Mespilus germanica, muşmula (döngel)

Meyveleri olgunlaşıp çürümüş gibi bir hale gelince yenen bir ağaçtır. Muşmulanın Türkiye’de farklı yöresel adları var. Başlıcaları şunlar: Döngel, töngel ve beşbıyık.

Muşmula Rosaceae (Gülgiller) familyasından orta boylu bir ağaçtır. Boyu 6m’yi pek geçmez.  Bilimsel adı Mespilus germanica‘dır (Alman topraklarının meyvesi anlamına gelir). Aslında ana vatanı İran, Anadolu, Trakya ve Bulgaristan’ın Karadeniz kıyı kesimleridir. Buna rağmen Avrupa’da daha fazla rağbet görmüştür. İlkin Romalılar tarafından Almanya’ya götürülmüş. Orada yetiştiriciliğine önem verilmiş.

Muşmula ağacı, yetiştirilmesi, çoğaltılması, muşmula aşılanacak türler vb bilgiler

Muşmula ağaçları 30 yıl ile 50 yıl arasından bir ömre sahiptir. Bazen o kadar da yaşamaz. 15-20 yılda hayatı son bulabilir. Onun için bahçenizde dededen kalma bir muşmula ağacınız varsa daha fazla ömrü kalmadığını bilmelisiniz. Muşmula çiçekleri ayva çiçeklerine benzer. İlkbaharda yapraklandıktan sonra çiçek açar. Meyvelerinin olgunlaşması yetiştiği yerin iklimine göre sonbahar başı ile kış başı arasında değişir.

Yabani muşmula ağaçtan ziyade büyük çalı tarzında gelişir. Dalları dikenlidir. Meyveleri biraz küçük olur.

Avrupa’da muşmulanın birkaç kültivarı türetilmiş olmakla beraber günümüzde ticari muşmula yetiştiriciliği önemini kaybetmiştir. Yine de hobi olarak bahçelerinde yetiştirenler çoktur. Makbul kültivarlarının varlıkları günümüzde halen devam ettiriliyor. Mespilus germanica ‘Dutch’ en iri meyve veren muşmula kültivarıdır. Bu kültivarın adındaki Dutch sözcüğü yerine Giant da kullanılır. Yani dev muşmula.

Meyvesi iri ve iyi kaliteli olan muşmula kültivarları aşı ile çoğaltılmalıdır. Üzerine muşmula aşılanabilir anaç olarak kullanılabilecek türler şunlar: Ahlat, ayva, alıç, armut ve yabani muşmula.

Kış soğuklarına -23C dereceye kadar dayanabilir. Tam gün güneş alan yerlere dikilmelidir. Yaz mevsiminin şiddetli sıcak geçtiği memleketlerde yarı güneşli yerler daha uygundur. Toprak seçmez. Pek bakım istemez. Sadece, eğer muşmula fidanınını satın alıp bahçenize dikmişseniz ilk iki yıl boyunca yaz aylarında susuz bırakmamanız şarttır. Ayrıca yazın şiddetli sıcak görülen memleketlerde yaz boyunca çok uzun süre susuz bırakmamaya dikkat etmelisiniz. Gerçi sıcak memleketlerde ahlat ağaçlarına aşılansa daha iyi olur. Çünkü muşmula ağacı esasen aşırı sıcak iklim bitkisi değildir.

Muşmula hasatı: Meyveleri tamamen olgunlaşsa bile serttir ve lezzeti yoktur. Bu halde yenilmez. Yumuşayınca (çürümüş gibi bir hale geldiğinde) çok lezzetli olur. Yani dış kabuğu kuruyup iç kısmı pişmiş gibi bir hale gelince yenir. Bunun için sonbaharda havalar iyice soğuyana kadar, hatta bir defa don olayı oluncaya kadar beklenir. Sonra meyveler toplanır ve serin bir yerde yumuşamaları beklenir (bekletme bir hafta ile üç hafta arasında değişir). Yumuşama tamamlanınca yenecek hale gelir. Ağaçta yumuşamalarını beklemek o günlerde don olaylarının mümkün olmadığı bölgelerde tavsiye edilmez çünkü bazı meyveleri kaybetmekle sonuçlanır. Daha iyisi sonbaharda soğuk günler geldiğinde meyveleri toplayarak serin ve havadar bir yerde yumuşamaları için bekletmektir.

Tohumla muşmula ağacı üretimi: Tohumları olgunlaşır olgunlaşmaz ekilmelidir. İki yılda anca çimlenirler. Yani iki kış geçirmeleri gerekiyor. Çabuklaştırmak için tohumlar yeni olgunlaştığında alınıp bir gün sıcak suda bekletilir. Sonra kış soğukları başlayana kadar nemli kum içinde bir poşette buzdolabında bekletilir. Kış başında soğuk bir yerde ekilir. Soğuk nemli toprakta kışı geçirdikten sonra ilkbaharda çimlenirler. Diğer bir yol, yeni olgunlaşmış ve çok sert olan meyve alınıp olduğu gibi toprağa ekilir. Kuzeye bakan, soğuk bir yer olmalıdır. Böylelikle tohumlar ilkbaharda çimlenebilir. Çimlenmiş ve kökü biraz güçlenmiş mini fidecikler daha fazla bekletilmeden tek tek küçük saksılara dikilmelidir. Bir yıl sonra küçük muşmula fidanları daha büyük saksılara ya da bahçelerde büyüyecekleri esas yerlerine dikilir.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Ağaçlar, Meyve-Yemiş

Etiketler:



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)