Hurma ağacı

Eski çağlardan beri Ortadoğu’da meyveleri için yetiştirilen hurma ağacı Palmiyegiller (Arecaceae) familyasından, 14 türü olan Phoenix cinsinin P. dactylifera türüdür. Anvatanı Irak ve civarı. İngilizcede ‘date palm’ denir. Yani hurma palmiyesi.

Genel özellikleri

Her bir yaprak uzun bir sap üzerinde dizili sert, ince-uzun, diken gibi sivri uçlu çok sayıda yaprakçıklar dizili halde gelişir. Yani çok yaprakçıklı uzun sap aslında tek yapraktır. Hurma fidanı büyüdükçe yaprak büyüklüğü de ona göre değişir. Bir yaprak 6m kadar uzun olabilir. Hurmalar toprak altında devamlı yeni kökler çıkarır. Kökler çok kalın ve serttir. Saçaklanarak kuvvetlice derinliklere giderler.

Saksıda hurma fidanı

Hurma ağaçlarının dişisi erkeği ayrıdır. Meyve verebilmesi için dişi ağacın yakınında erkek ağaçlar olmalıdır ki erkek ağacın çiçek polenleri dişi ağacın çiçeklerine gelebilisin. Bu sayede meyve oluşumu başlar.

Kışa dayanıklılığı -10C derece olup İstanbul’da bahçelerde parklarda yetiştirilebilir.

Saksıda hurma ağacı (evde, ofiste)

İç mekanlarda yetiştirilebilen süs bitkilerinden en dayanıklısı ve bakımı en kolay olanı hurmadır diyebilirim. Güneş alan pencereye çok yakın bir yerde yetiştirmelisiniz. Oldukça yavaş gelişir ama gelişmeye kışın da devam ediyor. Her bitki gibi hurmanın da güneşe ve havadar ortama ihtiyacı var. Dışarıda gelişimi yavaştır. Fakat iç mekanlarda oldukça hızlıdır.

Tehlikesine dikkat

Upuzun yaprak saplarındaki her bir yaprakçık son derece sert ve sağlamdır. sertlik her bir yaprakçığın ucuna doğru artar. Uçları sipsivridir ve delici özelliği aşırı fazladır. Çok can yakar. Gözlerinizi delip sizi kör etme riski oldukça yüksektir. Bu açıdan, en tehlikeli iç mekan bitkisidir desem hiç abartmış olmam. Evlerinizde bu bitkiye yer vermemenizi önemle tavsiye ederim.

Yıllarca dayanan dekoratif yapraklar

Eskiyen yaprakları yıllarca sararmaz. Hurma fidanında yaprak sayısı fazlalaşınca en eskilerini kesebilirsiniz. Çünkü kolay kolay sararmazlar. Sararmalarını beklemenize gerek yok.

Arsız gelişen kök sorunu

Saksıda yetiştirirken güçlü kökler dibe toslayınca dip çevresinde yol alarak gelişime devam eder. Dipte git gide yükselen yumak oluşturarak saksı içeriğini yukarı iterler. Toprak dışarı dökülür. Bitkinin kök kaidesi açıkta kalır. Onun için hurma fidanlarını dikeceğiniz saksı en az 25cm derin, 25cm geniş olmalıdır. Üç-dört yılda bir sökerek dip yumağı budayın (yumaktaki en genç kökleri bırakıp dğerlerini yumak kısmından kesin). Böylece aynı fidanı uzun yıllarca aynı büyüklükteki saksıda yetiştirebilirsiniz. Saksı dibinde yumaklaşmış kökleri budamanın hurmaya hiçbir zararı olmaz. Kök kaidesinden yepyeni kökler çıkarma özelliği var. Bunlar daha güçlü ve daha hızlı gelişicidir.

Toprak, sulama, besleme

Hurma toprak seçmiyor ama ne kadar iyi toprak olursa yaprak sağlığı da o kadar güzel olur. Verimli ve süzek toprağı olan bahçe, tarla, park vb. yerlerden toprak alın. Yarı yarıya torf toprakla karıştırın. Toprak fazla killi ise kum ya da ponza taşı ile karıştırmalısınız. Yoksa içmekanlarda kökler hastalıklanıp çürür. Sulamayı toprak üst yüzeyi tamamıyla kurudukça yapın. Bitki besinine, gübreye pek ihtiyaç duymaz. Kökleri topraktaki elementleri almada çok iyi kabiliyete sahiptir. Ortalama iki ayda bir suya karıştırılan genel amaçlı bitki besini vermeniz yeterlidir.

Çekirdekten palmiye ağacı yetiştirmek

Ramazan aylarında satılan hurmaların çekirdeklerinden palmiye ağacı yetiştirebilirsiniz. Hurma çekirdekleri sıcak ortamda çabuk çimlenir. Bir ayı bulmaz. Fakat eğer yeterince sıcak olmazsa tohumlar çimlenmez (ya da geç çimlenirler).

En az 12cm derinlikteki bir saksıya bir çekirdek ekmelisiniz.  1-2cm derine gömerek ekin. Saksıyı kuvvetli güneş alıp ısınacağı bir yerde tutun. Üst yüzey asla nemini yitirmeyecek şekilde sulamaya devam edin. Tohum çimlenip ilk yaprak 5cm uzadıktan sonra sulamayı üst yüzey biraz kurudukça yapın.

İkinci yıl yine bol bol güneş almasını sağlayın. Bunda amaç köklerin yapraklardan daha güçlü gelişebilmesi içindir. Hurmanızın hayatta kalabilmesi buna bağlıdır. Üçüncü yıldan itibaren yazları güneşin yakıcı şiddetinden koruyun ki yapraklar hızlıca uzasın. Bundan sonra güzelce serpilmeye başlar.

Mini fidanların köklerini ilk iki yıl hiç rahatsız etmemelisiniz. Üçüncü yıl 25cm derininde, 25cm genişliğinde saksıya aktarın. Böylece kökler rahatça serpilir. Yapraklar da ona göre daha güçlü, daha hızlı büyür.

İlk saksıda ilk iki yıl ve ikinci büyük saksıda ilk yıl bitki besini vermemelisiniz. Genç kökler zarar görebiliyor.

Hurma fidanları çekirdekten yetiştiğinde ilk yapraklar çimen yaprağı gibi uzunca tek parçadır. Her bir yaprak daha büyük ve geniş olur. Aslında yelpaze gibi parçalıdırlar ama birbirlerinden ayrılmayıp bütün kalırlar. İsterseniz elinizle ayırabilirsiniz. Yelpaze şeklinden kurtulup resimdeki gibi uzun sapta dizili yaprakçıklı olabilmesi 3. veya 4. yılda başlar.

Yaprak sapında dizili yaprakçıkların uçları iğne gibi sert ve sivri, fena halde saplanıcıdır. Diğer bitkilerinize, size ve diğer ev halkına zarar vermemesi için dikkat etmelisiniz.

Büyük hurma ağaçları kökten yavru verir. Bunları ayırıp çoğaltmak daha kolaydır. Fakat çevremizde büyük hurma ağaçları olmadığından dolayı bizim için tek yöntem tohumdan yetiştirmektir.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Meyve-Yemiş

Etiketler: | | |

'Hurma ağacı' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Feride, Tokat dedi ki:

    Yazınızı ilk okuduğumda 5 çekirdek dikmiştim. Beşi de çimlendi 4 yaprak oldu. Ekeli de 3 yıl oldu. Ben hiç bakmadım. Hep kıyıda köşede kaldı ama inatla hayata tutundular ve kurumadılar. Şimdi ise iyi bir bakım yapmak istiyorum. Hepsi bir saksıda. Ayrı ayrı saksılara mı almalıyım?
    ***
    Evet hurma bir saksıda bir tane olmalı. Ev ortamında hızlı büyüyorlar. Kışın bulunduğu oda çok fazla soğuk olmazsa kışın da kesintisiz gelişime devam ederler.

  2. Zeynep, İstanbul dedi ki:

    Hurma erkek mi dişi mi nasıl anlarım?
    ***
    Anlayamazsınız.

  3. Mahmut Kovan dedi ki:

    Bahçemde pergolaya yakın 4m boyunda dişi ve 2m boyunda erkek hurma ağacı var. Şiddetli rüzgarda (Antalya’da görülen fırtınalarda) kökünden sökülüp devrilme riski var mı? Diğer soru: Gövdedeki dikensi dallarını budadık. Kalınca (20cm) iki dalını da kestik.. iyi mi yaptık kötü mü?
    ***
    Şimdiye kadar böyle bir şey hiç duymadım ve görmedim. Zaten hurmalar dimdik derinlere uzayıp giden kalın kökler geliştirir. Her yıl çok daha güçlü yeni köklerle toprak altı gücünü arttırır. Burada (Didim’de) hem hurma çeşitlerinden hem diğer yelpaze yaprak palmiyelerden bir hayli uzunlarını gördüm (belki 30 metre). Kim bilir kaç yıllıktırlar ve kim bilir nice güçlü fırtınalara karşı koymuşlardır. Dikensi dallarını budadık demişsiniz de hurmanın dalları olmaz. Her bir yaprak dal benzeri uzun ve sağlam sapların üzerinde uçları sivri sert yaprakçıklardan oluşan bir bütündür. En alt yaprakları kesmek iyi olur ama fazla abartmamam lazım. Tepelerinde en az üç tane büyük, olgun yaprak kalmalı. Ve ortadan yeni çıkmakta olanlara hiç dokunmamalısınız. Ayrıca hurmaların dipten kardeşleme (veya yavru verme) özelliği var. Bunları kesip yok etmenizde bir sakınca yok. Ayrıca dediğim gibi üzerleri uçları iğne gibi sivri yaprakçılarla kaplı olan uzun dal benzeri saplardan oluşan yaprakları kesmenizde bir sakınca yok. Yeter ki en tepelerindekilerden yeterli sayıda kalsın.

  4. Gürkan, İstanbul dedi ki:

    Merhaba, 8 senedir evde yetiştirdiğim hurma ağacım ölmeye başladı. Sanırım kedimiz saksıya çişini yapmış. Bundan sonra yaprakları inceldi, rengi soldu ve iyice kötüleşti. Ölmüş olabileceğinden korkuyorum. Nasıl tekrar canlandırabilirim? Kurtarmamın bir yolu var mı?
    ***
    Hurma evlerde diğer palmiyelere hiç benzemez. Hiçbir hassasiyeti yoktur. Kedi gibi dokuz canlı bir bitkidir. kolay kolay ölmez. Kediniz bir iki defa çiş yapmışsa bunun da zararı olmaz. Ama uzun süredir devamlı çişini hurmanın toprağına yapıyorsa kesinlikle onun zararı olmuştur. En içteki son tam gelişmiş yaprağın dibini kontrol edin. Orası da buruşmuş gibi veya cansızlışmış durumda ise ölmüştür ve artık yapılacak bir şey yok. Ölmemiş gibi ise sökün. Tüm eski yaprakları dipten kesin. Yeni yaprakları ise üstlerinde 4’er yaprakçık kalacağı şekilde kısaltın. Köklerin de fazlasını kesin atın. Temiz bir toprağa dikip bol bol sulayın. Dışarıda tutmanız mümkünse en az bir ay dışarıda tutun. Mümkün değilse pencere kenarında tutup sık sık hava akımlarından yararlanmasını sağlayın. Ölmemişse bu şekilde yeniden gelişime başlar.

  5. İlkan, Ankara dedi ki:

    Hurmanın küçük fidanları soğuğa daha mı dayanıklı oluyor? Kış boyunca açık balkonda kaldı. Tam bahar gelecekken -12 yi bile gördük. Bütün göller dondu. tam mart ayı girecekti kudüs kirazımı kaybettim. Saksıda bu kadar kötü şartlara dayanıyorsa mutasyona uğramış olabilir mi ya da derin ektiğim için mi sağda solda görüyorum kışı geçiriyorlar ama çok yavaş büyüyorlar. Şu an 2 tane yaprağı var çok yavaş büyüyor.
    ***
    Anlaşılan sizin orada ısı -12C dereceye düşmemiş. Olsa olsa -6C derece filan olmuştur. Bir il içinde havanın soğukluğu her noktasında aynı derecede olması mümkün değil zaten. Hurmalar dışarıda çok yavaş gelişir. Ev içinde güneşli pencere önünde gelişimi bütün yıl boyunca kesintisiz devam eder ve çok hızlı büyür.

  6. Hale, İstanbul dedi ki:

    Hurmanın yanında çıkan yavrusunu ayırıp ekmek istiyorum. Bunu ne zaman ve ne şekilde yapmalıyım acaba?
    ***
    Kış sonunda, ilkbahar başında yapmalısınız. Saksıda ise tamamıyla saksıdan çıkarıp topraktan arındırın. Yavrunun kendi kökleri varsa anadan bağlantı yerini bulun. Keserek ayırın. Eğer kendi kökleri yoksa ayırmayın ve tekrar saksısına dikin. 1-2 yıl sonra tekrar aynı şekilde kontrol edin.

  7. Ömer, Tokat dedi ki:

    Evin dışında balkon kenarına 30cm yakınında çiğitten bitme bir hurma fidanı var. 2 yada 3 yıl oldu. Boyu kısa, yaprakları çok ve geniş. Gövdesi iki parmak kalınlığında gelişti. Üstünü soğuktan dondan korumak için hiç poşetle örtmedim ama poşetle örtsem nasıl örtmem gerekir? Yoksa yine örtmesem de olur mu?
    ***
    Şimdiye kadar tesadüfen donmamış. Hemen içeriye alın. Ağır bir don olayı olursa hiç bir şey onu koruyamaz. Ev içinde güneşli pencere önünde daha hızlı gelişiyor. Çok defa denemişimdir.

  8. Melek, İstanbul dedi ki:

    Babaannemden aldığım hurma palmiyem var. Fakat babanemdeyken hep balkondaydı ve hiç solma kuruma yapmamış. Ben ise salonumda camın kenarında tutuyorum. İki kere solma oldu ilk solma sararmada sararan uçları vs kestim yapraklar seyreldi mecburen. Bir süre iyi gitti. Şimdi tekrar solmaya başladı. Balkonuma koysam hava çok soğuk ve pimapenli. Bir ara yumurta haşladığımız suyu da bitkilere dökün iyi geliyor söylentisiyle suyunu kullandım. Ondan mı oldu acaba bilemedim. Sizce ne yapmalıyım? Balkona koyup ara ara camı açıp havalandırmalı mıyım? Şimdi salonumda duruyor ve yanına bir kap su koydum nem alsın diye. Sararan kuruyan yaprakları kesmeli miyim? Uçlardan mı yoksa kökünden mi? Sulamayı iki haftada bir yapıyorum. Kış olduğu için babaannem öyle yapıyormuş. Toprak kuruluğuna göre suluyorum.
    ***
    İstanbul’da iken uzun yıllar evde yetiştirmişimdir. Salonda güneşli pencere önünde dışarıda olduğundan daha iyi gelişir. Siz eğer sonbahar veya kış aylarında babannenizin açık balkonundan salona getirdiyseniz, serine alışmışken aniden sıcak-havasız ortama geçmesi şoku zarar vermiştir. Veya toprakla ilgili problem var. En ucuz en basit torf toprakta hiş sıkıntısız gelişir. Benim yetiştirmemde eski yapraklar yıllarca yemyeşil dayandığı için her yıl en eski yaprakları gayet sağlıklı oldukları halde salonda kalabalık yapmasın diye en dipten kesmek zorunda kalıyordum. Bir de kapkalın yeni kökler çıkarıp dimdik aşağı uzatma özelliği var. Saksı dibinn fırıl fırıl saran kalın kökler zamanla bitkiyi toprağıyla beraber yukarı iterdi. Toprak değiştirirken en alttaki yumağı keserdim. Aslında salon-ofis palmiyesi olmaya uygun değil. Semsert yaprakçıkların iğneden beter sivri ve batıcı uçları insanların gözüne kolayca batabilir. Ortada koşan oynayan çocuklar varsa hayati tehlike taşıyor. Atın gitsin bence. Ancak iklimi uygun yerlerde büyük bahçelerin ilgilenilmeyen uzak dip köşe yerlerine dikilecek bir ağaçtır. Yine de evde tutmak istiyorsanız bozulan çirkinleşen yerlerini istediğiniz gibi kesmenizde sakınca yok.

  9. Emine, Yalova dedi ki:

    Çekirdekten büyüttüğüm 8 yıllık hurma fidanlarım dört tane bir arada kocaman saksının içinde. Ayırmalı mıyım? Kökleri birbirine girmiş top olmuş. Yapraklarının ucunda sararma kuruma var. Bu yaprakları kesersem küser mi?
    ***
    Ayırmanız çok zor olacak. Felaket azgınca kökleniyor. Ben de yetiştirdim ama pişman oldum. Yaprakları kaç defa az kalsın gözümü çıkaracaktı. Çok tehlikeli. Çocuklarınız varsa zararı olur. Sekiz yıllık karman çorman kök yumağı kesinlikle çözülmez. Öylece atın kurtulun bana sorarsanız. Yapraklarını kesmenizle küsecek bir şey değil.

  10. Zeynep, Malatya dedi ki:

    Hurmam 8 yıllık. Çok güzel ve hızlı bir şekilde güneşli pencere önünde büyüttüm. Evde saksıda yetişen hurma meyve verir mi?
    ***
    Meyve vermesi için 1m kadar yükselmiş olan kapkalın bir ana gövdesi olması gerek. Ayrıca bu ağaçların dişisi erkeği ayrıdır. Dişiler meyve verir. Tabii eğer yakınında bir erkek ağacın çiçeklerinin polenleri onun çiçeklerine ulaşırsa. Benimki 15 yıllık. 6 yıl önce Didim’e taşınınca bahçeye dikmiştim. Bir hayli güçlendi ama hala ana gövde yükselmedi. Çiçek filan açtığı da yok.

  11. Onur Arsuz dedi ki:

    Günaydın aldığım agacın üzerinde feliz yazmasına rağmen internette adının phoenix olduğunu düsünüyorum gövdesi hurma gibi kalın, sert ve kemiksi; dalları ise areca gibi yumuşak ve ince. Fotograftaki bitkiye benzer. Bahçeye ekilidir.Güneş ve hava akımına açıktır. koyun gübresi takviyelidir. Dalların uçlarında sınırlı miktarda kahverengileşme basladı. Ortada yeni çıkanlar yeşildir. Satıcı bitkinin suyu sevdiğini ve daha sık sulamam gerektiğini söyledi. Hatam su yetersizliği yoksa gübre fazlalığı midir?
    ***
    Aynı cinsten farklı bir tür Phoenix canariensis Akdeniz ve Ege bölgelerinin kıyı kesimlerinde yol kenarlarında fazlaca kullanılır. Belki ondandır. Kahverengileşmeler bir tür mantar hastalığından kaynaklanmış olabilir. Gübreden olacağını sanmam. Ama çok fazla gübre kullanmışsanız olabilir. Bu türlerin gübreye hiç ihtiyacı yok. Sürekli yeni ve çok kalın kökler geliştirir. Kökler dimdik aşağı çok derinlere giderler. Yerine üç yıl yerleştikten sonra sulamaya da gerek kalmaz. Mantar hastalıklarına karşı dikkatli olun. Yaprak bitlerinin tahribatı bile mantar hastalığına dönüşüyor. Dolayısıyla bitlere karşı da dikkatli olmalısınız. Mantar hastalıklarına önlem için çevresi gece saatlerinde ıslak kalmasın. Sulamaları sabah yapın. Haftada bir gibi ama sabah-öğle arasında hortumla yaprakları tazyikli su sıkarak iyice yıkayın. Bitlenme riskine karşı işe yarar.

  12. Keziban, İstanbul dedi ki:

    Bir saksı içinde dört beş tane çekirdekten yetiştirdiğim hurmam var. İki ince yaprak şeklinde bir buçuk veya iki yıllık diyebilirim. Bunları hangi ayda ve kaç yıl sonra ayırmalıyım? Bilmediğim için aynı saksıya dikmiştim.
    ***
    Kökler artık iyice sağlamlaşmıştır. Şimdi ayırabilirsiniz. Daha fazla geç kalmayın. Aslında hurma hiç de iyi bir salon bitkisi değil. Normal yapraklarını geliştirince her bir yaprakçığının uçları felaket derecede batıcı ve can yakıcı oluyor. Çok sağlam dal benzeri uzun yaprak saplarında sıralanmış olan yaprakçıklar çok sert ve sağlamdır. İnsanın gözünü oyabilir. Hiç tavsiye etmem.

  13. İsimsiz dedi ki:

    Benim Tohumdan yetiştirdiğim 10 yıllık hurma ağacım var. Boyu yarım metreyi geçti. Alttan dallarını kesmeli miyim? Saksısı büyük pastasını değiştirmeli miyim? Erkek veya dişi olduğunu nasıl anlayabilirim? Meyve vermesi için ne yapabilirim?
    ***
    İstediğiniz her şeyi yapabilirsiniz. Zaten yazı içinde bilgi var. Erkek mi dişi mi anlamanız mümkün değil. Meyve vermesi için arazide yetişmesi ve koskoca ağaç olması gerekiyor.

  14. Hakan, Kahramanmaraş dedi ki:

    5 yıllık çekirdekten yetişme hurmalarım büyük tek saksıda 14 tane. Bunları nasıl ayırabilirim?
    ***
    Her birinin kök kaide kısımları beş yılda epey güçlenmiştir. Bu yüzden korkmadan ayırın. Ayırırken köklere çok fazla zarar vermezseniz biraz köklerinin kopmasında hiç bir sakınca yok. Veya en güçlüsü kasın, diğerlerini saksıdan çekerek çıkarıp atın. Amacınız evde yetiştirmekse tavsiye etmem. Hurma salon palmiyesi gibi yetiştirmede salonlarda çok hızlı büyür ama felaket zararlıdır. Biraz güçlendikten sonra diken gibi çok sağlam, çelik gibi sert ve sipsivri yaprakçık uçları insanın gözünü kolayca oyar. Fena tehlikeli.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.