Cyrtanthus elatus, ateş zambağı

Yaz sonunda çiçeklenen çok zarif ve güzel soğanlı bir tür olan ateş zambağı hakkında her türlü bilgiyi aşağıda okuyabilirsiniz.

Genel Bilgiler

Cyrtanthus türünün kabul edilmiş 50 türü var. birbirleriyle alakasız habitatlarda yaşayan ve birbirinden güzel çiçekler açan türlerin pek çoğu ancak kendi doğal habitatlarında sağlıklı gelişim gösterebilir ve süs bitkisi olarak yetiştirilmeye maalesef uygun değildir. Bu konuda en elverişli tek tür Cyrtanthus elatus’tur. Türlerin çoğu anavatanında çevre halkları tarafından ateş zambağı diye ortak bir isimle adlandırılır.

Ateş zambağı

Ateş zambağı çiçekleri ve yaprakları

Cyrtanthus elatus türü Amarillisgillerin soğanlı türlerinden, son yıllarda kesme çiçekçilikte git gide önem kazanan ve saksılarda yetiştirilmeye uygun, duruma göre kışın yapraksız veya bütün yıl yeşil yapraklı bir bitkidir. Çiçeklenme özelliğiyle ve soğanlı olmasıyla bildiğimiz amarillis bitkisine benzer. Fakat ateş zambağının yaprakları daha dar yapılıdır. Saf tür olarak çiçeklerinin esas rengi turuncuya ve mercan rengine çalan kırmızıya yakın bir renktir. En yaygın yetiştirileni ise skarlet kırmızısıdır. Ayrıca turuncuya yakın renkte olanı, pembesi, kavuniçi-pembe arası tonda olanı ve içi hafifçe kavuniçi olan beyaz çiçeklileri de türetilmiş. Bazıları varyete bazıları kültivar olarak kabul edilir.

Çeşitli renklerde ateş zambakları

Cyrtanthus elatus x montanus hibritinin nar çiçeği rengi benzeri renkte çiçekleri daha küçük ve daha zarif olur (çiçeklendiğinde görünüşü sanki ateş zambağı ile klivya karışımı özelliklere sahip gibidir).

Hibrit ateş zambağı

Cyrtanthus elatus x montanus

Eski bilimsel adı Vallota speciosa idi. Şimdi Cyrtanthus elatus.. İngilizcede en yaygın adı Scarborough lily’dir. Diğer adları ateş zambağı ve George zambağı.

Ateş zambağı (fire lily) denmesinin sebebi: Birçok Cyrtanthus türleri anavatanında doğal ortamlarında (Güney Afrika’nın güneydoğu kesimleri) kendiliğinden çıkan doğal çalılık yangınlarından sonra adeta acilen 10-20 gün içinde çiçeklenirler. Çiçeklenmeleri yaz sonu ile sonbahar ortası ara dönemine denk gelir. Yangın sonrasında fazla zaman geçmeden çiçeklenmelerinden şu anlaşılmalıdır: Çiçeklenmelerinde etken olan şey yangın değildir. Yaz sıcakları boyunca otların ve çalıların gelişip kurumaları, sıcakların artması ve yağışların azalması veya yağışsız dönemin başlamasıdır diye düşünülmeli. Dolayısıyla ateş zambağınızın çiçek açmaya karar vermesi için temmuz sonundan ağustus ortasına kadar 15-20 gün tamamen susuz bırakmanızda yarar var gibi görünüyor. Aslında ilkbahardan yaz sonuna kadar düzenli sulamayı tavsiye edenler çok. Birkaç yıldır yetiştirdiğiniz halde çiçek açtıramadıysanız benim tavsiyemi deneyebilirsiniz.

Kış soğuklarına dayanıklılığı -12C dereceye kadar olup tüm kıyı illerimizde bahçelerde yetiştirilebilir. İklim özelliklerine göre kışın tamamen yapraksız kalabilirler.

Yetiştirilmesi ve bakımı

Uzun süre direkt güneş isteyen ateş zambağı gölgelik yerlere uygun değildir. Günde en az 4 saat direkt güneş alabilmelidir. Evlerde yetiştirilmesi çok havadar ve uzun süre güneş alabilen bir pencere önünde tutulması şartıyla mümkündür. Fakat kış boyunca soğuk bir odada sadece toprak kupkuru oldukça sulayarak dinlendirilmesi gerekir.

Saksı, toprak

Toprağının organik madddelerce zengin olması tavsiye edilir. Torf adıyla satılan hazır poşet topraklar ateş zambağı için uygundur. Kendinden humuslu doğal toprak belki daha iyi olur. Bir miktar dişli kum karıştırarak toprağın süzekliğini mutlaka arttırmalısınız.

Ateş zambağı soğanını ilkbaharda satın alıp dikmelisiniz. Saksı tek soğana göre hesaplarsak, 6 tanesi ne kadar yer kaplıyorsa o genişlikte olmalı. Derinliğinin fazla olmamasında yarar var. Zira kökler uzanacağı fazla yer bulursa çiçek açmaya gerek görmeyebilir. Soğanı tam ortaya gelecek şekilde ve sadece en üst – en uç kısmı toprak dışında kalacak şekilde dikin. Yani boğaz kısmı da toprak altında kalacak.

Soğanları hızla yavru soğanlar üretir. Bunları ayırmada acele etmeyin. Ertesi yıl kış sonunda sıkışmayacakları yeterli genişlikte saksılara toprağını dağıtmadan aktarın. 3. veya 4. yılında soğanları ayırın.

Sulama, besleme

İlkbaharda canlanma gösterdiğinden itibaren, yaz sonunda ateş zambağınızın çiçeklenmesi bitinceye kadar toprak hafiften kurumaya başladıkça sulamalısınız. Sonra sulama sıklığı biraz azaltılmalı. Kış aylarında ise sadece toprak kupkuru oldukça sulayın. Kışın yapraksız kalmış olsa bile kupkuru toprakta uzun süre bekletmemelisiniz.

Ateş zambağı bol bol soğan üretme özellikli olduğundan dolayı düzenli bitki besini istiyor. Nisandan temmuz başına kadar azot oranı biraz düşük bitki besini, sonra ağustos sonuna kadar potasyum oranı yüksek bitki besini verin (potasyum oranı yüksek bitki besini yerine domateslere özel suni gübreden suda çok az miktarda eritilerek verilse daha iyi olur). Bu her iki tip bitki besinlerini dozajı doğru ayarlayarak ortalama 20 günde bir vermelisiniz.

Çoğaltılması

En sık başvurulan ve en kolay çoğaltma yöntemi soğanlarını ayırmaktır. Zaten buna ihtiyacı var çünkü 4 yıldan fazla koloni halinde kalmaları çiçeklenmelerini azaltır veya durdurur. Soğanları her 4 yılda bir defa ayırın. Gelişim çok hızlı olmuşsa 3 yılda bir ayırmak daha iyi olur. Kış sonunda ayırıp çiçek açacak kadar büyük olanları tek tek, küçükleri ise uzun dikdörtgen bir saksıya uygun mesafelerde hepsini aynı saksıya dikin. Bunlar yeterince büyüdüğünde kendi saksılarına dikin.

Tohumla yetiştirilmesi çok süzek ve çok havadar toprak gerektiriyor. Ateş zambağı çiçeklerinde polenleşme olabilmişse çiçekler solduktan sonra tohum kapsülleri oluşur. Bunlar olgunlaşıp kuruyunca içindeki tohumları alın. İlkbahara kadar buzdolabında saklamanız gerekiyor. Çünkü tohumlar bekletilmeye gelmez. Buzdolabında saklamak şartıyla en fazla 6 ay dayanabilirler. İlkbaharda yarım santimden bile az, 2-3mm kadar derinlikte olacak şekilde süzek toprağa ekin. Tohumlar çimlenene kadar üst yüzeyin ıslaklığı kayboldukça hiç vakit kaybetmeden tekrar su fısfıslayarak ıslatın. Tohumlar çimlendikten sonra üst yüzeyin ıslaklığı ve nemliliği de kayboldukça sulayın. Bunların çiçek açabilecek kadar büyümeleri bakıma göre 3 veya 4 yıl sürer.

Problemleri

Çiçeklenmeme problemi güneş azlığından, fazlaca büyük saksıdan ya da pekçok soğanlı kolonileşme yüzünden olabilir. Gerekenleri yapmalısınız. Kış aylarında gerekmediği halde sık sık sulamak kökleri çürütebilir. Bahçede yetiştirilen ateş zambaklarına sümüklüböcekler ve salyangozlar zarar verebilir

Faydalanılan kaynaklar

Cyrtanthus Species Two – pacificbulbsociety.org
Cyrtanthus – – pacificbulbsociety.org
Cyrtanthus – pza.sanbi.org

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: | |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)