Abutilon

İster evde ister dışarıda sürekli çiçek açtığı için yetiştirilen abutilon çiçeği çalı şeklinde gelişen bir bitkidir. Sıcaklık ve güneş yeterli olduğu sürece çiçek açması devamlıdır.

Abutilon isminin kökeni Arapça Ebu – Tîlun’dur. İbn-i Sina’nın bu türlere verdiği isim. Zamanla batı dillerinde Abutilon şeklini almış ve bilimsel ad olarak kabul edilmiş. Türkçede güzelhatmi ve Hint gülü gibi isimler verilse de Abutilon ismi daha yaygındır ve bütün dünyada olduğu gibi bizde de bu isimle tanınır.

Özellikleri

Malvaceae (Ebegümecigiller) familyasının Abutilon cinsi pekçok türleriyle dünyanın her yerinde ama tropikal – subtropikal kuşakta doğal olarak bulunurlar. Pek az türü kendi anavatanı olan cıvarlardaki ülkelerde süs bitkisi olarak kullanılır. Dünya genelinde süs bitkisi olarak Abutilon x hybridum denen çeşitleri kullanılır. Bunlar çeşitlerine göre kırmızı, turuncu, sarı ve ayrıca bu üç rengin çeşitli şekillerde karışımı renklerde, ayrıca beyaz ve pembe çiçek açarlar. Bir de kızıl kestane rengi çiçek açanı var. Hibritler Güney Amerika türlerinden oluşturulmuştur ama hangi türlerden elde edilmiş oldukları kesin olarak bilinmiyor. Boyları yetiştirme şartlarına ve tercihlere göre 1 metre ile 3 metre arasında değişir.

Saksıda abutilon

Yaprakları çınar yaprağı gibi parçalıdır. Çiçekleri aşağı sarkık açarlar. Yaprakları zehirlidir dikkatli olunmalıdır.

Kış soğuklarına dayanıklılığı azdır. Abutilon -6C dereceden fazla soğuğa hiç dayanamaz (-2C dereceden itibaren soğuğun uzun sürmesine göre büyük zarar görürler).

Yetiştirilmesi, bakımı

Tam gün güneş veya yarı gün güneşli yer ister. Yazın fazla sıcak olan yerlerde abutilon en iyi sabah güneşi alan yerlerde yetişir.  Akdeniz bölgesinin kıyı kesimlerinde genellikle tüm yıl çiçeklidir. Kışın daha az çiçeklenir. Güney Ege’nin kıyı kesimlerinde ise aralık ayı ortasından sonra abutilon bitkilerinin gelişimi tamamen durur ve hemen hemen yapraksız kalır (bazı yıllar özellikle de güney cephelerde yetiştirilenlerin gelişimi durmaz ve çiçeklenmeye devam edebilir).

Abutilon evlerde güneşli pencere önlerinde yetiştirilebilen, evde çiçek açabilen süs bitkilerindendir. Yeter ki yeterince güneş alabilsin ve yeri iyi derecede havadar olsun. Evde yetiştirilen abutilonlara örümcek bitler musallat olur. Buna önlem almak için yaz boyunca haftada bir defa banyoya götürüp duş altında yaprakların altını üstünü yıkamanız gerekir. Zaten yıkanmayı seven bir bitkidir.

Toprak ve saksı

Saksıda evlerde yetiştirecekseniz toprak olarak hazır poşet toprak + humuslu doğal toprak karışımı tavsiye ederim. Veya bu karışıma eşdeğer özellikli hazır poşet toprak olabilir. Evde yeri yeterince hava akımlarına sahip değilse toprağına dişli kum ve ponza taşı karıştırılmalıdır. Sırf doğal toprak kullanacaksanız bu takdirde toprağa mutlaka 1/4 oranında dişli kum veya ponza taşı karıştırın. Bahçeye dikecekseniz toprak seçmez. Sadece eğer bahçenizin toprağı çok kötü ise yarım metre kadar çukur kazarak daha iyi bir toprakla doldurun ve abutilon fidanınızı dikin. Yazın şiddetli sıcak olan ve fazla güneş alan yerlerde toprak yüzeyini malç veya ponza taşı ile örtün.

Dış mekanlarda ama saksıda yetiştirecekseniz abutilon güneşli yer istediğinden dolayı ve köklerinin serin ortam istemesinden dolayı büyük çömlek saksı ve doğal humuslu toprak kullanın. Böylece kökleri sıcaktan rahatsız olmaz. Ayrıca saksıda toprak yüzeyini malç ve benzeri kuru yapraklar, kuru ağaç kabukları gibi şeylerle örtmelisiniz ki güneşin ısısı toprağa ilişemesin. Malç yerine ponza taşı veya pişmiş kil topakları da kullanılabilir.

Sulama

Abutilonları sulama bahçelere dikili olanlara sıcak aylarda toprak üst yüzeyi kurudukça bol bol su dökerek yapılır. Kış boyu sulama istemez (eğer bir ay hiç yağmur yağmazsa ve toprak kupkuru olmuşsa sulamalısınız). Saksıda yetiştiriyorsanız sıcak aylarda toprak üst yüzeyi hafifçe kuruduğunda, serin aylarda biraz daha kuruduğunda sulayın. Soğuk zamanlarda ise toprak tamamıyla kupkuru kalmayacak şekilde daha az sıklıkta sulayın.

Bitki besini vermek saksıda yetiştirilen abutilonlara, ikinci yıl toprak değiştirilmezse gereklidir. Nisan sonu – eylül sonu arasında ayda bir gibi devam edin. Güçlü bitki besinleri iyi olmaz. Ev bitkileri için olan düşük dozajlı sıvı bitki besinlerini tercih edin (genel kullanım olanlardan). Saksı – toprak değiştirmeyi 2 veya 3 yılda bir yapmalısınız.

Budama

İlkbahar başında tüm dalları biraz kısaltın. İç içe geçmiş dallarda azaltma yapın. Çelimsiz ve eğri görünen dalları kesin. Sonuçta abutilon geçen yılki son haline göre üç misli küçülmüş hale gelsin. Yaz başına kadarki gelişimleri takip ederek gerekli görürseniz çok güçlü uzayan dalları hafifçe kısaltın ki tek dal halinde uzaması dursun ve birkaç yan dal versin.

Abutilonu yarım metre civarlarında bir saksı bitkisi halinde yetiştirmek için her yıl budamayı buna göre yapın.

1,5 metre civarlarında küçük bir süs ağacı görünümü vermek istiyorsanız o kadar uzamasına izin verin ve alt kısımdaki yan dalları yok edin. İlk 1-2 yıl sağlam bir değnekle destekleyip bağlasanız iyi olur. Her yıl ve gerekiyorsa yaz boyu ara sıra şekillendirme budamaları yaparak istediğiniz küçük süs ağacı formunu yıllarca koruyabilirsiniz.

Çoğaltılması

İlkbahar döneminde abutilon dallarını köklendirmeye başlayabilirsiniz. Akdeniz kıyı kesimlerinde nisan başı, Güney Ege’de nisan ortası, diğer yerlerde mayıs başında çok sağlıklı ve genç, yaklaşık kurşun kalem kalınlığında (veya biraz daha ince) dallardan 10-15cm kadar çelikler hazırlayın. Daha ince tepe çelikleri de yapabilirsiniz. Bunlarda yaprak varsa sadece en uçta 3 yaprak kalsın. Diğerlerini makasla keserek yok edin. %50 dişli kum veya perlit, %50 torf olan karışıma dikin. Çeyrek litre hacimli (veya daha da küçük) saksılara tek tek dikeceksiniz. Bu toprak karışımı orta nemlilikte olmalıdır. Çünkü çelikleri diktiğinizde sulamayacaksınız. Sonra hava almayacağı şekilde şeffaf naylonla kapayın. İklim uygunsa (gece ısı 10C dereceden aşağı düşmüyorsa) dışarıda güneşli yerde, değilse içeride ama serin ve güneşli bir yerde tutun. Haftada bir açarak akşamdan sabaha kadar havalandırın. Tekrar kapatmadan önce toprak yüzeyini çok hafifçe sulayın. 4 hafta dolduğunda ortalama yarım litre hacimli saksılara, yukarıda toprak paragrafında anlatılan özellikteki toprakla aktarın ama yine naylonla kapalı tutun. Bundan sonra iki hafta boyunca yine naylonla kapalı olarak ama daha az güneşli yerde tutacaksınız. Sulaması da yine aynı şekilde, yani toprak fazla ıslak olmayacak ama kuru da kalmayacak şekilde, haftalık havalandırma sonrasında az su ile sulayarak yapın. İki hafta bittiğinde naylondan çıkarın ve toprak üst yüzeyi her hafifçe kuruma gösterdiğinde bolca su ile sulayın. Gelişim güzelce devam ediyorsa artık normal yetişkin abution bakımına geçebilirsiniz.

Yukarıda belirtilen zaman aralıklarına göre biraz geç kaldı iseniz abutilon çeliklerini köklendirmeyi direkt güneş almayan ama güçlü aydınlık yerlerde yapmalısınız. Sıcak yaz aylarında çelik köklendirmek istiyorsanız naylonla kapatmada çürümeler olur. Açıkta denemek zorundasınız.

Problemleri

Dışarıda yetiştirilen abutilonlara beyaz sinek denen bitler başta olmak üzere çeşitli yaprak bitleri dadanabilir. Her zaman dikkatle gözlemelisiniz. Bitlenme olursa vakit kaybetmeden mutlaka ilaçlamanız gerekir. Abutilon yapraklarının yapış yapış olmaları da yaprak bitleri yüzündendir. Üzerinde bit görmüyorsanız bile başka sebebi olamaz. Bazı bitler gözle kolayca fark edilemeyecek kadar küçüktür.

Çiçek açmama problemi güneş yetersizliğinden kaynaklanır. Güneş yeterli ise toprağında sorun vardır. İkinci yıl toprak değiştirmezseniz bitki besini vermelisiniz.

Yaprak ve tomurcuk dökülmesi ya su yetersizliğinden, ya toprağın besleyici özelliğinin azalmasından ya da aşırı güneşten kaynaklanır. Şartları düzeltin. Açmış çiçeklerinin çabuk solmaları ise abutilonun doğal özelliğidir. Çiçekleri genelde 1,5 günden fazla dayanmaz. Bu bir problem değildir.

Kök çürümesi ve yapraklarda mantar hastalıkları hem toprağının hem ortamın havadar olmamasından kaynaklanır. Evde yetiştirilenler mutlaka çok iyi hava akımlarına sahip pencere kenarlarında tutulmalı ve toprağı mutlaka hem dişli kum hem ponza taşı ile karıştırılmış olmalıdır.

Saksıda yetiştirilen abutilonlar birkaç yıl sonra elverişli gelişim göstermeyebilir. O zaman yeni, genç abutilonlarla değiştirmelisiniz. Yukarıda anlatıldığı gibi çelikten köklendirerek yenilerini üretebilirsiniz.

Faydalanılan kaynaklar

Abutilon – wikipedia.org
Abutilon hybridum – plantsrescue.com

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Devamlı çiçek açan küçük süs ağaçları

Etiketler: | |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)