Glebionis coronaria, Didim papatyası

Kış sonundan yaz başına kadar Didim’de boş arazilerde, tarla kenarlarında sürekli çiçek açan Glebionis coronaria aslında Akdeniz çevresinde neredeyse her yerde bulunur. İngilizcede crown daisy denir (taç papatya). Çiçeklerinde kenar taç yapraklarının iç merkez tarafına yakın kısmı sarı, dışa uçlara doğru olan kısmı beyazdır.

Asteraceae (Papatyagiller) familyasının Glebionis coronaria türüdür. Aslında Chrysanthemum cinsine bağlı idi. Fakat 1999 yılında uluslararası botani kongresinde Didim papatyasının Chrysanthemum cinsinden değil Glebionis cinsinden olması gerektiği karara bağlanmış.

Türkçe bilgi kaynaklarında bu bitkiye ve benzeri daha başka birkaç farklı türe dağlamaalagömeç ve koyun gözü adları verilmiş olduğunu gördüm. Fakat bir isim bir bitkiye verilmelidir. Hem o isimler yenebilir bitki olduğundan dolayı kayda geçmiş. Ama Didim papatyasının aynı zamanda muhteşem güzellikte bir bahçe süs bitkisi olacağını da düşünmek lazım.

Özellikleri

İri çiçekler açan Didim papatyasının üç ay gibi uzun bir çiçeklenme dönemi var. Güneye bakan cephelerde mart ayı içerisinde, genelde nisan ayı içerisinde ilk çiçeklerini açar. Yaz sıcakları iyice bastırana kadar (Didim’de yaklaşık haziran sonuna kadar) çiçeksiz kalmazlar ve hiç yağmur yağmadığı için ölüp giderler. Bahçemde daha uzun süre çiçek açtırabildim. Gerçi yaz sıcaklarında pek neşesi kalmıyor ve az güneş yüzünden ve susuz kalmama yüzünde fazla uzayıp çirkinleşiyor.

Didim papatyası

Yaprakları çok parçalı olup açık yeşildir (biraz zeytuni veya gümüşi denebilecek yeşile yakın). Yaprakların dantel gibi olan parçacıkları genişçedir. Fakat diğer papatyalarla aynı yerlerde geliştiklerinden dolayı aralarında melezleşmeler olup Didim papatyasının yaprakları bazen aynen diğer papatyalar gibi daha ince parçacıklı ve koyu yeşil olabiliyor.

Boyu geliştiği toprağın yapısına, sulanıp sulanmamasına ve güneş alıp almamasına göre 30cm ile 1m arasında değişir. Susuz kalmazsa boyu 1,5 metre kadar uzuyor. Buna rağmen çiçek iriliği değişmez.

Didim papatyası yenebilir. Yenilecek kısmı yaprakları ve taze-körpe yeni gelişmekte olan dallarıdır. Lezzeti kerevizi hatırlatıyor. Benzer bir aromaya sahip. Salatalarda kullanılabilir. Ispanak ve ebegümeci gibi bitkilerle birlikte pişirebilir. Uzak Doğu’da makbul bir sebzedir. Birçok yemeklerde, salatalarda ve soslarda kullanılır.

Ömrü birkaç aylıktır. Yetiştiği yerin özelliğine göre ilkbahar sonu ile yaz ortası arasında ölür giderler. Çevreye dökülen tohumları sonbahar yağmurlarıyla beraber çimlenip gelişmeye başlarlar. Kış boyunca ne kadar gür gelişirse gelişsin Didim papatyaları çiçek açmak için kış sonunu beklerler.

Yetiştirilmesi, bakımı

Bahçelerde güneşli yerlere diker ve sulamayı seyrek sıklıkta kontrollü yaparsanız şahane bir bahçe süs bitkisidir. İlk gelişim sürecinde iken tepesini koparmak fazlaca dallanıp budaklanması için gereklidir. Tepesini kopardıktan sonra gelişen yan dallar biraz uzayınca onların da tepeleri koparılabilir. Böylece fazla uzayıp az çiçekli olmak yerine kısa boylu ve çok dallı olup bol bol çiçek açar. Didim papatyasını güzel bir bahçe süs bitkisi olarak yetiştirmede başlıca püf noktası mecburi durum olmadıkça sulamamaktır. Yazın kötüleştiğinde sökmeyip sadece dipten kesin. Kökünün toprakta çürümesi toprağa fayda sağlar.

Çoğaltılması

Doğal yaşam alanlarında Didim papatyasının çevreye dökülen tohumları sonbahardan itibaren çimlenmeye başlıyor. İlkbahar aylarında bile yeni yeni çimlenen tohumlar görebilirsiniz. Sonbaharda gelişime başlayanlar çok güçlü bir kök sistemi oluşturup ana gövdenin dip kısmı (kök boğazı kısmı) dolgun bir başparmak kalınlığına erişir. İlkbaharda gelişime başlayanlar o kadar güçlenmez ama hızlıca gelişip çiçeklenmede fazla geç kalmazlar.

Yukarıda anlattığım tohumdan doğal gelişim özelliğini dikkate alarak yaşadığınız yerin iklimine göre tohum ekme zamanını belirleyin. Yani ya sonbaharda ya da ilkbahar başında tohumları eşeleyip düzenlediğiniz toprağa serpin. Sonra tırmıkla toprağı hafiften tarayıp tohumların bazılarının toprakla karışmasını sağlayın ve sulayın. Bir iki hafta içinde çimlenirler.

Mini fideler biraz güçlenince seyrekleştirme yapmalısınız:
Tohumları sonbaharda ekmişseniz Didim papatyalarınızın aralarında 30cm mesafe kalacak şekilde fazlalıkları sökün. İlkbahara kadar tepe kırkmaları yaparak bolca dallanıp budaklanmalarını sağlayın.
Tohumları ilkbaharda ekmişseniz ara mesafeleri 15cm olması yeterli. Fazlalıkları yolun. Tepe kırkmayı ise sadece bir defa yapın.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri, Yabani ot-çalı

Etiketler: |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)