Rubus idaeus, ahududu (frambuaz)

Ahududu ya da daha çok kullanılan adıyla frambuaz Rosaceae (Gülgiller) familyasından Rubus (Böğürtlen) cinsinin türlerinden biridir. Ahududuya İngilizcede red rasperry denir. Bilimsel adı ise Rubus idaeus..

Özellikleri

Uzun ömürlü, dalları ve yaprak altındaki kalın damarları tüyümsü mini dikenlerle kaplı, ince esnek dallı, çalı formunda gelişen bir bitkidir. Kök sisteminden sürekli yeni dallar uzatır. Ahududu uzun ömürlüdür ama dalları en fazla üç yıl sağlıklı kalabilir. İkinci yıldan itibaren sağlıklılığı azala azala ölüm sürecine girerler. Bunları dipten kesmek gerekir ki yeni dallar rahat büyüsün. Toprak altından her yöne ilerleyen incecik sürgünler uzatır. Böylece bir ahududun çevresinde sürekli yeni yeni mini fideler oluşur ve hızlıca büyürler. Bunları anında söküp yok etmelisiniz. Yoksa en geç üç yıl içinde fena halde sıklaşarak bahçenin her yerini istila ederler.

Frambuaz (ahududu) meyveleri ve yaprakları

Ahududu salkımlar halinde küçük beyaz çiçekler açar. Meyvelerine genelde frambuaz denir. Böğürtlene göre çok farklı aromaya sahiptir. Şeklen çilek meyvelerine benzerler (daha küçüktürler). Tatlılarda, pastalarda ve şekerlemelerde kullanımı yaygındır. Bu sebeple ticari üretimi de yaygındır ve iyi kazanç getirir. Arılar ise ahududu çiçeklerinden eksik olmazlar. Bahçenize ahududu dikerseniz çiçeklendiği zaman çevresindeki bal arıları ve başka birçok farklı arı ve benzeri türlerin yoğun trafiğine şaşırırsınız. Gelen arı vb. böcekler ahududu çevresindeki diğer hıyar, kabak vb bitkilerle de ilgilenir ve bu sayede onların çiçeklerinde de polenleşme ve meyve tutumu kolaylaşır.

Yetiştirilmesi, bakımı

Buradaki bilgiler bahçelerinin bir köşesinde ahududu yetiştirmek isteyenlere yöneliktir. Ticari ahududu yetiştiriciliği konusuna girmiyorum. Çünkü başka kaynaklarda en iyi şekilde düzenli olarak açıklanmış ve benim ekleyeceğim veya kolaylaştıracağım bir yönü yok.

Sıcak memleketlerde yarı gölge, diğer yerlerde tam gün güneş yerlere dikilmelidir. Ahududu dikeceğiniz yer bahçenizin en dip-köşe yeri olmalıdır. Böylece istilacılık özelliğini daha kolayca kontrol altında tutabilirsiniz. Eğer birden fazla fidan dikecekseniz aralarında en az bir metre mesafe bırakın.

Yeni diktiğiniz bir ahududu ne kadar azgınca ve arsızca gelişirse gelişsin en iyi meyve verimini dördüncü yılından itibaren alırsınız.

Dallarda seçici olun

Kökten ara sıra birkaç yeni dal uzatır. Bunların her birine izin vermeyin. En güçlülerini bırakın büyüsün. Zayıfları en dipten köreltin. Güçlü gibi görünen sürgünlerden sonra daha güçlüsü çıkar ve daha hızlı uzarsa o eskilerinden en güçsüzünü dipten kesin. Ahududunuzun birsürü dallarla gürce gelişmesine izin verirseniz meyve verimi hiç iyi olmaz.

İstilacılığı ciddi bir sorundur

Ahududu yakın çevresinde kendinden uzak birçok yeni fideler türetir ve bunlar hızlıca büyürler. Bunları ilk fark ettiğinizde söküp yok edin. Yerini uygun gördüklerinizi isterseniz bırakabilirsiniz.

İyi meyve verimi için yapılacaklar

Ahududu bitkisi çok dal uzatır ve çiçekler açar fakat sonrasında dalların bazılarında meyveler ilk oluşurken kurur veya küçük kalırlar. Bunun sebebi dallarda kontrolü sağlayamamanızdır.

1- Uzamış olan dallar gelişimlerini tamamladıkça ilkbahardan en geç yaz başına kadar farklı zamanlarda çiçek açar. Bazı dallar çiçeklenmeye yakın zamanda gücünü kaybeder ve kendini belli eder. Bunları hiç düşünmeden en dipten kesin. Güçlü dallarda dal boyunca en aşağıdan tepeye kadar yeni filizlenmeler olur. Hepsini köreltip sadece tepeden dallanmaya ve çiçeklenmeye izin verin. Yoksa kuvvet dağılır ve meyve verimi iyi olmaz. Bunlara dikkat etmeniz önemlidir. Ayrıca meyve veriminin en iyi şekilde gerçekleşmesi için daha aşağıdaki budama kısmındaki tavsiyeleri de dikkate almalısınız.

2- Yaz boyunca ise ya hiç çiçeklenme olmaz ya da sürgün dallarından pek azı çiçeklenip meyve verir (özellikle de yazın şiddetli sıcak olan yerlerde böyledir ve yaz sıcaklarında meyveler yeterince irileşemez). Yaz sonunda tekrar çiçeklenme faaliyetleri başlar ve sonbahar sonlarına kadar meyve verimi devam eder. Kış soğuklarının geç başladığı yerlerde sonbahar meyve veriminin iyi olması için yaz ortası geride kaldığı zamandan itibaren gereken dal seçimleri, dal azaltmaları ve budamalar titizlikle yerine getirilmelidir. Sulama ihmal edilmemelidir ama bu bölgelerde yaz ortasında birkaç hafta ahududulara su sıkıntısı çektirmek iyi olur.

3- Kış soğukları erkenden bastıran yerlerde ahududular yaz sonundan itibaren hiç sulanmamalıdır. Ki gücünü yeni gelişimler için harcamasın ve köklerde besin – enerji birikimi yapmaya koyulsun. Böylece patlamaya hazır bomba gibi güçlenir ve ilkbaharda çok iyi bir gelişim gösterir.

Toprak, sulama ve gübreleme

Toprak seçmiyor ve gübrelemeniz gerekmiyor. Ancak sebze-meyve artıklarını, bahçeden yolduğunuz otları ve dökülen kuru yapraklar vesaire her türlü bitkisel kalıntıları daima ahududunuzun çevresinde toprağı eşeleyerek hafifçe gömün. Zaten çevresinde peyda olan kendi oluşturduğu fidelerini kazarak söküp yok etmek zorundasınız. Kazarken bitkisel artıkları da gömersiniz. Budadığınız dalları ise çöpe atmayın. Budama yaparken aynı zamanda o dalları kırt kırt kesip ahududunun çevresine rasgele atın. Ahududunun çevresinde toprakta çürüyen bitkisel kalıntılar solucanların katkılarıyla çok iyi gübre olur.

Çiçeklenme ve meyve gelişimi döneminde ne kadar sık ve bolca sularsanız o kadar iyidir. Yağmur yağarsa aldanmayın ama toprak adamakıllı suya doyacak kadar yağmışsa sorun yok. Sonbaharda meyve elde edilebilecek illerde yaz ortasında birkaç hafta su sıkıntısı çektirin ve yaz sonuna doğru sulama sıklığını arttırın. Kış soğukları erkenden bastıran bölgelerde ise ahududular yaz sonundan itibaren hiç sulanmamalıdır.

Budama

Ahududu budamasının belirli bir zamanı yok. Dalların gelişim göstermelerine göre ve yaşlanıp güçten düşmelerine göre yılın her zamanında budama yapılır. Yeni gelişenlerde çok güçlü olmayanların tümü dipten köreltilmeli. Uzayan dallarda yan filizlenmelere izin verilmemeli, yan filizler dalın ilk 1m boyunca hemen köreltilmelidir. Tepedekiler serbest bırakılmalı. Dal ne kadar uzun olursa alt kısımdaki yan filizlenmeler o uzunluğa göre köreltilmelidir. İdeali, bir dalın 1,5m – 2m cıvarlarında olmasıdır. 2 metreye kadar uzadığı halde hala güçlü uzaması devam ediyorsa 1,5 metreden biraz yukarısından kesin ve tepeden bolca dallanıp budaklanmasını sağlayın. Yeterince sayıda yeni güçlü dallar uzamışsa meyvelerini aldığınız dalları (çok güçlü ve sağlıklı olsalar bile) tam dipten kesin. Fakat dal sayısı az ise meyvesini aldığınız dallar yapraklı olarak kalmalı ki köklerde kayda değer besin – enerji birikimi sağlanması için fotosentez yapabilsinler. Bunları bolca yapraklar geliştirmiş yeni dallar büyüdüğü zaman dipten kesin.

Çoğaltılması

Bu konuda hiçbir şey yapmanıza gerek yok. Zira ahududu her zaman istemediğiniz kadar fide üretir durur. Tek fidan daha ilk yılını doldurduğunda neredeyse iki metre uzağına kadar çevreyi fidelerle doldurmaya başlamıştır bile. Bunları söküp başka yerlere dikerseniz yüzde yüz tutarlar.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Endüstri Bitkileri, Meyve-Yemiş

Etiketler: |


'Rubus idaeus, ahududu (frambuaz)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. İsmail T. -Çorlu dedi ki:

    Burayı incelerken böğürtlenle ilgili yaptığım yanlış daha doğrusu bilmemekten kaynaklı budamama olayı çıktı karşıma. Bahçemdeki meyve ağaçlarını budadım. Bordo bulamacı ile ilaçladım iki kez Kasım ayında ve Mart ayında Ama böğürtlenleri budamadım. Yeni çıkanların çoğu çiçekli. Eskiler çiçeksiz. Şu anda onları seyrekleştime adına dipten kesmemde bir mahsur olur mu karar veremedim. Çünkü kurumadılar yeşil bir şekilde duruyolar.
    ***
    Onları şimdi kesmek pek bir şey fark ettirmez. Kışa bırakırsanız onların yaprakları kökleri beslemeye devam eder. Kışın kesersiniz. Gelecek yıl daha gür gelişim olur diye düşünüyorum.

  2. Uğur, Bursa dedi ki:

    Saksıda balkonda olur mu?
    ***
    Geniş ve büyük bir saksıda olur elbette.

  3. Caglayan U. -Bukres dedi ki:

    Balkonda bogurtlen yetistiriyorum. orta buyuk bir saksida bayagi uzadilar. Bu sene diktim ilkbahar civari. simdi bayagi uzadilar ve yapraklari kurumaya basladi. sanirim yaz bittiginden dolayi. Bundan sonraki safhalarda neler yapmaliyim? nasil bir budama onerirsiniz? gubre vermeli miyim?
    ***
    Normalde bu bir bahçe, açık arazi bitkisidir. Bahçede gübre istemez ama saksıda sadece sınırlı bir alanda olduğu için kökler istediği gibi besin arayamaz bulamaz. Siz bu sayfada verdiğim bilgilere göre ortalama bir yol izleyin.

  4. Nuri, Mudanya dedi ki:

    Mayısta 30 cm olarak ektiğim ahududu 2.5 metre oldu. meyva veya çiçek vermedi. İlk 1 metresinin yaprakları sararıp döküldü. Oralardan tekrar patlayacak gibi. Meyva vermeye 2. yılda başlar mı acaba? Güneş görüyor. 20 litrelik plastik saksıda ve hergün sulanıyor. 2 kezde bitki besini ve hayvan gübresi kullandım.
    ***
    O kadar uzaması bana hiç sağlıklı gelmedi. Yeri karanlığa yakın gibi gölge mi? Yoksa evde mi tutuyorsunuz? Bahçede yetiştiriyorsanız ve yeri yeterinc güçlü aydınlık ise ilkbaharda kesinlikle çiçeklenir ve meyve verir.

  5. Efsun, Çanakkale dedi ki:

    Bahçemde iri taneli dikensiz böğürtlenim var. geçen yıl bakımsızdı hiç meyve vermedi kuruyup gitti yaz sonunda. fakat bu yıl duvar boyunca uzayıp çiçek ve meyve verdi. aynı anda kararmadıkları için çok az toplayabildim. bugün baktım meyveleri sanki sıcak suda haşlanmış gibi daha olmadan yumuşamaya başlamış. bu yumuşama çoğunlukla alacalı görünümlülerde olmuş. olma evresine geçenlerde. sebebi ne olabilir acaba? 20-25 salkım var. ben bu salkımlarım olduğu filizlerimi budamalıyım? ve ne kadar kesmeliyim?
    ***
    Kontrolsüz ve bakımsız yetişmede normaldir sanıyorum. Budama konusu yukarıda. Lütfen oradan okuyun.

  6. Esma, Aydın dedi ki:

    Böğürtlen dalından dikilir mi?
    ***
    Aslında kökten ayırmayla çoğaltılır. Dalından köklendirmek için ilkbaharda, yaz başında veya yaz sonunda genç dallarından deneyebilirsiniz.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)