Oxalis triangularis, mor süs yoncası

Süs yoncası, uyku çiçeği ve mor yonca gibi adları olan Oxalis triangularis Oxalidaceae (Ekşiyoncagiller) familyasından, uzun ömürlü, küçük soğanımsı yumrulu bir bitkidir. Yonca bitkisi ile hiçbir alakası yoktur. Sadece yaprak şekli itibarıyle benzer.

Özellikleri

Brezilya’nın endemik bitkilerindendir. Bütün dünyada en çok saksılarda bir ev bitkisi olarak yetiştirilir. İklimi uygun yerlerde Oxalis triangularis – süs yoncası bahçelerde veya balkon – bahçe saksılarında sürekli dışarıda yetiştirilebilir. Kışın fazla soğukta ve yazın fazla sıcakta yaprakları kuruyabilir. Yazın yapraklarının kurumaması serin yerde tutulmasına ya da bulunduğunu yerin iklim özelliklerine bağlıdır.

Mor süs yoncası

Süs yoncaları yaprak güzelliği için yetiştirilir. Yaprakları yeşil, mor, karışık renkli, kahverengimsi mor, pembemsi mor, yeşil üzerine beyaz kırçıllı gibi farklı olan birçok kültivarları bulunur. Çoğunun yaprakları hafifçe desenlidir. Genelde koyu mor üzerinde daha açık tonda pembemsi mor belli belirsiz desenlilikler gibi.

Zehirli veya toksik değildir. Yenebilir. Fakat süs yoncasını yemek ve yine Oxalis cinsinden olan diğer ekşi yonca denen türleri yemek pek tavsiye edilmiyor. Ogzalik asit içerdiğinden dolayı fazla yendiğinde kalsiyum alımını engeller. Fazla yememek lazım. Can erik lezzetindeki ekşi yoncalar sadece tadımlık olarak az miktarda yenebilir. Mor süs yoncası ise ara sıra salatalara süs gibi renk vermek için az miktarda kullanılabilir.

Yumruları birbirlerine sıkıca bitişik mini soğanlara benzer. Yaprak büyüklüğü toprağına ve bulunduğu yere göre değişebiliyor. Bir arkadaşınızda gördüğünüz kocaman yapraklı bir süs yoncasından bir parça alıp kendiniz yetiştirdiğinizde oldukça küçük yapraklı gelişebilir. Veya tam tersi de olabilir. Küçük yapraklı sandığınız bir süs yoncası sizin elinizde kocaman yapraklı olabilir.

Çiçeklenmesi: İlkbahar veya yaz aylarında iki üç haftalığına çiçeklenir. Rengi kültivarlara göre beyaz, açık pembe, çok açık pembe, morumsu pembe gibi değişiyor.

Kışa dayanıklılığı: Oxalis triangularis’in papilionacea adlı bir alt türü var (O. triangularis subsp. papilionacea). Hem kendisinin hem alt türünün yaprak renkleri farklı olan kültivarları çoktur. Tek tek ele alamıyorum. Bunların çoğu kışın -12C dereceye kadar olan hafif don olaylarına dayanıklıdır. Kışı yapraksız olarak toprak altında geçirirler. Bazıları orta derece don olaylarına da dayanır. O halde tümünün kışın -20C derece cıvarındaki don olaylarına dayanabileceğini söyleyebiliriz (bahçede ekili oldukları yerin kuru yapraklar ve toprak karışımı ile örtülmesi şartıyla). Saksıda yetiştiriyorsanız soğuktan pek korunamazlar. Onun için yaşadığınız yerin iklimine göre kışın dışarıda bırakmasanız daha iyi olur.

Yetiştirilmesi, bakımı

Süs yoncası evlerde pencereye çok yakın güçlü ışıklı yerlerde yetiştirmeye uygundur. Pencereye yakınlığı sadece ışık için değil hava akımlarından da faydalanabilmesi içindir. Loş ışıklı ve havasız köşelerde sağlıkları bozulur.

Güneş ve ısı hassasiyeti

Biz insanların rahatsız olmayacağı derecelerde ısıda süs yoncaları da rahatsız olmaz. Az serin olan, aşırı sıcak olmayan yerlerde güzel yetişir. Sabah veya akşam güneşini alması yapraklarının daha canlı renkte olmasını sağlar. Gerçi çok güçlü ışıklı pencere kenarlarında da, hiç direkt güneş almasa bile renginin güzelliği tamdır. Direkt güneş şart değil. Işığın güçlü olması önemli. Yaz aylarında güneşte uzun süre saatlerce ısınmaması gerekir. Yoksa dinlenmeye çekilme riski var. Kışın soğuk odalarda, yazın aşırı sıcak olan odalarda gelişimini bırakıp dinlenmeye çekilir. Bu bir problem değildir.

Toprak

Hazır poşet topraklar yeterlidir. Daha iyisi humuslu doğal kara topraktır (buna 1/4 oranında dişli kum ya da ince taneli ponza taşı karıştırmalısınız).

Sulama ve bitki besini verme

Gereğinden daha sık sulama süs yoncasının köklerini ve yumrularını çürütebilir. Toprağını yoklamadan sulamayın. Toprak üst yüzeyi elinize yapışmayacak kadar ıslaklığını yitirdikçe sulayın. Doğal toprak kullanmışsanız biraz daha kurumasını bekleyin. Bitki besini ise ilk yıl gerekmez. Çünkü hazır topraklar besleyici olarak hazırlanıyor. Doğal kara toprak zaten kendinden besleyicidir. Her ikisi de süs yoncası için tamamıyla yeterli besleyiciliktedirler. İkinci yıl toprağını değiştirmezseniz ayda bir defa suya karıştırılan genel amaçlı sıvı bitki besininden verin.

Dinlenmeye girmesi (uyku dönemi)

Mor süs yoncasının dinlenmeye girmesi yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştirmede zorluk çektiği şartlarda olur. Fazla soğuk, fazla sıcak, uzun süre susuzluk, uzun süre yetersiz ışık ve havasız kuytu köşelerde olması gibi. Hatta toprağının besleyici özelliğinin sona ermesi de uykuya girmesine neden olur. Ya toprağın kimyasal dengesi bozulmuştur ya da topraktan alabileceği elementler artık yetmemektedir. Ayrıca bir yıla yakın uzun bir süre sürekli gelişim göstermişse dinlenmeye ihtiyaç duymuş da olabilir.

Dinlenmeye girdiğini nasıl anlarız?

Bildiğiniz  gibi süs yoncaları geceleri yapraklarındaki üç parça yaprakçıklarını aşağı eğer. Gündüz açılır. Ama eğer gündüz açılmaz olmuşlarsa işte o zaman dinlenmeye çekildiğini anlarız. Ayrıca günden güne cansızlaşırlar. Sonra şartlar sevdiği hale gelmezse dinlenmeye devam eder ve yapraklar kurur.

Ne yapmalı?

Acele etmeyin. Sulamayı bırakın (sadece toprak kupkuru oldukça çok az miktar su dökün). Birkaç hafta dinlenmesi iyi olur. Çünkü bünye uykuya girmek için kendisini ayarlamıştır ve zorlamamak gerekir. Bu sırada yapraklarının tamamen kuruması öldüğü anlamına gelmez. Toprak altındaki yumruları gayet sağlıklı ve patlamaya hazır bomba gibi güçlüdürler. Fazla sulayarak dinlenmesini sona erdiremezsiniz -ancak köklerini ve yumrularını çürütürsünüz. En az iki hafta dinlendikten sonra gereken iyileştirmeleri yapıp normal sulamaya geçin. Ya da dinlenmeye çekilmesi fazla soğuktan veya fazla sıcaktan ötürü ise bu takdirde mevsim şartlarının düzelmesine kadar rahat bırakın.

Dinlenmesi ihtiyaçtır

Yetiştirdiğiniz yerin şartlarına göre süs yoncanız dinlenmeye hiç girmeyebilir ama bu iyi bir şey değil.  Yılın bir, iki veya üç ayını dinlenmesine ayırın. Dinlenmesi bünyesinin daha güçlü olmasını sağlar. Yumrularda koflaşmayı ya da güçten düşmeyi önleyip hastalıklara karşı direnç kazandırır. Hem bu sayede dinlenme sürecinin sonunda söküp yumrularını kolayca ayırırsınız. Yeriniz kışın elverişsiz ise kışın 2-3 ay, yazın aşırı  sıcak oluyorsa yazın 1,5 veya 2 ay dinlendirin. Bir ay bile olsa yeter. Bunun için sulamayı kesip koyu gölge ve serin bir yerde bekletin. Toprak kupkuru oldukça çok az miktar su ile sulayın.

Çoğaltılması

Süs yoncası en çok yumrularının ayrılmasıyla çoğaltılır. Ayırmak için dinlenmeye girmesini bekleyin. Dinlenme döneminin sonunda söküp yumruları ayırın. Yumruları ayırmak için dinlenme döneminin sonunu bekleyemeyecekseniz ya da uzun süre dinlendirmeyi düşünmüyorsanız en azından dinlenmeye girdikten sonra yapraklarının kurumasını bekleyin. Ayırdığınız yumrulardan küçük olanlar ana yumrudan biraz daha geç canlanırlar.

Tohumla çoğaltılması: Süs yoncası tohumlarını ilkbaharda ekeceksiniz. Çok havadar ve güneşli bir yer seçin. Tohumları birbirlerine 5cm kadar mesafe ile toprak üzerine yerleştirin. Üzerlerini çok az, belli belirsiz toprakla örtün. Su fısfıslayarak toprağı iyice ıslatın. Tohumlar çimlenene kadar toprağın hep fazla nemli kalmasını sağlayın. Tohumlar çimlenip yapraklar yükselirken, havanın fazla ısınması durumunda daha az güneşli yere alın. Yaza doğru daha az güneşli veya hiç güneş almayan ama güçlü aydınlık bir yere alın. Böylece sıcaktan etkilenmeyip gelişimlerine güzelce devam ederler. Yaz sonunda, yaz sıcakları dindiğinde her birini ayrı saksılara dikebilirsiniz. Köklerini topraktan ayırmadan dikili oldukları yerden alıp toprak doldurduğunuz saksılara yerleştirin.

Problemleri

Hava akımları pek olmayan iç mekanlarda sağlıkları bozulabilir. Havasız ve nemli yerlerde fazlaca sık sulama yapraklarda çeşitli mantar hastalıklarının gelişmesine neden olur. Ev içinde yetiştiriyorsanız yapraklarını hiç ıslatmayın. Eğer tozlanmışlarsa yıkayabilirsiniz ama yıkadıktan sonra silkeleyip yaprak üzerlerindeki damlaları giderin ve ıslaklık iyice kuruyana kadar açık pencere önünde tutun.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Salon Ofis Dekor

Etiketler: | |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)