. Doğru proses bu değil mi? İkincisi de saksı değişimi yapmamıştım ancak saksısı 10cmlik ve içi full kök dolu. Ayrıca soğanın yarısı dışarıda. Yukarıdaki bilgilere dayanarak hemen daha büyük bir saksıya alacağım. Fakat bahçe toprağı imkanım yok. Normalde bitkilerime topraklarını kendim hazırladığım için elimde cocopeat, humuslu torf, perlit, lav taşı ve vermikülit var. Sümbül için oran verebilir misiniz rica etsem? Bir de yavaş salınımlı gübre kullanıyorum ben. Şimdi ekerken uygun miktarda ekleyeyim mi toprağa? Şimdiden çok teşekkür ediyorum. Sevgiler.
    ***
    Gamze Hanım çok sevindim. Çok teşekkür ederim. Böyle bildirimler beni motive ediyor. Ama genelde o satırları siliyorum. Evet elimden geldiğince en iyi ve doğru bilgiler yazmaya ve sorulara da en iyi şekilde cevaplar vermeye çalışıyorum. Sümbülü alır almaz daha büyük bir saksıya aktarsaydınız iyi olurdu. Bundan sonrası bir fayda sağlamaz. Çünkü yakında yaprakları ve kökleri kuruyacak, yaz uykusuna geçecek. Ama anlattığınıza göre saksıda yeterince fazla toprak varmış. Muhtemelen yeterli olmuştur. Torf topraklar tek başına uygundur. Cocopeat bana sorarsanız tam anlamıyla bela ve hatta çirkef bir madde. Sadece %80’i kupkuru taş kırpıntıları olması zorunlu birtakım bonsailer için uygundur (%80 taş kırpıntıları + %20 cocopeat). Perlit ve vermikülit de iyi değil (bu ikisi saf torfla karışık olarak sadece kısa vadeli köklendirme çalışmalarında kullanıma uygundur). Neyse, dediğim gibi sümbül soğanınıza yeni toprak şimdi artık hiç lazım değil ve zaten gerekmiyormuş. Ekim ayında yeni toprağı halledersiniz. Sümbülleri tohumdan yetiştirmek zor iş ama mümkün. Soğanlarına iyi bakarsanız zamanla çoğalırlar. Bu arada bilginiz olsun kuruyan çiçeklerin dipleri tohum değil. Tohum yapacaksa leblebi veya fındık kadar meyveler geliştirir. Olgunlaşmaları iki ay filan sürer. Bu şekilde meyveler kupkuru olduğu zaman içindeki tohumları alırsınız.

  10. Merve, Kahramanmaraş dedi ki:

    Merhaba ben annemin mezarının üstüne sümbül dikmek istiyorum ama bana uzak ve her zaman gidemiyorum yazın sümbül soğanı mezarın üzerinde kalsa bir sakıncası olur mu? Söküp saklamak şart mıdı?Bana önereceğiniz yaz kış çiçek açan dayanıklı olan çiçeklerden önerir misiniz?
    ***
    Kışın karlı buzlu olan yerlere yaz kış çiçek açan bir şey yok. Mezarlara en uygun bitki süsendir. Sümbül ilkbaharda kısa dönem yapraklıdır.

  11. İsmetcan Dalkıran dedi ki:

    Size bahsettiğim sümbülüme dediğiniz gibi fosfor gübresi verdim. Bu sürece de etki eder mi bilmiyorum ama sanki yaprakları iyileşti. Ayrıca sanırım ileriki yıllarda soğan parçalara ayrılarak bir sürü bitkiye dönüşecek çünkü size dört oldu diye bahsettiğim yavrular adım adım dokuza ulaştı. Üstelik yedi tanesinin yaprakları ana soğanın filizlendiği noktanın kenarlarından çıkıyor ve günden güne de hızla büyüyorlar. Ancak bir sorun var. Geçen gün üç günlük bir seyahate çıkmam gerekti ve güneşten olsa gerek döndüğümde hem toprağı kupkuruydu hem de yapraklarının uçları sararmıştı. Yazınızda yaprakların uzun süre korunmasının daha iyi olacağını söylüyorsunuz. Merak ettiğim şey ise geçen yıl Haziranın sonunda ancak kuruyan sümbülüm yanılmıyorsam bu sararma olayı yüzünden bu yıl daha erken veda edecek değil mi?
    ***
    Güneş altında kupkuru toprakta kalması iyi olmamış. Şimdi susuz bırakmazsanız ve tam öğle saatlerinin tepe güneşinden korursanız sararmalar devam etmez. En azından mayısa kadar dayanırlar. Ne zaman sararma bozulma ilerlerse o zaman sulamayı bırakın.

  12. Hasine, İzmir dedi ki:

    Martın sonunda ektiğim soğanlarım uzadı da uzadı. Gayet güzel yeşiller. Bakımlarını aksatmıyorum yazdığınız gibi ama daha çiçek vermedi. Acaba başka saksıya mı almam lazım ya da beklemem mi gerek daha?
    ***
    “Yazdığınız gibi” diyorsunuz ama anlaşılan sümbül hakkında yukarıda yazdıklarımı okumamışsınız. Ekim-kasım aylarında ekmeniz gerekiyordu. Soğanlar marta kadar bekleyince içlerinde hazır bulunan çiçek tomurcukları kurumuştur. Ayrıca yaprakların fazla uzaması ve şimdi hala yemyeşil olmaları normal değil. Galiba gölgede tutuyorsunuz. Bu da yanlış. Bugünlerde yaprakları kuruması gerekirdi. Yukarıda ne yapacaksınız yazılı. Ona göre bakımını yapın. Gelecek yıl kış sonunda çiçek açacaklardır.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.