Çelik yöntemleriyle bitki üretimi

Bitki çoğaltma (üretim) konususunda çelik anlamı: Bir bitkiden köklendirmek üzere alınan bir parça. En çok dallardan yapılır. Sonra tek yapraktan ve kökten. İngilizcede bu manada ‘cutting’ denir. Türkçesi kesme anlamına gelir. Biz çelik diyoruz. Aslında kesik parça demek daha doğru. Sonuç olarak çelik köklenir, filizlenir yeni bir bitki olur.

Çelik yöntemli çoğaltma çeşitleri

Her birinin nasıl yapıldığını ayrı sayfalarda uzun uzun anlattım. Burada sadece kısa tanımlarını ve sayfa linklerini veriyorum. Her bir başlık sayfa linkidir. Üstlerine tıklarsanız ilgili sayfalara gidersiniz.

Tepe çeliği

Taze dalların uç kısımlarından yapılır. Zamanı genelde ilkbahar ortası ve sonudur. Yaz sıcaklarını sevmeyen türlerde yaz dinlenmesinden sonraki yeni dallarından yapılır. Bunlarda zaman yaz sonu ya da sonbahar başıdır.

Yarı olgun dal çeliği

Tepe çeliği gibi uç kısımlardan ama dalın tamamı yarı olgun olmalı. Yarı olgun derken dalın tazeliğinin gitmiş, iyice sertleşmiş olması kastedilir. Odunlaşmış olmayacak. Bazen uzun bir yarı olgun dal ikiye üçe bölünür her bir parçası köklendirilir. Zamanı ilkbahar sonu – sonbahar arasında herhangi bir zaman, bitki türüne göre değişir.

Olgun dal çeliği

Çeliklerinin köklenmesi zor olan ağaç ve çalı türlerinde, genç ama tamamıyla olgunlaşmış dallardan yapılır. Zamanı sonbahar sonu ile kış sonu arasında değişir.

Olgun dallardan çelikler

Yaprak çeliği

Bitkilerden pek azında mümkündür. Tek yapraktan hatta bir yaprağı birkaç parçaya bölerek bile yapmak mümkün. He parçada en az bir fide oluşur.

Kök çeliği

Çelikle üretim metotları arasında en verimlisi budur. Çünkü yeni fidanlar çok hızlı büyür. Zamanı kış başı – kış sonu arasıdır.

Çelik ile çoğaltmanın avantajları ve dezavantajları

Çelikle çoğaltma tohumla çoğaltmadan daha avantajlıdır.

1- Çoğaltmak istediğiniz bitkinin birebir aynı kopyasını elde edersiniz. Tohumla çoğaltmada ise eğer bitki melez ise tohum ile üretilen yavrular çok farklı olur. Meselâ pembe çiçeklisini beklerken beyaz veya kırmızı çiçeklisi ile karşılaşırsınız. Veya tohumun oluşmasında çiçeğin dişi organına aynı bitkinin başka bir çeşidinin poleni gelmiştir, yeni ürün melez olur. Yani farklı bir çeşit haline gelir. Çelikle çoğaltmada ise ana bitkinin birebir kopyasına sahip olursunuz.

2- Tohumla üretmede (çok az türler müstesna) bitkinin gelişmesi bir hayli uzun zaman alır ama çelikler çok çabuk büyür.

3- Ağaç türlerinin çiçek açma, meyve verme yaşı genetik yaşına bağlıdır. Başlangıcı tohum oluşmasıyla başlar. Büyüyüp yeterince gelişmeleri, olgunlaşmaları yıllar sürer. Bazılarında 5 yıl, bazılarında 20 yıl. Ama çelikle üretilirse iki üç yıl içinde yeterince kök ve dal oluşturup ürün verirler.

Dezavantajları

Her bitki her toprağa her iklime uymaz. Kök yapıları sorun çıkarır. Bu problemin üstesinden gelmek için en iyi çare aşıdır. Meselâ güllerin çoğu çeşidi her toprakta sağlıklı yaşayamaz. Ama eğer yabani güle aşılanırsa her toprağa uyar.

İşte bu sebeple güllerin, narenciyelerin ve daha birkaç türün çelikle üretimi riskli. Her an ölme tehlikesi içindeler. İşiniz şansa kalmıştır. Ancak toprağınız uygunsa sorun olmaz.

Avantaj – dezavantaj arasında bir ayrıntı

Aşıdan bahsetmiştim. Anaç kök bitki olarak gereken türlerin üretilmesi yine gelişimin hızlı olması için çelikle yapılır. Birkaç istisna dışında genelde böyledir. Hatta bazen kök bitki olacak çelikleri önce aşılar sonra köklendirirler. Böylece iki iş bir arada bitiriyorlar.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Üretim / Çoğaltma

Etiketler: |

'Çelik yöntemleriyle bitki üretimi' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Özge, Ankara dedi ki:

    Benim hem çelikle köklendirdiğim hem de tohumdan yetiştirdiğim bitkilerde bazen yapraklar hala sağlamken sapın toprağa yakın kısmı kuruyor veya çürüyor ve bitki ya da fide eğilerek ölüyor. Birçok farklı bitkide ve farklı koşulda karşılaştığım bu sorunun nedeni ne olabilir acaba?
    ***
    Torf denen hazır poşet toprak bu işler için değildir. Doğal arazi toprağı, dişli kum ve torf karışımı yaparsanız çeliklerin köklenmesi için ve tohumdan fide yetiştirmek için daha sağlıklı olur. Dişli kum sıva yapımında kullanılan iri taneli kumdur. Karışımda bunu çok, torfu az tutun.

  2. Ali, Adana dedi ki:

    Kayısı ve şekerpare türü ağaçlar çelik ile çoğaltılabilir mi? Eğer çoğaltılabilirse bu çeşitler için yukarıda belirtilen hangi tür çelik almamız gerekir?
    ***
    Kış başında şu yöntemi deneyin: https://azbitki.com/olgun-dal-celigi

  3. Zeynep, İstanbul dedi ki:

    hocam benim ödevim var çelikle ağaç köklendireceğiz. nasıl yapıcam? hangi ağaç dalını kullanacağım? kaç haftada köklenir? bu ay için hangisi uygun?
    ***
    Ağaçlardan olmaz. Belki bir ihtimal söğüt dalı köklenebilir (en az 15 günü alabilir). Süs bitkilerinden yaprak güzeli suda, sardunya ise toprakta süratle köklenir. Ağaç olması şart değilse bunlarla deneyin.

  4. Esad, Uşak dedi ki:

    Oturduğum yerde çok güzel salkım söğüt ağaçları var. Bu zamanda da çelik alabilir miyim bilmiyorum. Almam uygunsa nasıl almalıyım ve nasıl bir ortam vermeliyim ki köklensin?
    ***
    Yaşlı olmayan, bir yaşında gibi dallardan çelik yapabilirsiniz. Tüm yapraklarını giderin. Direkt toprağa dikip 8 hafta boyunca her gün sulayın.

  5. Mine, İzmir dedi ki:

    Merhaba, verdiğiniz bilgiler için teşekkür ederim, elinize sağlık. Bahçemde mevcut olan saat (çarkıfelek) çiçeğini/sarmaşığını çelik yöntemiyle çoğaltmak istiyorum. Ekim itibariyle hangi alt yöntemi kullanmalıyım sizce?
    ***
    Son derece arsız çoğalma özelliği gösterir. Dalları süzek toprağa dikip sık sık sulayın. Kısa sürede köklenirler. Kışın bile yapılabilir ama köklenme uzun sürer.

  6. Ali, Tekirdağ dedi ki:

    Vişne meyvesi çelikten köklendirme yapılır mı?
    ***
    Aağaçlar için olgun dal çeliği yöntemi kış başında yapılır.

  7. Okan, Kıbrıs dedi ki:

    Yaşadığım yerde zeytin narenciye ve tropik meyve ağaçların çeliklerinden köklendirme yapmak istiyorum. Ama maalesef ki kıbrısta indol butirik asit satan zirai yer yok.sağlıklı organik bir yöntem var mı varsa paylaşır mısınız?
    ***
    Her türün çoğaltılması yöntemleri nelerdir tek tek öğrenmeniz lazım. Şu sayfaya da bakın: Narenciyeleri çelikle çoğaltmak

  8. Ayşegül C. -Trabzon dedi ki:

    Trabzon hurması köklendirmek istiyorum. Hangi yöntemle yapabilirim?
    ***
    Olgun dallarından ama fazla yaşlı değil, en fazla iki yıllık dallardan seçin. 30cm ile 40cm arası uzunluk yeter. Şimdi tam zamanı. Bolca dere kumu ile karıştırılıp harmanladığınız toprağa dikin. Dalın 20cm kısmı toprak altında kalacak. Kış boyunca eğer yağmur almayan yerde duruyorsa ara sıra sulamalısınız. İlkbaharda hem filizlenir hem köklenir.

  9. İstanbul, Yaren dedi ki:

    Zeytin çelik olarak satılan fidelerden mi yoksa deliköke aşılanmış fidelerden mi tavsiye edersiniz? Hangisi daha verimli olur? Delikökte baya fiyat farkı var.
    ***
    Fark etmez. Ucuz olanı alın. Doğru bakım yaparsanız iyi gelişirler. Kötü ve yanlış bakım ya da ilgisizlikte her iki tip fidanların da akibeti kötü olur. Aşılı olanların sadece aşı kısmından gelişim göstermesi lazım. Diğer yerlerden olan filizlenmeleri yok etmek zorundasınız.

  10. İlkan, Ankara dedi ki:

    Bir bahçeden zeytin ağacı çeliği koparttım bu zamanda köklenir mi?
    ***
    Hiç sanmıyorum. Zaten o dal fazla ince ve güçsüz. Ondan olmaz. Dalın aşağı kısmının çapı en azından 1cm olmalı. Ve tam olgunlaşmış olan dallardan. Sonbahar sonunda denemelisin.

  11. Ahmet, Sivas dedi ki:

    Burası kış memleket ağaçların uyanmasına 15 günden fazla var. Bahçemde beyaz kiraz var bundan çelikleme yapsam tekrar beyaz kiraz mı olur yoksa belirsiz mi olur?
    ***
    Ne kışı ağaçlar uyanacakları kadar uyandı. Ağaçlara tam olgun dal çeliği yöntemi tam uyku dönemi sandığımız dönemin en başında uygulanmalıdır. Yani mesela kasım ayının ortasından aralık ayının sonuna kadarki dönemde. Çok geç kaldınız. Şimdi hiç uğraşmayın. Üst dallardan çelikle köklendirilip üretilen yeni fidan her şeyiyle ana bitkinin kopyası olur.

  12. Gürol, Ankara dedi ki:

    Armut çelikle çoğaltılabilir mi?
    ***
    Evet. Yeni olgunlaşmış genç ve yapraklı dallarından yaz sonu-sonbahar başı döneminde yarı olgun dal çeliği yöntemini uygulayın. Ayrıca kış başında tam olgun dal çeliği yöntemini de deneyin bence.

  13. İsmail, Konya dedi ki:

    Kayısı elma, vişne ve kiraz gibi ağaçların çelik ile üretimini yapmak istiyorum. Bu Mevsim uygun mudur? Dışarıda mı bekletmeliyim yoksa aydınlık ama doğrudan güneş görmeyen bir yerde de mi. Hangisi daha iyi olur?
    ***
    Hayır hiçbiri olmaz. Kışın yaprağını döken ağaç ve çalı türleri için şu sayfadaki usul uygundur: Olgun dal çeliği (hardwood cutting)

  14. İsmail, Konya dedi ki:

    Sorduğum sorumu tekrarlamak istiyorum. Şu şartlar altında durum değişebilir diye düşünüyorum. Yetiştireceğim çelikleri ev ortamında uygun iklimi sağlamaya çalışarak yetiştirmek istiyorum. Olabilir mi şimdi? Kiraz kayısı elma armut ya da ceviz ve erik gibi türlerden belirttiğiniz şekilde çelik alarak evde uygun sıcaklık ve aydınlıkta yetiştirmek istiyorum.
    ***
    Ne şimdi, ne sonra ev içinde hiçbir zaman olmaz. Ben en doğru cevabı vermiştim.

  15. Oktay, Hatay dedi ki:

    Hocam turunçgiller çelik yöntemiyle köklenir mi?
    ***
    Pek tavsiye edilmez ama evet. Açıklamalar şurada: Narenciyeleri çelik yöntemiyle çoğaltmak


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.