Bahçede muz yetiştirme

Muz kışın çok hafif don olaylarına dayanıklı bir bitkidir. Birçok ilimizde bahçede yetiştirilebilir. Bu şekilde ancak kocaman yaprakları için yetiştirilen bir süs bitkisi olarak düşünebilirsiniz. Meyve vermesi her yerde her şartta mümkün değildir.

Musaceae familyasının Musa cinsinden Musa acuminata türünün birkaç hibrit ve kültivarı hem muz meyvesi yetiştiriciliği için hem süs bitkisi olarak kullanılır. Anavatanı güney-doğu Asya’dır. Tropikal ormanların ağaç altı bitkilerindendir. Yağışlı iklimlerde sulak ve sulu arazilerde bulunur. Musa balbisiana türü ile melezleştirilip tam gün direkt güneşe uyumlu, meyveleri tatlı ve çekirdeksiz olan hibritleri ve kültivarları geliştirilmiş.

Türkiye’de Anamur ve Alanya’da muz yetiştiriciliğinde en çok Musa acuminata ‘Grand Nain’ adlı kültivar (çikita muz) kullanılır. Aslında kışın -7C dereceyi bulmayan hafif don olayları görülen birçok yerde yetiştirilebilir. İstanbul, İzmir, Trabzon, Sinop.. Fakat şu iki sebepten dolayı meyve vermeleri her yerde mümkün olmaz:

1— Kışın -3C derece ve daha fazla soğuk eğer bir gün gibi kesintisiz sürerse muzun toprak üstü kısımları tamamen donarak ölür. Baharda gelişime sıfırdan başlar. Halbuki çiçeklenip meyve vermesi için kışın soğukta sadece yapraklarını kaybetmesi, toprak üstü kesımlarının tamamıyla ölmemesi gerekir. Çünkü sadece bir yaşını dolduran muz sürgünleri çiçeklenebilir.

2— Çiçeklenmeye başlamasının en geç haziran sonunda gerçekleşmesi gerekiyor. Ve meyvelerin yeterince büyümeleri için sonbahar serinlerinin iyice bastırmasına kadar 4 aylık bir süreye ihtiyaç var. Uygun iklim ancak Akdeniz kıyı kesimlerinde ve Güney Ege kıyı kesimlerinde mümkündür. Meyvesi için muz yetiştiriciliği buralarda en güvenli şekilde seralarda mümkündür. Serasız açıkta yetiştiricilik özel mikroklimaya sahip olan Alanya’da ve Anamur’da mümkündür. Yine de risklidir. Risk kışın ısının sıfıra ve sıfırın altına düşmesidir ki bu açıdan Türkiye’de güvenli hiçbir yer yoktur.

Çiçeklenme, meyve verme şartı

Muz bitkisi toprak altında korm adı verilen büyük yumrulara sahiptir. Isı elverdiği sürece ara sıra sürgünler verir. Bir sürgün büyür, dünyaya geldiği ilk yaz boyunca 2 metreyi bulur, yeterince güçlenir ve şansına kış soğuklarında yapraklarının sadece yeşil kısımlarını kaybetmekten başka zarar görmezse ikbaharda gelişimine kaldığı yerden devam eder. Temmuza doğru çiçek sapı verir. Yani eğer muz her kış toprak dışı sürgünlerini kaybediyor ve her baharda sıfırdan gelişime başlıyorsa asla çiçek açmaz meyve de vermez.

Çiçeklenmeye başlaması normal meyve vereceği anlamına gelmez

Kocaman bir çiçek sapı uzantısı çıkaran muzda üç tip çiçeklenme olur. İlk olarak dişi çiçekler (dolgun ve büyük bir baş parmak kadar meyvelerin ucunda), sonra daha az sayıda nötr çiçekler (daha küçük meyvelerin ucunda) ve en son erkek çiçekler (meyvesiz olarak) açar. Meyve elde edebilmeniz için gereken şey ilk açması gereken dişi çiçeklerdir. Fakat muzun kökleri yaz sıcaklarını iyice hissedemezse ilk açacağı dişi çiçekler oluşamaz. Çiçeklenme nötr çiçeklerden başlar. Nötr çiçeklerdeki meyveler güdük kalır. Gelişemezler.

Muzun ömrü

Toprak altı korm – yumru kısımları çok uzun ömürlüdür. Bizim gördüğümüz ağaca benzer kısım ise iç içe gelişen yapraklar kısmıdır. Muzda gövde olmaz. İç içe yaprak sapları çok sıkı katmanlar halindedir. Her yeni yaprağın sapı eskilerinden daha uzun olur ve böyle yükselir. Bu tip yapılaşma gövdeye benzer ama değildir. Yalancı gövde denir. Bir sürgün yalancı gövde haline gelip 1 yaşını doldurduktan sonra artık yeni yaprak vermez. En son olarak çiçek sapı çıkarır. Çiçek sapı çıkarmış bir muz sürgününün ömrü tamamlanmış demektir. Meyve hasadından sonra dipten kesebilirsiniz. Genel tavsiye kesmemek, kendiliğinden kurumasını beklemektir. Böylece yumrular o işi bitmiş sürgündeki besin ve enerji birikimlerini geri çekerek diğer sürgünleri beslemede kullanır. Muzun yaşam döngüsü böyledir. Çiçek açıp meyve veren sürgünler ölür gider ama toprak altından daima daha fazla sayıda sürgün vererek yıldan yıla çevreye yayılır.

Bahçelerde yetiştirilmesi

Kocaman yaprakları ve egzotik bir tropikal palmiye görüntüsü sunmasıyla muz yeterince geniş bahçeler için çok güzel bir dekorasyon bitkisidir. Kışın toprak üstü kısımları donup yok olsa bile ilkbaharda yeniden filizlenerek hızla büyür. Yaz ortasına kadar 1 metreyi aşmış olur. Bunun için güneye bakan (kış boyu ve ilkbaharda çok uzun süre direkt güneş alabilen) yerlere dikmeniz gerekir.

Muz bitkisi

Amaç meyve elde etmek değilse (ki zaten pek mümkün değildir) gübre istemez. Sadece bol bol ve sık sık sulamanız lazım. Sulama ise hızlı gelişim için gerekir. Yoksa muz susuzluğa dayanıklıdır.

Muz bitkisi toprak seçmiyor.  Ağır killi topraklarda bile gayet güzel yetişir. Meyve verimi için ise mümkün olduğunca bitkisel çürüntülü, humuslu, kumlu bir toprak lazım. İyi meyvelenmesinin iki şartı: Birincisi ve en önemlisi köklerinin sıcağı iyi hissetmesidir. Onun için muz dikerken fazla derine gömmeyin ve toprağının da çok havadar ve süzek olmasını sağlayın. İkinci şart toprağının organik besleyiciliğinin gayet yüksek olmasıdır. En sevdiği şey organik gübrelerdir.

Bahçenizde muz yetiştirecekseniz meyve için uğraşmanızı tavsiye etmem. Gübrelemeyle filan uğraşmayın. Kışın don olaylarından korunursa yaz aylarında kocaman çiçek sapı yine çıkaracaktır. Bu da sadece görsellik için güzel olur. Meyveleri Yaz sıcakları erkenden bastırmayan yerlerde nötr çiçek meyveleri olacaktır ve güdük kalacaklardır.

Güney Ege sahil kasabalarında bazen normal meyve verebiliyor ve meyveleri kışa kadar yeterince büyüyor ama her yıl olmaz. Hava şartlarına göre şansa kalmış bir şey. Akdeniz kıyı kesimlerinde meyve verebilmesi genelde mümkündür.

Meyve hasadı

Muz dalında olgunlaşabilir. Veya siz istediğiniz zaman keserek daha çabuk olgunlaşmalarını sağlayabilirsiniz. Fazla serin olmayan bir mutfağın bir köşesinde en geç 10 günde sararırlar. Sararma tamamlandığında yenebilecek şekilde tatlanmış ve yumuşamıştır da.

Ankara iklimine uygun muz türü

Japon muzu (Musa basjoo) -20C dereceye kadar kış soğuklarına dayanır. Fakat sadece toprak altı kısmı dayanır. Kışın ilk don olayında zarar gördüğünde dipten kesin. Üzerini 20cm yüksekliğinde kuru yapraklar ve toprak karışımıyla örtün. Nisan sonuna doğru açın. İlkbaharda havalar biraz ısınınca filizlenir ve çok hızlı bir şekilde büyümeye başlar. Çiçeklenmesi güzeldir ama meyveleri mini olur ve yenemez.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri, Meyve-Yemiş

Etiketler: |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)