Bu konuları uzun uzadıya anlatamam. Sadece nelere karşı dikkatli olmalıyız, kısaca onlara değiniyorum. Yetişkin ağaçlara göre ve genç fidanlara göre durum değişiyor. Ağaç türüne göre de durumlar değişir. Dikkatli olmalıyız.
Yetişkin ağaçlarda
Budama o ağaca uygun budama zamanında yapılmalıdır. Ve aşırıya kaçılmamalıdır. Eğer bilginiz yeterli değilse en azından budama zamanını gözetin ve sadece basitçe bir temizlik budaması yapın. Yani kuru ve çelimsiz dalları budamakla sınırlı davranın.
Kayısı, şeftali, kiraz, erik.. Tepe taç kısmı ve dalların birbirlerinden uzak her yöne dağılmış olması gerekiyor. Böylece her bir ana dalın kendisinin taç kısmı olur. Budama zamanı sonbaharda, yapraklar dökülürken.. Çelimsiz kalmış, bozulmuş dalları budayın. Fazla iç içe geçmiş dallarda seyreltmeler yapın.
Asma (üzüm bitkisi) budama zamanı kışa doğru olmalıdır. Zira bunları sonbaharda erken budamak yüzünden zamansız yeni filizlenmeler olabilir ve bu iyi değil.
Narenciyeler: Kış sonu, don olayı olma riskinin geçtiği günler budama zamanıdır. Budamanız gereken dalların bazıları veya tümü çiçeklidir ve budamaya kıyamazsınız. Ama kıymak zorundasınız. Yoksa verim düşer. Düzenli yoğun ilaçlamalı ve düzenli gübrelemeli durumlarda narenciyelere şekillendirme budaması pek gerekmez. Ama diğer durumlarda aynen ⇒ limon ağacı sayfamda anlattığım gibi narenciye ağaçlarınızı şekillendirmek zorundasınız.
Genç fidanlarda
Genç fidanları budama tehlikelidir. Neredeyse hiçbir budama yapmamak daha iyidir. Çünkü ağacın güçlenmesi esasen kök sisteminin güçlenmesine bağlıdır. Ve kök sisteminin güçlenmesi ise fidanın çok fazla sayıda sağlıklı yapraklara sahip olması sayesinde mümkündür. Çok fazla yaprak ise çok fazla dallar olmasına bağlıdır. Siz genç fidanları ikide birde budayarak kel bırakırsanız o fidan 5 yılda güçleneceğine belki 30 yılda güçlenecek.. ya da hiçbir güçlenme gerçekleştiremeyeceği için 2-3 yılda ölüp gidecektir.
Bunlara dikkatli olun. Her bir ağacınızın türü, özellikleri ve ihtiyaçları hakkında derin bilgilere sahip olmalısınız.
Süs bitkilerine kritik budamalar
İlkbaharın en başında çiçek açan leylakları budama, çiçekleri solar solmaz acilen yapılmalıdır. Çünkü leylak muhteşem güzel kokulu çiçekleri için önemlidir. Ve çiçekler sadece geçtiğimiz yaz boyunca yeni gelişmiş olan yan dalların üzerinden, önümüzdeki kış sonunda yeni gelişmeye başlayacak olan yeni filiz dallarda açacaklardır.
Isparta gülü gerçek muhteşem gül kokusuna sahiptir ve mayıstan mayısa yılda bir defa çiçek açar. Leylardaki özellik (aralarında hiçbir akrabalık olmamasına rağmen) aynen geçerlidir. Dikkatli olun. Çiçekler solup geçtiği anda gereken dikkatli ve ölçülü budalamarı yapmalısınız. Asla geç kalmayın. Isparta gülünüz yaşlı ise dip sürgünleri çoğalmıştır. En verimlilerinden 4-5 tanesi yeterli. Diğerlerini (en yaşlıları ve/veya en çelimsizleri) taa en dipten budayın. Ayrıca yeni çıkmakta olan dip sürgünlerinin hepsine izin vermeyin. Bunların yeri ve gücü önemli. Hem uygun yerden çıkmış, hem de güçlü olanlar kalsın. Diğerlerini ilk gördüğünüzde köreltmelisiniz.
Ortancaları dipten budamak adettir. Ama dip budamasının da bir ölçüsü ve zamanı var. Hatalı davranırsanız bir yıl çiçeksiz kalacaktır. Bu yıl ortancanız güzelce çiçek açtı. Çiçekler soldu gitti. Yaz mevsiminin ikinci devresi, yaz sonuna yaklaşıyoruz. Yani ağustos ayının ortasında veya sonundayız. İşte tam da bu günler ortanca budama zamanıdır. Dipten budamada şu ölçülere dikkat edin: Kalın dallarda filizlenme gözlerini görüyorsanız dipten yukarı doğru 4 tane göz sayın. Ve daha yukarısından budayın. Veya isterseniz (ya da filizlenme gözlerini farkedemiyorsanız) çok daha yukarıdan budayın. Mesela toprak hizasından itibaren 40cm yukarısından keserek budayın. Fazla kısaltmak, sonraki yazı çiçeksiz geçirme riskini getirebilir. Fazla uzun bırakmak ise çiçek kalitesini düşürebilir ama ortancalarınızı çiçeksiz bırakmayacaktır.
Ayrıca, ortancalarda verimi düşmüş en eski dalları en dipten budamak iyi olur. Bahçenizde ortancanız henüz 4-5 yıllık ise acele etmeyin. Eski, güçten düşmüş yaşlı dalları budamak için uzun yılların birikimi gerekir.