Bitkilerin çelikle çoğaltılması

Bitkileri çoğaltmanın birkaç yolu var. Bunlardan biri çelikle çoğaltmak ama çelikle çoğaltmanın da farklı yolları var. Diğer sayfalarda bahsettiğim çelikle çoğaltma yollarının hepsini burada kısaca anlatarak o sayfaların linklerini verdim.

Çoğaltma konususunda çeliğin anlamı şudur: Bir bitkiden köklendirmek üzere alınan bir parça. En çok dallardan yapılır. Sonra tek yapraktan ve kökten. İngilizcede bu manada ‘cutting’ denir. Türkçesi kesme anlamına gelir. Biz çelik diyoruz. Aslında kesik parça demek daha doğru. Çelik köklenir, filizlenir yeni bir bitki olur.

Çelikle çoğaltma yönteminin çeşitleri

Her birinin nasıl yapıldığını ayrı sayfalarda uzun uzun anlattım. Burada sadece kısa tanımlarını ve sayfa linklerini veriyorum. Her bir başlık sayfa linkidir. Üstlerine tıklarsanız ilgili sayfalara gidersiniz.

Tepe çeliği

Taze dalların uç kısmılarından yapılır. Zamanı genelde ilkbahar ortası ve sonudur. Yaz sıcaklarını sevmeyen türlerde yaz dinlenmesinden sonraki yeni dallarından yapılır, bunlarda zaman yaz sonu ya da sonbahar başıdır.

Yarı olgun dal çeliği

Tepe çeliği gibi uç kısımlardan ama dalın tamamı yarı olgun olmalı. Yarı olgun derken dalın tazeliğinin gitmiş, iyice sertleşmiş olması kastedilir. Odunlaşmış olmayacak. Bazen uzun bir yarı olgun dal ikiye üçe bölünebilir her bir parçası köklendirilir. Zamanı ilkbahar sonu – sonbahar arasında herhangi bir zaman, bitki türüne göre değişir.

Olgun dal çeliği

Çeliklerinin köklenmesi zor olan ağaç ve çalı türlerinde, genç ama tamamıyla olgunlaşmış dallardan yapılır. Zamanı sonbahar sonu ile kış sonu arasında değişir.

Yaprak çeliği

Bitkilerden pek azında mümkündür. Tek yapraktan hatta bir yaprağı birkaç parçaya bölerek bile yapılabilir. He parçada en az bir fide oluşur.

Kök çeliği

Çelikle üretim metotları arasında en verimlisi budur. Çünkü yeni fidanlar çok hızlı büyür. Zamanı kış başı – kış sonu arasıdır.

Çelik ile çoğaltmanın avantajları ve dezavantajları

Çelikle çoğaltma tohumla çoğaltmadan daha avantajlıdır.

1- Çoğaltmak istediğiniz bitkinin birebir aynı kopyasını elde edersiniz. Tohumla çoğaltmada ise eğer bitki melez ise tohum ile üretilen yavrular çok farklı olabilir. Meselâ pembe çiçeklisini beklerken beyaz veya kırmızı çiçeklisi ile karşılaşabilirsiniz. Veya tohumun oluşmasında çiçeğin dişi organına aynı bitkinin başka bir çeşidinin poleni gelmiştir, yeni ürün melez olur farklı olur. Çelikle çoğaltmada ise ana bitkinin birebir kopyasına sahip olursunuz.

2- Tohumla üretmede (çok az türler müstesna) bitkinin gelişmesi bir hayli uzun zaman alır ama çelikler çok çabuk büyür.

3- Ağaç türlerinin çiçek açabilme, meyve verebilme yaşı genetik yaşına bağlıdır. Başlangıcı tohum oluşmasıyla başlar. Büyüyüp yeterince gelişmeleri, olgunlaşmaları yıllar sürer. Bazılarında 5 yıl, bazılarında 20 yıl. Ama çelikle üretilirse bir iki yıl içinde yeterince kök ve dal oluşturup ürün verirler.

Dezavantajları

Her bitki her toprağa her iklime uymaz. Kök yapıları sorun çıkarır. Bu problemin üstesinden gelmek için aşılamaya başvurulur. Meselâ güllerin çoğu çeşidi her toprakta sağlıklı yaşayamaz. Ama eğer yabani güle aşılanırsa her toprağa uyar.

İşte bu sebeple güllerin, narenciyelerin ve daha birkaç türün çelikle çoğaltılmaları riskli. Her an ölebilme tehlikesi içindeler. İşiniz şansa kalmıştır. Toprağınız uygunsa sorun olmaz.

Avantaj – dezavantaj arasında bir ayrıntı

Aşıdan bahsetmiştim. Kök bitki olarak kullanılacak türlerin üretilmesi yine gelişimin hızlı olması için çelikle yapılır. Birkaç istisna dışında genelde böyledir. Hatta bazen kök bitki olacak çelikler önce aşılanır sonra köklendirilir. İki iş bir arada bitirilmiş olur.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Üretim / Çoğaltma

Etiketler: |


'Bitkilerin çelikle çoğaltılması' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Bülent, İstanbul dedi ki:

    Merhaba. Çok lezzetli erik veren bir erik ağacı maalesef bu yıl kabuklu bitler tarafından istila edilmiş durumda. Ağacın ölme riski de olduğundan çelik alıp yetiştirmeyi düşündüm. Çelik konusunda bilgi sahibi değilim. Hangi tür çelik alınabilir? Şu an mevsim uygun mudur?
    ***
    Siz acilen zirai mücadele ilaçları satan bir dükkana gidip uygun ilacı isteyin. Yenisini üretmeye gelince, ancak olgun dal çeliği olur. İstanbul için en iyi zamanı aralık ayı sonundan en geç şubat ortasına kadar.

  2. M. Daşkın -Ankara dedi ki:

    Değerli hocam ben kamu görevlisiyim. hobi olarak arıcılık yapıyorum ve Nisan, Kasım arası hafta sonlarını arılarımın başın da kamp yaparak geçiriyorum. kendimce belirlediğim park, bahçe ve yol kenarlarında kaliteli meyve veren Çınar, at kestanesi, meşe palamudu (parmak büyüklüğünde), akça ağaç, dişbudak ve akasyanın türlerinin tohumlarını toplayıp Ekim ve Kasım aylarında toprakla buluşturuyorum arazide gezerken ellerimle diktiğim tohumlardan yeni yeni fidanların çıkması insana çok büyük mutluluk veriyor. bu yaptığım işin neticesi ise diktiğim binlerce tohumdan yetişenlerin sayısının yüzü ancak bulması. sizden istediğim bilgi şu. yukarıda isimlerini yazdığım orman ağaçlarının hangileri çelik sistemi ile çoğaltıla bilir. tohum toplarken o yıla ait taze sürgünlerden yüklü miktarda kessem. evimin bodrumunda kum, perlit ve toprak karışımında bunları çelikleme yapsam ve ilkbaharda toprakla buluştursam nasıl bir sonuç elde edebilirim. benim nihai hedefim toprakla temas eden tohum olsun çelik olsun en yüksek verimi elde etmek.
    ***
    Tek tek bilgi verebilmem mümkün değil. Siz hangi ağaçları çoğaltmak istiyorsanız onun hakkında nasıl çoğaltılacağını araştırın. Ama ağaç ve çalı türülerinin hemen hepsi olgun dal çeliği yöntemiyle kolayca çoğaltılabilir. Kış aylarında (kasım sonundan şubat ortasına kadar) dalları direkt toprağa dikeceksiniz. Önce saksılarda köklendirmeye hiç gerek yok. Esas yetişecekleri yere dikebilirsiniz. İlkbahar geldiğinde büyümeye başlarlar. İlk iki yıl yaz boyunca hiç susuz bırakmamalısınız. Ayrıntılı bilgi şu sayfada: https://azbitki.com/olgun-dal-celigi


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)