Çiğdem (Crocus) ve Safran (Crocus sativus)

Irideceae (Süsengiller) familyasından Crocus veya Çiğdem tek bir tür bitki değil, birçok tür bitkilerin genel adıdır (cins). Çeşitli renklerde çiçek açan çiğdem türleri bahçe bitkisi olarak yetiştirilir. Safran ise Çiğdem türlerinden çok eski çağlarda oluşmuş bir hibrittir.

Çiğdemlerden bazı türler yaz sonunda, bazıları da sonbahar ortalarında erkenden çiçek açarlar. Sonbaharda çiçek açanlar hava şartlarına göre yavaşlayıp çiçek açmalarını kış ortasına veya bahara ertelerler. Diğerleri zaten kış sonundan önce çiçek açmazlar.

Çeşitli renklerde çiğdem çiçekleri

Safran dahil her çiğdem türü yaz aylarını yaprakları ve kökleri kurumuş olarak geçirir. Sonbaharda serin havayı hissettiklerinde hem kök salar hem yaprak uzatmaya başlarlar. Yaz sonunda ve sonbaharda çiçek açanlar genelde köklenmeden önce çiçeklenir.

Çiğdem türlerinin gelişim özellikleri

Çiğdemlerde ve safranda soğan dediğimiz kısım gerçekte soğan değildir. Bu tip yapılara korm denir. Çiğdem kormları sonbaharda serinde aktifleşmeye, köklenmeye başlarlar. Korm sahip olduğu besini ve enerjiyi yeni kökler, yapraklar ve çiçek oluşturmak için harcar. Çiğdemlerin yapraklanmalarıyla beraber yavaş yavaş yeni birkaç korm oluşumu başlar. Eski korm adeta içi boşalır gibi küçülür. İlkbaharda havalar iyice ısınana kadar yeni kormlar gelişimini tamamlamış olur. O zaman kökler ve yapraklar kurur. Yeni kormlar sıkılaşıp güçlenir. Sonbahar serinlerine kadar uykuda beklerler.

Safran

Crocus (Çiğdem) cinsinin Crocus sativus türü. Aslında safran doğal bir has tür değildir. Binlerce yıl önce Eski Girit uygarlığında bir hibrit olarak ortaya çıkmıştır. Temelinde Crocus cartwrightianus çiğdem türü olduğu iddia ediliyor. Bunun ana vatanı ise Yunanistan’ın Attika yarımadasıdır. Kalker taşı yoğun olan arazilerde doğal olarak yetişir. Sonbaharda çiçek açar.

Baharat olarak safran

Safran, çiçekleri ve yaprakları

Yemeklere, tatlılara altın rengi kazandırır. Böyle bir rengi başka maddelerle oluşturmak zor. Ağırlığına göre fiyatı bakımından dünyanın en değerli baharatı safrandır. Bu açıdan düşünürsek dünyanın en değerli bitkisi safrandır demek doru mudur? Hayır. Çünkü örneğin 150 kadar safran çiçeklerinden toplanan küçücük ince uzantıların tümü kurutulduğunda ancak bir gram eder. Yüksek fiyatı da kurutulmuş ve iyi korunmuş olanlar için geçerlidir.

Türkiye’de safran üretimi azdır. Yunanistan bile safran üretiminde Türkiye’den bir hayli ileridedir. Dünyanın en büyük safran üreticisi ülke İran’dır.

Safranın değerli kısmı çiçeklerinde oluşur. Bunlar polenleri kapmaya yarayan dişi organlardır (Botani ilminde stigma). Safranda, bir çiçekte üç adet olup rengi kırmızıdır. El ile tek tek toplamak gerekiyor.

Çiğden yetiştirme ve bakımı

Çiğdem (ve safran) kormlarını (soğanlarını) yaz sonunda veya sonbaharda ekmelisiniz. Hiçbir özel bakım istemez. Verimsiz, kıraç topraklarda bile kendi hallerinde yaşar giderler. Yaza doğru yapraklar kurur. Soğanlar yaz boyunca toprak altında uyku halinde kalır.

Safran kormu

Eğer kış sonundan itibaren pek yağış olmazsa toprak kurudukça sulayın. İlkbaharda yapraklar sararana kadar susuz bırakmayın. Böylece yeni oluşmakta olan kormlar çok iyi gelişir ve yaz sıcaklarında hiçbiri eriyip gitmez. Büyükler ise iyi yapılanmış oldukları için yaz sıcaklarında güç kaybetmezler. Sonraki gelişim döneminde çiğdemleriniz veya safranlarınız daha çok sayıda çiçek açarlar.

Çiğdem ve Safran çoğaltma

Küçük bir korm (soğan) bir sürgün çıkarır. Resimde gördüğünüz soğan aslında tek değil, birkaçı bir aradadır ve her biri kendi sürgününü uzatmıştır. Her bir sürgün bir veya iki, bazen üç çiçek açar. Yapraklar ve çiçekler için harcanıp tükenen çiğdem (ve safran) kormlarının yerine daha fazla sayıda yenileri oluşur.

Çoğaltmak için üç veya dört yılda bir yaz sonunda henüz uyku halinde iken kormları ayırmalısınız. Resimdeki gibi fazlaca bitişik olanları ayırmayın. Kendiliğinden ayrı düşmüş olan çok sayıda kormlar zaten vardır.

Çiğdemler tohumla da çoğaltılabilir. Fakat safran tohumla çoğaltılamaz. Çünkü hibrittir ve tohum vermez.

Kaynaklar

Safran – wikipedia.org

 

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler:

'Çiğdem (Crocus) ve Safran (Crocus sativus)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Mehmet, İstanbul dedi ki:

    Bahçemdeki değişik bölgelerde öbek öbek çiğdemlerimi soğanlarını ayırayım hem de toprağını işleyeyim diye bugünümü onlara ayırdım. Hiç güneş almayan yerdekiler hep yavruya gitmiş ve küçük. Güneş alan ve düz yerdekilerin çoğu harika ve çoğalmış olmasına rağmen birkaçı çürümüştü. Acaba dikilen yerin biraz meyilli ve güneş alan bahçe toprağı mı olması gerekir?
    ***
    Çiğdemler doğada en çok fazlaca taşlı ve güneşe açık yerlerde yetişir. Toprağınız verimli, su tutucu ve iyi bir toprak ise besleyicilik açısından iyi ama çapalayıp dişli kum karıştırırsanız çiğdemler için daha iyi olur. Güneşsiz yerlere sağlıklı soğan ekerseniz bahar geldiğinde çiçeklenirler. Fakat sizin de gördüğünüz gibi çiçeklenmeyle beraber oluşan yeni soğanları besleyip güçlendirebilmeleri zor.

  2. Mehmet, İstanbul dedi ki:

    Doğadaki yabani çiğdemlerin soğanı yerin en az 15-20cm altında oluyor. Satın aldığımız soğanları da mı o şekilde dikmeliyiz? Çünkü İstanbul toprağında çok çabuk çürüyebiliyor. Bilgilerde 7-8cm derinlik yazıyor.
    ***
    Sadece çiğdem değil ben hayatım boyunca doğal arazilerdeki soğanlı bitkilerin soğanlarının daima fazlaca derinde olduğunu görmüşümdür. Ama öyle dikmemiz gerekmiyor. Çürümede sebep bahçelerin ve parkların topraklarının gübrelenmeleri ya da sık sık sulanmaları sebebiyle gübredeki ve sudaki maddelerin topraktaki tuzluluğu arttırmasından dolayıdır. Gübrelemeyi şöyle yapın: Soğanları ekmeden önce yeterli derinlikte çukur kazın ve dip kısma gübre yayın. Gübrenin üzerini 5cm kadar gübresiz toprak tabakasıyla örtüp bastırın. Sonra onun üzerine soğanları yerleştirip yine gübresiz toprakla gömün. Böylece hem soğanlar gübre ile temas etmeyecek hem de yeni çıkan kökler ilk aşamada gübre ile temas etmeyecek. Kökler zamanla uzayarak gübreli kısma ulaşır ve bitki zarar görmeden beslenmiş olur. Ayrıca süs bitkisi soğanları çiçekler geçip yapraklar da kuruduktan sonra sökülmeleri ve daha sonra tekrar ekim yapma zamanı geldiğinde yeni hazırlanmış toprağa güzelce ekilmeleri gerekiyor. Bir defa ekip her yıl her yıl iyi bir performans göstermelerini beklemeyin. Üstten gübreleme yapmayın.

  3. İsimsiz dedi ki:

    Çiğdemin içindeki sarı ipler safran değil o zaman..

  4. Adem, Ankara dedi ki:

    Çiğdem ile safran arasındaki en ayırıcı özellikler nelerdir?
    ***
    Çiçeklerindeki uzantılardan anlarsınız. Safranın çiçeğindeki koyu kırmızı uzantılar normal çiğdemlerde pek olmuyor. Bazı çiğdem türlerinde var ama rengi kırmızı değil turuncu gibidir.

  5. Zeynep, İstanbul dedi ki:

    Evde safran yetiştirmek istiyorum. Ev içi mi, açık balkonu mu yoksa kapalı balkon mu kışın yetiştireceğim yer?
    ***
    Evde olmaz. Açık balkon en iyisidir. Kapalı balkon ise eğer aynen dışarısı gibi soğuk oluyorsa uygundur.

  6. Mahmut, İzmir dedi ki:

    Safran soğanını nasıl Üretirim?
    ***
    Soğanlar her yıl kendiliğinden çoğalıyor. Yazı içinde açıklanmıştır.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.