Panax – Ginseng

Geleneksel tıp ve şifacılıkta çok eskilerden beri önemli yeri olan ve son yıllarda alternatif tıpta çok önem verilen Panax (Ginseng) türleri köklerinin faydasıyla bilinir. Aslında yapraklarından da faydalanılır.

Panax cinsi bitkiler Araliaceae familyasındandır. Asya ginsengi ve Amerikan ginsengi diye başlıca iki çok meşhur türü bulunuyor. Adı çok geçen isimlerden bazıları kırmızı ginseng, Çin ginsengi, Kore ginsengi vesaire.

Amerikan ginseng (Panax quinquefolius)

Ginseng türlerini kapsayacak şekilde bilimsel sınıflandırmada cins adı olarak Yunancadan Panax kelimesi kullanılmış. Her şeyi iyileştiren anlamındadır. Ginseng ismi daha çok geleneksel tıpta kullanılır. Kök insan gibi bir anlamı var. Kökler insan bacaklarına benzetilmiş. Şifalılığı yumru köklerinin içerdiği Ginsenoside maddesinden gelir.

Panax (Ginseng) türleri orman altı bitkilerindendir. Aşağıdakilerin hepsi Panax’ın türleridir ve hepsi de aynı faydayı sağlar. Ama en çok yetiştirileni Amerikan ginsengtir:
Panax bipinnatifidus
Panax ginseng (Asian ginseng)
Panax japonicus
Panax quinquefolius (Panax quinquefolium, American ginseng)
Panax vietnamensis
Panax wangianus
Panax zingiberensis

Ginseng Yetiştirilmesi

Dikkat: Aşağıdaki bilgiler panax – ginseng yetiştiriciliği yapmak isteyenlere tam olarak yeterli değildir. Burada amaç daha ziyade merak eden kişileri bilgilendirmektir.

En değerli, en pahalı Panax (Ginseng) ürünleri doğal usulle üretilenleridir derler ama zaten mecburen doğal yetişme tarzı taklit edilerek yetiştirilir. Üretimi – çoğaltılması genellikle tohumlarıyla yapılır ve en çok Amerikan ginseng denen Panax quinquefolium türünün yetiştiriciliği yapılır. Bu tür -34C derece soğuklara dayanıklıdır. Fakat tohumdan fideler elde etmede ilk gelişim aşamasında o kadar soğuğa fidelerin çoğu dayanamaz. İlk yıl körpe fideler ağır donlardan korunmalıdır. Daha doğrusu fideler önce deniz seviyesi bölgelerde kışın don olaylarından korunarak üretilmeli ve 1 yıl kadar güçlendikten sonra orta şiddet don olayları olabilen dağ ormanlarına götürülüp dikilmelidir.

İstediği iklim: Panax quinquefolium fazla sıcak sevmez. Güneşi de sevmiyor bu çok önemli. Kurak döneme hiç gelmez. O yüzden Türkiye’de sadece Karadeniz kıyılarındaki ormanlarda ve dağ ormanlarında yetiştirilebilir. Ormanda olmaları niçin önemli? Çünkü yaz boyunca gölgede olmaları gerekiyor. Orman dışı arazilerde özel gölgelendirme yapılacaksa güneş ışınlarını ortalama %80 civarlarında filtreleyen sera gölgelik örtüleri kullanılmalıdır.

Tohumların çimlendirilmeleri

Ginseng tohumlarının çimlenmeleri genelde 18-20 ayı buluyor. Nadiren (tohumlardan pek azı) 6-7 ayda çimlenir. Maalesef bu kadar çabuklaştırmanın bir yolu yok. Tohumlar ilk olgunlaştıklarında alınır ve hemen ekilirler. Bir yıl toprak altında özel bakımı yapıldıktan sonra sonbaharda satışa çıkarılır. Bu bir yıl özel bakımlı tohumlar özel ambalajlarında alınıp hemen ekilirse, kışı atlattıktan sonra ilkbaharda mart-haziran arasında çimlenirler. Aşağıda sıfırdan başlanarak ne nasıl yapılır aşama aşama anlatmaya çalıştım.

1- Tohumların alınışı ve ilk ekilmeleri

Panax-ginseng bitkileri yaz başında meyve verir. Yaz sonuna kadar meyvelerdeki tohumların olgunlaşmaları tamamlanır. Bunlar ilkin yeşildir ve toplandıkları zaman hemen ekilmeleri gerekiyor. Tohum toplamada acele edilmelidir çünkü ilk don olayları görülmeden ne kadar erken ekilirlerse o kadar iyidir. Taze tohumlar şu şekilde ekilmelidir:

Önce malzemeleri sayalım: 1- Kutu yapmak için ince tahta levha (genişçe bir boru haline getirilecek -hazır un eleği de iş görür). Kutunun tahtadan olması tavsiye edilir ve en fazla 30cm derin olmalıdır (tohum çok ise iki ayrı kutu hazırlamalısınız). 2- Altını ve üstünü kapatmak için plastik sineklik tülü. 3- Temiz ve nemli kum (en sağlıklısı kuvars kumudur)..

Kutuya en alta 3-4cm yüksekliğinde nemli kum yayın. Kumun üstüne 1cm veya 2cm yüksekliğinde bir tabaka halinde tohumları yayın. Üzerine yine 3 veya 4cm yüksekliğinde nemli kum.. Böylelikle tabakalar halinde devam edin. En üst yine nemli kum tabakası olmalı. Üzerini sineklik tülü ile sağlamca kapayın.

Hazırladığınız kutuyu kuzey cephe tam gölgeli ve soğuk rüzgarları alan bir yere gömün. Kutunun üst kısmı 5cm kadar toprak altında kalacak. Toprağın üzerini ise 8-10cm yüksekliğinde malç tabakası ile örtün.

2- Birkaç ay sonra

İlkbaharın ilk günlerinde (mart sonu, nisan başı) kutuyu gömdüğünüz yerden çıkarın. Tohumları tek tek kontrol edin. Yumuşamış olanları atın. Pek azı çimlenmiş olabilir. Onları hemen dikip büyütmek için ayırın (bir an önce ekip sulamak için acele etmelisiniz). Büyük çoğunluk sert ve sağlıklı tohumlar şimdi şu işlemi görecekler:

Yeterince nemli kum ile tekrar kutuya doldurup aynı şekilde gömün.

3- Bir yıl tamamlanınca..

Yaz sıcakları tamamen geride kalıp sonbahar serinleri başladığında kutuyu çıkarın. Tohumları kumdan ayırın. Tohumlar eskiye göre biraz şişmiş ve bazıları açılmaya başlamışsa zaten böyle olmaları gerekiyor. Değilse bir şeyler ters gitmiştir ama yapılacak bir şey yok. Yine de aşağıda anlatıldığı gibi normal tohum ekimine geçme zamanı gelmiştir.

Toprağını önceden işleyip hazır hale getirdiğiniz fide yataklarına tohumları peş peşe birbirlerine ortalama 12cm mesafe ile, 1cm kadar derine gömerek ekin. Sıra aralıkları ise ortalama 20cm olmalı. Tohum ekimini bitirince toprağın üstünü 4-5cm yüksekliğinde malç ile örtün (ince kıymıklar halinde ağaç kabukları veya kuru yapraklar ya da talaş malç olarak kullanılabilir). Malç toprağın nemliliğinin korunması ve ayrıca don olaylarının zarar verme riskine önlem amaçlarıyla kullanılır.

Böylece ikinci defa kış soğuğuna maruz kalacak olan tohumlar ilkbahar geldiğinde çimlenip yapraklanmaya başlarlar.

Panax – Ginseng fidelerinin ekilişi

Yukarıda fideler nasıl elde edilir okudunuz. Şimdi o fidelerin esas yerlerine dikilmelerini okuyacaksınız. Anladığınız gibi bu bitkinin fidelerini elde etmek için 18-20 ay çile çekiliyor. Fideler topraktan yükselirken de birkaç ay kontroller ve bakımlar yapılır. Sonbaharda fideler satışa çıkarılabilir. Elbette fiyatının da ona göre iyi bir değerde olması normaldir.

Satışa çıkarılacak ya da esas kalıcı yerlerine dikilecek olan ginseng fideleri aslında yaprakları solmuş ginseng mini kazık kökleridir. Fidelerin topraktan sökülmeleri için yaz boyunca biraz güçlenmeleri, yaz sonunda yapraklarının kurumaya başlamaları gerekiyor. Sonra kazık köklerin hiç zarar görmeyeceği şekilde sökmelisiniz. Aslında bir yıl daha bekletmek iyi olur. Bir yaşını geçirmiş fidelerin kökleri daha sağlamlaşmış olup fiyat olarak da daha iyi kazanç getirir.

Toprak suyu iyi süzdürür nitelikte olmalıdır. Kil oranı fazla olursa köklerde çürütücü hastalıklar oluşabilir. Bunun dışında pH ve verimlilik açısından ginseng bitkileri hiç seçici değildir. Gübrelemeye gelince: Normal odunsu-çalı tarzı süs bitkilerine uygun özel gübreler onlarla aynı usulde verilebilir.

Ginseng kökü

Fideler daha doğrusu mini kazık kökler 45 derece açı ile hafif eğik olacak şekilde, tepelerindeki filizlenme gözü yukarıda ve toprağın 5cm altında kalacağı şekilde, birbirlerine ortalama 30cm mesefali olarak dikilmelidir. Sonra toprak yüzeyi 4-5cm malç ile örtülür. İlkbahar geldiğinde yapraklanmaya başlarlar.

Sulamada dikkatli olunmalıdır. Yağmursuz dönemlerde toprak iki günden fazla kupkuru kalmamalı. Ayrıca peşpeşe gereksiz sulamalar zararlı olabilir. Toprakta yeterince kuruma olmadıkça sulamayın.

Hasat (olgun köklerin toplanması, satışı)

Özel bakımla yetiştirilen ginsenglerin hasadı 4 yılını tamamlamalarından itibaren yapılabilir (daha uzun yıllar beklenmesinde sakınca yok çünkü bu ancak daha fazla büyüyüp ağırlaşmalarını ve daha fazla para etmelerini sağlar). Tamamıyla doğal, tamamıyla organik panax – ginseng yetiştiriciliğinde hiçbir ilaçlama ve gübreleme yapılmaz. Ancak çevrelerindeki bitkiler ayıklanabilir, sulama yapılabilir. Bunlar özel bakımla yetiştirilenlere göre yaklaşık 10 kat daha fazla parasal değer taşırlar. Zaten kayda değer bir gelişim göstermeleri en az 7 yıl ister.

Hasat zamanı ise sonbahar en iyi zamandır. Toraktan kökleri söktükten sonra tahta kasalara koyacaksınız. Metal bir şey köklere değmemeli. Daha sonra direkt güneş almayan bir yerde bir müddet suda bekletilir, toprağı çamuru giderilir, sonra tekrar yıkanır. Suyu süzülüp kuruduktan sonra satana kadar tahta kutularda havadar odalarda bekletilmeli.

Faydalanılan kaynaklar

Ginseng — wikipedia.org
Care and Planting of Ginseng Seed and Roots — NC State Extension Publications

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Yabani ot-çalı

Etiketler: |


'Panax – Ginseng' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Mithat Ünveren dedi ki:

    Bende ginseng tohumları var. Ginseng tohumu meyvadan nasıl temizlenir ve saklanır? Ekim zamanı nedir? Nasıl ekilir?
    ***
    Sorunuz üzerine sayfayı yeniden düzenledim. Artık sorularınızın cevapları yazı içinde ayrıntılarıyla mevcut.

  2. Mustafa, Sakarya dedi ki:

    Benim bu bitkiye ilgim çok yalnız tohumları nasıl bulacağım daha önce hiç rastlamadığım bir bitki.

  3. Mustafa, Sakarya dedi ki:

    Fındık bitkisinin altına eksek olur mu acaba?
    ***
    Bilmem. Bulursanız deneyin. Eğer terk edilmiş bir fındıklıksa olabilir de bakımı yapılan fındıklıklar bence uygun değil.

  4. İskender, Kocaeli dedi ki:

    Bu bitkinin tohumlarını nereden temin edebilirim? Kocaeli, Karadeniz sahil bölgesinde yaşıyorum. Bu bölgedeki ormanlarda yetiştirebilir miyim bu bitkiyi?
    ***
    Evet çok uygun bir iklim. Tohumunu nereden bulabilirsiniz bilmiyorum.

  5. Yücel, Uşak dedi ki:

    İç Egede kuzeye bakan sık ormanlık alanlarda denenebilir mi sizce?
    ***
    O cıvarlarda kış soğukları açısında sorun yok ama yazın uzun süreli susuz kalmaya dayanacağını sanmıyorum.

  6. Kevser, Gaziantep dedi ki:

    Bir arkadaşım geçenlerde bana saksı içinde bir ginseng bitkisi hediye getirdi. Ona nasıl bakacağımı bilemiyorum. Ne sıklıkta su ister? Yazıdan güneşi sevmediğini anladım. Ama aydınlık mı, loş yerleri mi sever? Gübre vermeli miyim? Şu an dekoratif, küçük bir saksının içinde. Bitkinin boyu yaklaşık 30 cm ve bunun yarısından çoğunu dışarıda duran kök bölümü oluşturuyor. Saksı ise oldukça küçük. Yaklaşık olarak 20×20cm boyutlarında ve derinliği de galiba 10 cm civarı. Bu saksı onun için yeterli mi? Daha geniş bir saksıya ihtiyacı var mı?
    ***
    Saksıda yetiştirilebilecek bir bitki değil. Hele öyle bir saksıda hiç olmaz. Size gelen muhtemelen alakasız bir bitkidir. Eğer gerçekten ginseng bitkisi ise çok büyük ve derin bir saksı gerekiyor. Yumrunun tamamı toprak altında kalmalı. Devamlı açık havada, çok aydınlık, sabah veya akşam güneşini alan bir yerde tutun. Toprak üst yüzeyi kurudukça sulayın. Gübreden önemlisi besleyiciliği yüksek gerçek toprakta yetiştirmektir. Hazır poşet topraklarda olmaz.

  7. Mehmet D. -Bursa dedi ki:

    Gingseng teknoloji, bilgi, emek isteyen zor bir tarım bitkisi. Türkiye’de yetiştirmek için oldukça ileri görüşlü bir kapasite gerekiyor. Bu konuda yatırım yapmayı düşünenlere yardımcı olabilirim. Türkiye 40000000 $ yılda bu bitkiye ödeme yapıyor. Kanada 700 000 000 $ ihracat yapıyor. Bu konuda yatırım oldukça karlı.

  8. Cefer O. dedi ki:

    Bende ginseng tohumları var. Bu sene balkonda saksılarda yetiştirmeye çalıştım. Tutmadılar. İlkbaharda yetiştirmeye başladım olmadı. Ev koşullarında ginseng yetiştirmek istiyorum.

  9. İsmail, İstanbul dedi ki:

    Bu bitkiyi yeni duydum ve çok ilginç buldum. Hatta bulabilirsem alıp denemeyi düşünuyorum. Maliyet olarak bulabilmem ne kadar tutar?
    ***
    Bilmiyorum ama dikkatli olun. Çünkü bizde üç kuruşluk şeyler için bin misli fazla para isteyenler çok. Ayrıca internet siparişlerinde daima alakasız şeyler gönderiyorlar.

  10. Metin Oruç dedi ki:

    Almanya’dan bir miktar tohum getiririm. 250 tanesi hazır kaplanmıştı. İki plastik leğene ekip mutfağa bıraktım. Doğu penceresi güneş bitkilere gelmiyor. Hemen cimlendiler. Diğer 1000 tanesini bahçeye ektim. Onların bu sene çimlenmeme ihtimali var. Ağrı Eleşkirt’te yaşıyorum. Bu işi ticari olarak yapacağım. Ayrıca sibirya ginsengi de var, bin tane kadar. Onları da bahçeye ekip sonra köydeki tarlaya şaşırtacağım.

  11. Ahmet A. dedi ki:

    Kırmızı killi toprak demişsiniz ama bu toprak Akdeniz bölgesinde var (ki güneşli gün sayısı oldukça fazla) ve adı terra rose ama siz batı karadenizden örnek vermişsiniz yetiştirilmesi en uygun bölge olarak. Lütfen yanlışımı düzeltiniz saygılarımla.
    ***
    Hem sıcağı ve güneşi sevmemesi hem orman altı bitkisi olduğundan dolayı Akdeniz bölgesindeki ormanlar sanıyorum pek elverişli olmaz. Ayrıca toprak niteliğinden ziyade iklim önemlidir.

  12. İlhami S. -Sakarya dedi ki:

    Merhaba bu bitkiyi Sakarya’nın Hendek ilçesinde yetiştirebilir miyim orası uygun mudur? Tohumları Ekerken bize yardımcı olacak, nasıl ekmemiz gerektiğini gösterecek birileri var mıdır? Örneğin ilçe tarım müdürlüğü olabilir mi?
    ***
    İklim olarak elbette uygundur. Tohumları ekmek için yardım gerekmez. Kendiniz ekebilirsiniz. İsterseniz bildiğiniz yerlere gidin danışın.

  13. İlhan dedi ki:

    Orman Genel Müdürlüğü ile Güney Kore Cumhuriyeti Gyeongsangbuk-Do Eyaleti arasında Ginseng’in Türkiye’de yetiştirilmesi ve AR-GE konularında işbirliği yapmak gayesiyle 2014 yılında Güney Kore’de iyi niyet beyanı imzalanmıştı. Bu beyan kapsamında Güney Kore’ye özgü Ginseng (Panax ginseng C. A. Meyer) bitkisinin Türkiye’de yetiştirilme koşullarının araştırılması için İç Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Marmara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ve İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi ortaklığında araştırma projesi başlatılmıştı. Proje kapsamında 19-24.03.2016 tarihleri arasında Ginseng Araştırma uzmanları ve proje ekibi tarafından Genel Müdürlük deneme sahalarında yaklaşık 6500 adet Ginseng tohumu ekimi ve 1500 adet Ginseng kök çeliği dikimi yapıldı. Ülkemizde Ginseng yetiştirilmesi için Yaylacık Araştırma Ormanı’nda iki; İstanbul Çatalca’da üç ve İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Bahçeköy Fakülte Ormanı’nda iki adet olmak üzere ülkemizde toplam 7 deneme sahası tesis edildi. Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü Sitesi

  14. İlhan, Ankara dedi ki:

    3 Yıldır Ginseng üzerine araştırma ve denemeler yapmaktayım. Bu sene ekmiş olduğum 5 aylık Ginseng’lerim bulunmakta.

  15. Utku, İzmir dedi ki:

    Ginsengi cevizin altında yetiştirmeye çalışmayın. Ceviz diğer bitkilerle rekabeti engellemek adına toprağı zehirleyen bir ağaçtır. Ginseng köklerini olumsuz etkiler. Bu zehirden çok nadir bitki etkilenmez (örn. Siyah frenk üzümü, zira kendide aynı kimyasallarla kendini savunur). Kırklareli’nin ormanlık alanlarından Samsuna kadar olan bölgelerde dağlık/ormanlık alanlarda yetiştirin. Sibirya ginsengi işlenmeden satılmaz odunsudur. Kore ve Amerika ginsengi gölge sever(%80). Kesinlikle gölgede yetiştirin. Batı Karadeniz en uygun yer. Amerikan ginsengi Tokat gibi Karadenizin iç kısımlarında daha rahat yetişebilir.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)