Kızılcık ağacı, Cornus mas

Kızılcık Cornaceae (Kızılcıkgiller) familyasının Cornus mas adlı türüdür. Ana vatanı Avrupa’nın güneyi, Karadeniz çevresi, Kafkaslar bölgesinin bir kısmı ve Türkiye’nin tüm kıyı kesimleridir. Ankara gibi deniz etkisinden uzak iç kesimlerde de bulunabiliyor.

Kızılcık ağacı (Cornus mas) özellikleri, yetiştirilmesi, bakımı, budanması ve çoğaltılması

Kızılcık ağacının yapraklı meyveli dalları

Özellikleri

Kışın yapraklarını döken küçük yapılı ağaç, bazen büyük yapılı çalı halinde gelişim gösterir. Ağaç olarak boyu ortalama 6 metredir. Yazın hiç susuz kalmazsa 10-12 metreye ulaşması da mümkündür. Bakımı diğer ağaçlar gibi yapıldığında veya kendi haline bırakıldığında çok yavaş geliştiği için uzun yıllar boyunca çalı tip bir bitki gibi görünür ve öyle zannedilir.

Karadeniz bölgemizde doğal has tür kızılcıklar yaz mevsiminde sık sık yağmurlar yağdığından dik yamaçlarda bile bulunur ama maki tarzında gelişirler. Düzlük yerlerde ise koca ağaç olurlar. Ege ve Akdeniz bölgelerimizde ise deniz seviyesi alçak kesimlerde değil biraz yüksek rakım yerlerde daha iyi yetişirler. Çünkü şiddetli sıcak olan yerlere uygun değildir.

Uyum

Kızılcık kışın en fazla -35C derece soğuğa dayanır. Daha ağır don olaylarına dayanamaz ve iç-yüksek kesimlerde görülmezler. Genelde susuzluğa dayanıklı değildir. Bu yüzden Karadeniz bölgemizin dışında diğer bölgelerimizde daha çok düzlüklerde ve ormanlık yerlerde çalı tipinde olurlar.

Çiçek açması, meyve vermesi

İlkbaharın en başında, çoğunlukla ilkbahardan önce, kış sonuna doğru ve hatta bazen kış ortasında çiçek açarlar. Fakat meyvelerinin olgunlaşması bir hayli uzun sürer. Kızılcık meyveleri yaz ortası ile yaz sonu döneminde olgunlaşmasını tamamlar. Yaz ortasından önce olgunlaşmazlar.

Kullanım

Kış sonu/bahar başı döneminde kızılcık ağaç ve çalılarının çiçeklenmesi çok güzeldir. Yaprak güzelliği de iyi olunca park-bahçe süs ağaçlarının en beğenilenlerinin arasında yerini almıştır. Çalı tipi gelişim gösteren bodur kültivarları peyzajcılıkta kullanılır. Variegata (yaprakları beyazlı) bir kültivarı bile geliştirilmiş.

Türkiye’de doğal halde bulunan has tür kızılcıkların meyveleri zeytinden küçük olur. Meyve amaçlı kızılcık yetiştiriciliğinde iri meyveli kızılcık kültivarı kullanılır. Kırmızı ve sarı meyveli çeşitleri vardır. Meyveler iri zeytin büyüklüğünde ama daha ince-uzun yapıda olur.

Kıızılcık ağacı yetiştirme

Kızılcık tam gün güneş ya da yarı gün güneş ister. Problemsizdir ve pek bakım istemez.

Dikkat etmemiz gereken üç husus:

  1. Kökleri pek derine gitmeyip yüzeyde kuvvetlice yayılır.
  2. Ve buna paralel olarak susuz kalmaya uygun değildir.
  3. Hafif asitli ve nötr toprakları sevdiğinden dolayı fazla kireçli topraklarda kloroz vb sorunlar baş gösterir (ki bu sadece kızılcıklara mahsus bir problem değildir). Beyaz topraklar daima problemli topraklardır. Toprağa az miktar demir gübresi ve çok az miktar kükürt serpmek ve bolca kompost çürüntüler yaymakla sorun çözülebilir. Başka hiçbir problemi yok.

Fidan dikimi ve bakımı

Ticari amaçla yetiştiriciliği yapılan iri meyveli kızılcık ağaçlarını birbirlerinden 6-7 metre mesafe ile dikmelisiniz. Sonbahardan sonbahara ağacın dibinden biraz uzak mesafelerde toprağı hafifçe çapalayarak az miktarda gübre serpin. Fazlası zarar verir.

Pek yağışlı olmayan yerlerde ilkbahardan yaz ortasına kadar toprak yüzeyi kupkuru oldukça geç kalmadan sulamak gerekir. Hem yeni dalların gelişimi için hem de meyvelerin gerektiği gibi iyi kalitede gelişimleri için sulama kesin gereklidir. Yaz ortasından sonra sulamaları bırakmada bir sakınca yok.

Budamalar

Budamaları don olaylarının çok hafif geçtiği yerlerde kış içinde, diğer yerlerde ilkbahar başında yapın. Kızılcıklar genelde hiç budama istemese de şu üç amaçla budamalar gerekli olabiliyor:

1- Çalı biçiminden kurtarmak, ağaç biçimi vermek için önce kızılcık fidanlarının dipten sadece tek ana gövde kalmasını sağlayın. En güçlüsünü ana gövde olarak seçin, diğerlerini yok edin. Sonra boyu uzadıkça en alt yan dalları budayın. Tepede daima en az 4 yan dalların bulunması lazım. İstediğiniz boya gelince yan dal budamasını bırakın. Hem kızılcıkların devleşme özelliğinin olmadığını bilin ve ana gövdenin yan dalsız çıplak temel kısmını en fazla 1,5 metre tutun. Kızılcığınızın orada çok iyi gelişim gösterdiğinden eminseniz 2m kadar da olabilir. Tepeden dallanıp budaklanarak enine boyuna gelişmeye devam eder.

2- Meyve verimini (kalite açısından) arttırmak için budama  gereklidir. Kış sonu çiçeklenmesinden sonra çiçeksiz olan dallardan bir kısmını ve çiçekli olsa bile pek işe yaramayacağa benzeyen dalların bir kısmını budayın. Böylece geri kalan dallardaki meyveler daha sağlıklı gelişir ve daha iri olurlar.

3- Ticari yetiştiricilikte meyve hasatının kolaylığını sağlayacak yönde budamalar faydalı olur. Yani kızılcık fidanları henüz çok küçükken her bir tek fidanın iki ya da üç ana gövde halinde gelişmesini sağlayın. Fazla uzun boylu olmamaları gerektiğinden, belirli bir yükseklikten itibaren ağaçların gücünün yükselmeye değil yan dallarla dallanıp budaklanmasına gitmesi için uygun budamalar yapın.

Meyve verimi arttırıcı budamalar

Dalların birbirlerinin üzerine fazla gölge etmemeleri, üst üste binmemeleri ve birbirlerinin havasını engellememeleri için dalları yönlendirme budamaları yapmalısınız. Böylece meyve verimi özellikle kalite açısından artar.

Yine ticari yetiştiricilikte gençleştirme budamaları önemlidir. Ana gövdelerden türemiş ana dalların yanısıra yeni çıkan mini filizlerden çok az kısmına, hatta bir yıl için sadece bir ya da iki tanesine izin verin. Bunlar yeterince geliştiğinde ana dalların en yaşlılarından birinin/ikisinin yerini almasını sağlayın. Birkaç yılda bir olmak üzere bir iki çok yaşlı ana dalı bu şekilde yok eder ve kızılcık ağaçlarının daima genç olgun dallarla yüksek kalitede yüksek verimli meyveler vermesini sağlarsınız.

Kızılcık fidanı üretimi

Üretim tohumlarıyla, çelikle ve aşıyladır.

Çelikle üretiminin iki ayrı usulü

İlkbaharda yeni uzamaya başlayan dallar yaza doğru yeterince olgunlaştığında bunları kesip alın ve ⇒ köklendirme toprağında köklendirin. Ama ilkin yaprakları azaltacaksınız. Her bir çelikte sadece tepede iki yaprak yeterli.

Diğer usul tam olgunlaşmış ve yaprağını dökmüş dalları kış başı ile kış sonu arasında herhangi bir zamanda keserek alın ve yine aynı şekilde köklendirin. Kış çeliklerine sıcak sera gerekmez. Eğer serada köklendirecekseniz ısıtılmayan serada tutmanız gerekiyor. Kışı üşüyerek geçiren çelikler ilkbaharda köklenir ve filizlenir.

Çelikten yetişme kızılcık fidanları 3-4 yıl yeterince geliştikten sonra meyve verirler. Yaz aylarında sık sık sulama hızlı gelişimlerini, iyice dallanıp budaklanmalarını sağlar. Bu durumda üçüncü yıl meyve verirler.

Tohumla üretim

Kızılcık ağacı tohumlarını sonbaharda ya da kış başında ekmelisiniz. Kış üşümesinden sonra tohumlar ilkbaharda mutlaka çimlenirler. Ama tohumdan yetişmiş kızılcık fidanları ne kadar büyürse büyüsün 7-8 yaşına gelmeden önce meyve vermez. Erken meyve için aşılama gereklidir.

Aşı ile üretimde iki farklı amaç var:

Biri küçük meyveli yerli kızılcıkların üzerine iri meyveli kültivarlardan aşılayıp o ağaçlardan iri ve sulu meyveler elde etmek içindir. Diğeri ise tohumdan yetişen fidanların 3-4 yaşlarına geldiğinde meyve vermeleri amaçlıdır. Tohumdan yetişen bir kızılcık fidanını aşılamak için ana gövdesi en az kurşun kalem kalınlığına gelmiş olmalıdır. Aşı için kullanacağınız dalları meyve veren olgun bir kızılcık ağacından almalısınız.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Ağaçlar

Etiketler: |


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.