Sikas, Cycas revoluta

Cycadaceae familyasının tek cinsi Cycas’tır. Bu cinse bağlı 113 tür var. Sikas bitkileri 300 milyon yıldır kayda değer bir evrim geçirmemiş. Bu yüzden fosil bitki deniyor. Diğer bitkilere göre ilkel kalmış olan bitkilerdendir. Burada konumuz olan sikas türü ise Cycas revoluta türüdür. Anavatanı Japonya’nın güneyidir. İngilizce yaygın isimleri cycad ve sago palm’dır.

Sikas palmiyesi

Sikas bitkisinin yaprakları

Özellikleri

Sikas palmiyesinin çok yavaş gelişim gösterdiği söylentisi çok yaygındır. Bu yanlış kanaatin sebebi sikasların iç mekan ortamlara uyum sağlayamamasıdır. Uzun süreli güneşe ve 7/24 sürekli hava akımlarına ihtiyacı büyüktür. Dış mekanlarda, açık havada çok hızlı bir gelişim gösterir. Birkaç yılda adeta devleşir. Fakat öte yandan yavaş büyüme özelliği sadece ana gövdesinin uzaması ile ilgilidir. Ama bu bir problem değil. Zira yaprakları her yöne gelişerek hem boyca uzun hem alanca çok yer kaplayıcı olur. Zamanla boyu 3 metreyi bulur. Bu da uzun yıllar sürer.

Eğer köpeğiniz varsa ve bitkileri ısırmaya, kemirmeye meraklıysa dikkatli olmalısınız. Ayrıca bazı köpekler sikas kokusundan etkilenip yemek isterler. Sikas köpeklerin karaciğerlerine çok ciddi zarar verir. Yediği miktara göre ve köpeğin bünyesine göre öldürücü bile olabilir.

Sikas ağaçları dişileri ve erkekleri ayrıdır. Tohum oluşması için erkek ağaç yoksa dişi ağaç tohum vermez. Verse de koftur ve işe yaramaz. Tohumunu elde etmek istiyorsanız biraz zor. Yani çiçek açtıkları zaman erkek ağacın polenli çiçeklerini koparılıp almanız ve sonra tozlarını dişi ağacın çiçeklerine bulaştırmanız gerekiyor. Bu şartla işe yarar tohumlar elde edersiniz.

İklim uyumu

Sikas kışın -11°C derece soğuğa dayanır. Fakat -5C derece ve daha soğukta hava şartlarına göre donma ihtimali var. Özellikle çok genç olanlar ve bir yere yeni dikili olanlar telike altındadır. Yerinde yaşlandıkça soğuğa direnci de artar. Tüm kıyı bölgelerimizin alçak kesimlerinde bahçelerde yetişir. Yalnız, sikasların toprağa ve iklime alışmaları için tedbir olarak ilkbaharda dikmelisiniz.

Sikas yetiştirme, bakım

Güneşe ihtiyacı vardır. Tam gün güneş (günde en az 6 saat) veya yarım gün güneş (günde en az 3 saat). Hafif gölgeli yarı güneşli yerler uygundur. Sikas deniz etkisindeki iklimde açık havada ilkbahardan yaz başına kadar çok hızlı gelişim gösterir. Bakımı doğru yapılıyorsa yeni yaprakları geçen yılınkine göre daha fazla, daha iri ve daha gösterişli olur.

Sikas nasıl toprak ister?

Toprağı hafif asitli olması pH 6 – 6,5 arası tavsiye edilir fakat çok da önemli değil. Toprağın çok iyi bir şekilde suyu süzdürebilir ve havadar olması çok önemlidir. Evlerde saksılarda sikas yetiştirmek için en iyisi güvenilir marka hindistan cevizi lifli toprağa 1/4 oranında ponza taşı karıştırmanızdır. Eski tip suyu emen toprak saksı tavsiye ederim (bu ayrıca uzmanların da tavsiyesi).

Sulama

Bahçelerde duruma göre (ağacın yaşına ve toprağın özelliğine göre fazla sulamayın).. İç mekânlarda saksılarda ise yazın gelişim devresinde toprak biraz nem kaybedince, kışınsa toprak iyice hissedilir derece nem kaybettikçe sulamak iyi olur. Aşırı sıklıkta sulamayın. Sikas çöl kaktüsleri gibi kodeks gövdeye sahip olduğu için suyu gövdesine depoluyor. Sulamasanız da olur ama sulama köklerinin taze oksijen alması için her zaman gereklidir. Bunun içinse çok havadar, suyu anında süzdüren, çabuk kuruyan toprak ve toprak saksı kullanılması sikas sağlığı için olmazsa olmaz bir gerekliliktir. Yeri de havadar, esintili olmalı.

Bitki besini ve gübre ihtiyacı

Sikasınız bahara eski yapraklarını kaybetmiş olarak girdi ise, yeni seri yaprakların gelişiminin tamamlanmasına yakın bir defa, iyice geliştiklerinde ikinci defa ve tam yaz ortasında olmak üzere yılda üç kez besin verilmeli. Salon süs bitkileri için olan genel kullanım (eşit ağırlıklı) bitki besini, orkide besini, afrika menekşesi besini bunların her biri uygundur. Eğer bahara yapraklı olarak girdi ise nisan ortasında bir defa, mayıs başında ikinci defa ve yeni yapraklar tam erginleştiklerinde son defa bitki besini verin. Topraktan aldığı maddelerle ve fotosentezle ürettiği besini bünyesinde depolayan bitki, o besini ve enerjiyi sonraki bahardaki yeni faaliyetleri için kullanır. Eğer akıllı gübre kullanıyorsanız sadece her kış sonunda tavsiye edilen miktarda verin.

Budama

Sikas budaması aslında eski yaprakları kesmekten ibarettir. Kışın yapraklar hastalıklanıp çok kötü bir hale gelirlerse kış sonunda – bahar başında tüm yaprakları tam dipten kesmelisiniz. İlkbaharda havalar ısındığında çok hızlı bir şekilde yeniden yapraklanacaktır. Eğer sikas üzerindeki geçen yılın yaprakları sağlıklı olarak bahara ulaşmışsa, yeni seri yapraklar gelişimini tamamladıktan sonra en eskilerden en kötülerini veya istediğiniz kadarını tam dipten kesin.

Sikas üretimi

Bazen kökten bir veya  iki – üç yavru oluşturur: Her biri yeterince geliştiğinde ayırabilirsiniz. Ancak ana bitkiye hiç zarar vermemeye çalışın. Kökler fazla iç içe geçmişse yavrunun köklerini kesebilirsiniz: böyle olunca yapraklarını  da kesip yumruya benzeyen gövdeyi bir hafta on gün kadar kuruttuktan sonra aşağıda anlattığım gibi küçük bir saksıya dikmelisiniz. Ana bitkideki kesik yer ise, eğer toprağın altına denk geliyorsa, orası 10 – 15 gün kapatılmamalı ve kesik yerin iyice kuruyup iyileşmesi beklenmelidir.

Yaşlı sikaslar gövdelerinde kendi fidelerini üretir (bunlara bebiş diyebiliriz). Ayrıca tohum verirlerse tohumla da çoğaltabilirsiniz. Bunların ayrıntılı açıklamaları aşağıda.

Sikasların bebişlerinin alınıp ayrı ayrı köklendirilmeleri

Hem kısa zamanda hem çok sayıda sikas üretimi sikasların toprak yüzeyine yakın gövde çevresinde ürettiği tohumdan daha işlevsel parçalarla yapılır. Böylece daha hızlı büyüyen sikaslar elde edilir. İngilizcede bunlara “pup” deniyor. Yavrucuk veya sikas bebişleri diye tercüme edebiliriz. Bebişler genelde toprak yüzeyine yakın, bazen de gövde üstünde oluşur. İkiz ve üçüz sikas bebişleri varsa bunları tutturmakla daha dekoratif sikaslarınız olur. Yaşlı sikas ağacınızda böyle ikiz veya üçüz bebişler oluşuyorsa büyük şans.

Sikas gövdesinde oluşan bebişler

Bebişler kış sonuna doğru, bitki uyku halindeyken alınmalıdır. Bazıları kolayca kopar. Bazılarını bağlantı yerlerinden kesmek gerekir. Sonra, topladığınız sikas bebişlerinin yaprakları ve kökleri varsa onları kesin. Sonra da on gün kadar açıkta bekleterek kurumalarını, sağlamlaşmalarını bekleyin.

Büyüklüklerine göre 10 – 15 cm çapındaki küçük saksılara resimdeki gibi dikilir. Nasıl toprağa? Perlit + saf torf karışımına ya da iyi kaliteli ve güvenilir marka Hindistan cevizi lifli süs bitkisi toprağını iyice eleyip tozundan arındırın ponza taşı veya perlit veya sıva kumu karıştırın.

Saksılar bebişlerden hafifçe geniş olmalı. Gereğinden fazla büyük olmamalı. Sikas bebişleri resimdeki gibi toprağa yarı gömülmeli. Daha fazla gömmek çürümeye sebep olur.

Bebişlerin sulanması, beslenmeleri

Toprak neredeyse kupkuru olacak kadar nem yitirmedikçe sulamamanız şarttır. İki üç ay içinde köklenme olunca kolayca görülür. İşte o zaman sulamayı arttıracaksınız. Toprağı üst yüzeyden yavaşça, alttan su akıp gidecek kadar bollukta sulayın. Beş on dakika sonra tekrar iyice sulayın. Daha sonra ne zaman toprağın elinizi ıslatıcılığı giderse (ama nemi gitmeden önce) o zaman aynı şekilde tekrar sulayın. Bebişlere besin vermek ise kesinlikle iyi bir köklenme ve iyi bir yapraklanma gerçekleştikten sonra yapılmalı.

Saksıda kök yumağı oluştuktan sonra çok az farkla büyük bir saksıya aktaracaksınız. Daha fazla büyük saksıya dikmek gelişimi yavaşlatır. Sikasların hızlı büyümeleri saksıda kök yumağı oluşturmasına bağlıdır.

Tohumdan sikas çoğaltmak

Tohum ceviz kadar olur (ama yuvarlak değil, hurma şeklinde). Sikas tohumları bekletmeye gelmez bozulabilir. Dikmek için acele etmek gerekiyor. Önce suda kontrol edin: Su yüzünde yüzen tohumlar koftur işe yaramaz. Toprağa yanlamasına dikilecek. Yerde yuvarlayın: en çok hangi pozisyonda duruyorsa ektiğinizde o pozisyonda olmalı. Üstü hafifçe toprak dışında kalmalı. Tohumlar için toprak güvenilir marka Hindistan cevizi lifli topraktan olmalı. Yarı yarıya ince ponza taşı karıştırmak iyi olur.
Tohumları ekince sulayın ve sonra bastırıp tekrar sulayın. Daha sonraki sulamalarise: Toprak nemini yarı yarıya kaybedince beş dakika ara ile, alt deliklerden su akıp gidecek miktarda iyice sulamalısınız.
Çimlenmeleri uygun ortamda üç ayı bulur. Sonraki bakımı yukarıda sikas bebişleri için anlattığım gibi olmalı. Yavaş gelişirler. İki yıl kadar tohuma bağımlı yaşarlar. Bebişlerle üretim tohumla üretime göre ortalama 5 yıl avantaj sağlıyor. Yani bir bebiş ikinci yılda ne kadar gelişmiş olursa, tohumdan yetişeninin o kadar olması ortalama 5 yıl sürer.

Kökten çürüyen sikasları kurtarmak

Sikasın gövdesi aslında her parçasından yeni bireyler üretebilme özelliğine sahiptir. Çürüyen sikasınızı hiç vakit kaybetmeden çürümüş kısımlarından temizleyin. Kalan temizlenmiş parçayı veya parçaları 3 – 5 dakika boyunca litresine bir tatlı kaşığı çamaşır suyu karıştırılmış suda bekletin. Sonra temiz su ile durulayıp havadar bir yerde 5 – 10 gün kurutun. Sonra ince ponza taşı doldurduğunuz bir saksı içinde, yarısından fazlası dışarıda kalacak şekilde dikip sulayın. Zamanla köklenip filizlenir. Kökleninceye kadar ponza taşları kurudukça bitkiyi ıslatmadan sulamalısınız. Daha sonra bunları çok havadar bir toprağa dikin.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: |

'Sikas, Cycas revoluta' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Erdal, Mersin dedi ki:

    Tohumu ne zaman toplanmalı ne zaman kurur?
    ***
    Bitkinin üzerinde ara sıra kontrol edin. Yeterince büyüklüğe gelse bile tohumu tutan yerin kurumasını bekleyin. Bu da olursa tohumu alıp hemen ekmelisiniz.

  2. Hakan, Mersin dedi ki:

    Yavru sikasları ana gövdeden zarar vermeden aldım ve hazır toprak ile direkt saksıya diktim. 10 gün bekletip kurumasını beklemedim. Çürüme veya kuruma olur mu?
    ***
    Toprağın niteliği ve ortamın şartlarına göre her şey değişir. Bekleyip göreceksiniz.

  3. Sevdiye, Bursa dedi ki:

    Bahçemdeki sikas bitkisinin yaprakları tamamen kahverengiye dönüştü. Sanırım üşüdü. Bitkini nasıl kurtarabilirim? Öneriniz nedir?
    ***
    Bursa merkez tarafının kış soğukları sikaslara göre çok fazla. Sanıyorum tamamıyla ölmüştür. Orada bahçeye dikilecek türlerden değil. Eğer ölmediyse ilkbaharda yeniden yapraklanır. Hiçbir şey yapmayıp bekleyin.

  4. Özlem, Londra dedi ki:

    Sikas bitkimin iğne yaprakları dipten sararmaya başlamıştı. 2 hafta önce dışarıda bir saksıya diktim. Sararan iğne yaprakları kesmeli miyim? Kesmesem de kendine gelir mi?
    ***
    Havalar biraz daha ısınınca kesin. Yalnız sıcak eve alışık bir bitkiyi (aynı tür dışarıda sağlıklı gelişiyor olsa bile) kışın hatta baharın serin günlerinde aniden soğuk yere çıkarmak genelde hızla çürüyüp ölmesine sebep olur. Sararma var diye dışarıya çıkarmak çözüm değil. Neyse şimdi yapılacak bir şey yok. Ölmemişse ilkbaharda hızlıca yeni yapraklar çıkarır. Sararan yerlerini kesmeniz yeni gelişimde bulunmasına bir fayda sağlamaz ama zararı da yok. En azından güzel görünüm sağlamış olursunuz.

  5. Birgül dedi ki:

    Bahçemdeki sikas çok sağlıklı ama dar yerde. Ne zaman nasıl başka yere taşıyabilirim?
    ***
    Hemen şimdi yapmalısınız. Sökerken köklerinin fazla derine gidenleri çıkarmakla uğraşmayın. Onları kesin. Zararı olmaz.

  6. Filiz, Amsterdam dedi ki:

    Sanırım 22 derece civarı ev ortamından 6-11 derece dış ortama almamalıyım.
    ***
    Sıcak eve alışık bitki aniden dışarı çıkarılmaz. Genelde çürüyüp ölüyorlar.

  7. Rana, Sivas dedi ki:

    Şu an elimde birkaç yıl önce edindiğim ve havadar bir şeyin içinde muhafaza ettiğim sikas yavruları var. Onları diksem yeşerir mi? Yoksa hiç uğraşmayayım mı?
    ***
    Hiç uğraşmayın. Daha ilk aylarda ölüp gitmişlerdir. Bir yıl bile dayanmaları mümkün değil.

  8. Hayriyenur, Kayseri dedi ki:

    Saksıdaki sikas çiçeğimin iğne yaprakları sarardı. Saksının boyutunun buna etkisi var mıdır?
    ***
    Ev bitkilerinden değildir. Sadece son derece havadar olabilen geniş salonlarda yaşayabilir. Her kış sonunda bozulan yapraklar dipten budanır. İlkbaharda hızlı bir şekilde yeni yapraklar geliştirir. Ama dediğim gibi ev ortamlarını sevmez. Sizin orada sürekli dışarıda tutulmaya da uygun değil.

  9. Lale, Hatay dedi ki:

    Köke yakın bir yaprak koptu. Köklendirme yapabilir miyim? Nasıl olur acaba?
    ***
    Hayır ne yazık ki mümkün değil.

  10. Onur Arsuz dedi ki:

    Ağustos ayında aldığım yetişkin sikasımdan on kadar kozayı çiçekçim bana kopartıp kışa kadar kurut sonra dik demişti. Hepsi kışın toprakta çürüdü. Acaba gövdesinde bırakıp yeşillendirip sonra ayırsam yaşar mıydı?
    Bu arada sonbaharda yetişkin sikasın bütün yaprakları soldu. Hepsini tavsiye üzerine kestim. Sonbaharda yeniden yaprak çıkardı.
    Üç yıllık sikaslarımın hepsi bu ayda yeni yapraklanıyor.
    ***
    Koza sanıyorum ingilizcesi pup olan ve benim bebiş diye çevirdiğim yavrulara diyorsunuz. Bunları kış sonunda ayırmak lazım. Kurutmak için bekletmek ise sadece kesik veya kopuk yerlerin kuruması için 10 gün bekletmektir. Aylarca bekletmek yanlış. Veya belki o şekilde de başarılı olunuyorsa bile normal toprakta elbette çürürler. Bunları önce köklendirme toprağında çok özel bakımla köklendirmek lazım. Kısaca siz kış sonunda ayırsaydınız ve on gün beklettikten sonra köklendirme toprağına dikseydiniz şimdi hem köklenme hem yapraklanma başlamış olacaktı. Bitkilerinizin gelişimlerini bildirdiğiniz satırlar için teşekkür ederim.

  11. Hikmet dedi ki:

    Sikas bitkime balkonda bakıyordum. Kışın hatalı sulamadan pamuklu bit olduğunu gördüm. yapraklarına müdahale etsem de sararmalar devam edince üst yapraklarını tamamen kestim. Bu baharda hiç yaprak vermedi. Ancak bebişleri var ve onlarda şu an yeşil canlı yapraklar var. Ne yapmam gerekli? Bitkim ölmüş olsa bebişleri olmazdı. Üst yaprakları hiç çıkmayacak mı?
    ***
    Balkonda ama muhtemelen güneş görmüyor ve yeterince ısınamıyor. Hangi şehirdesiniz bitkiniz güneş alıyor mu bunları yazmadığınız için tahminimi yazdım. Uzun süre direkt güneş almasını sağlayın. Hızlıca yeniden yapraklanır.

  12. Ersin, Adana dedi ki:

    3 adet yetişkin sikas bitkim bahçede yan yana toprakta bulunuyor. Birbirine çok yakın. Yaprakları iç içe giriyor. Ortadakinin bebişi var. Bu günlerde topraktan (bebişini kopararak) saksıya alsam uygun mudur?
    ***
    Uygun değil. Mart ayının son günlerinde yapmalısınız.

  13. Yaşar, Adana dedi ki:

    Bahçemde dikili 4 yaşında sikasın yerini nasıl ve ne zaman değiştirmeliyim?
    ***
    Nisan başı uygundur. Kenarlardan 40cm uzağından başlayarak kazın. Dibinden 20cm kadar uzağına kadar kökler ve toprak birbirlerinden dağılmayacak şekilde çıkarmaya çalışın.

  14. Mutlu, Bursa dedi ki:

    Sicas çiçeğim 6-7 yaşında. İki sene evvel aldım. Boyu 60-70cm civarında. Şimdi ilk defa yaprak çıkartıyor. Ancak yapraklar çok uzun oldu 150cm geçti. Bu normal mi?
    ***
    Nasıl şartlarda tuttuğunuzu yazmamışsınız. Uzun gelişimde yaprak sapına dizili yaprakçıkların durumu nasıl belirtmemişsiniz. Ben de görmediğim için kesin bir şey diyemiyorum. Sikas günde en az 3 saat kesintisiz direkt güneş ister. Akdeniz bölgesinde bütün gün direkt güneş altında olacağı parklarda 45C derece sıcakta gayet güzel ve son derece gösterişli gelişiyorlar.

  15. Elif dedi ki:

    Merhabalar evimizde bir sikasımız var. Güzel bir şekilde bakıyoruz. Ancak tam ortasından yaklaşık 100-110cm boyunda uzun ince küçük yaprakları olan bir bitki uzanmaya başladı. Çok araştırdım ama böyle bir şey ile karşılaşmadım. Sizce bu boylu boyunca uzanan bitki ne anlama geliyor?
    ***
    Görmeden nasıl anlayabilirim?

  16. Hasan C. -Adana dedi ki:

    Sikas tohumu küçük bir parça ısırdım. Bir şey olur mu? Ağzımı çalkaladım ama endişeliyim.
    ***
    Bu konuda bilgim yok.

  17. Derya, Bodrum dedi ki:

    Sikas almayı düşünüyorum. Yaşını nasıl anlayabilirim? Gövde uzunluğuna göre mi?
    ***
    Bunu bilmiyorum ama yaşından daha önemli iki şart olduğundan eminim. Biri sağlıklı bitki aldığınızdan emin olun. Diğeri ise doğru şartları sağlamaktır.

  18. Pelin, İstanbul dedi ki:

    Yeni aldım. Bahçede saksıda duracak. Soğuklarda eve almalı mıyım?
    ***
    İstanbul’da hiç gerekmez. Ama saksısı çok küçük ise bu kış için tedbirli olun. Isı sıfırın altına düştüğü günlerde içeri alın ya da üzerine karton kutu geçirin.

  19. Emre, Ankara dedi ki:

    Sikas’a Ankarada nasıl bakabilirim? Bahçeye çıkarma eve alma siklusunu nasıl yapmalıyım? Eve almak için hava sıcaklığının -1/2 yi görmesini beklemeliyim aynı şekilde eve alındığı zaman dışarı ne zaman çıkarmalıyım, ne dersiniz?
    ***
    Sürekli evde tutmanız daha iyi olur. Evde çok havadar bir pencere yanında tutun. Soğuk oda mümkünse ilkbaharda nisan ortasından eylül sonuna kadar dışarıda dursun. Ama kışın soğuk oda mümkün değilse sürekli evde tutmanız lazım. Çünkü kışın sıcak eve alışan bitkiyi ilkbaharda dışarı çıkarırsanız kökleri şok etkisiyle hemen çürüyor. Dolayısıyla yaz başında çıkarmanız gerekecek. Ama sikas için çok geç olur. Bir şey ifade etmez.

  20. Nebile, İstanbul dedi ki:

    Göktürk’te oturuyorum. Sikas bu sene hediye geldi. Bahçeye diktim. Soğuklar gelmeden korumak için çuha, çuval gibi bir beze sarmalı miyim? Başka ağaçlardan dökülen kuru yapraklar orta çukurunda birikiyor. Bu yüzden ortasında bazen su bile birikiyor. Bu sakıncalı mı?
    ***
    Üzerinde biriken yaprakları gidermeniz iyi olur. Meteoroloji haberlerini takip ederek eğer -4C ve daha fazla soğuk olursa o günlerde üzerini sera muşambası ile örtün. Ya da eğer çok küçükse o günlerde üzerine kova geçirin. İlkbahara kadar yapraklarında çok fazla bozulmalar olması hiç önemli değil. Kışın ölmezse ilkbaharda eskisinden çok daha güzel yeni yapraklar çıkarır. Bu kışı atlatırsa gelecek yıl korumanıza ihtiyaç yok.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.