Adenium, çöl gülü

Adenium Apocynaceae familyasının bir cinsidir. 20 kadar türü olduğu söylense de sadece 6 türü has tür, diğerleri alt türlerdir. Esas tür ve alt türler arasında melezleme çalışmalarıyla birbirinden güzel, sayısız kültivarlar türetmişler. Halk arasında adı genelde Adenium, bazen de çöl gülüdür (İngilizcesi desert rose).

Genel özellikleri

Sukulent özellikli bitkilerden Adenium (çöl gülü) hem güzel çiçekleriyle hem çok ilginç görünümlü kodeks yapılı ana gövdesiyle dikkat çeker. Ana gövdeden dağılan dallar normal yapıdadır.
Doğal ortamlarında 5 metreye kadar boyda, küçük ağaç formunda gelişirler.

Uzun süre susuz kaldığı sıcak mevsimlerde ya da fazlaca soğuğa maruz kaldığında yapraklarını döker. Bazı türleri (doğal ortamlarında) yılın çoğu zamanında yapraksızdır.

Çiçek açma dönemi Adenium türlerine, kültivarlarına göre değişir. Bazıları yaz sonu – kış başı arasında, bazıları ilkbahar ortası ile yaz başı arasında, bazılar tüm yıl çiçek açar.

Çöl gülü Adenium türleri sıcak çöllerde bütün gün güneş altında aylarca susuz kalsalar bile kodeks gövdelerindeki birikimler sayesinde ölmezler. Kodeks gövde oluşumu bu bitkilerde tohumdan çimlenir çimlenmez başlar. Çelikle üretilen adeniumlarda ise kodeks oluşumu ikinci yıl hafiften başlayarak dört yıl içinde olması gereken hale gelir.

Adenium’un öz suyu çok fena zehirlidir. Çocuklar ve hayvanlar ilişmemelidir.

Habitat

Adenium türlerinin anavatanları Afrika kıtasının doğusu, kuzey doğusu, Arabistan cıvarları ve Afrika’nın güneyidir. Genellikle aylarca hiç yağmur yağmayan çöllerde ve kurak yerlerde bulunurlar. Sadece Adenium swazicum türü yağışlı iklime sahip Svaziland’a özgü bir türdür.

Doğada adenium türleri daima güneşe tam gün açık arazilerde yaşarlar. Kıraç topraklı ovalarda, seyrek ağaçlı savanlarda, kumlu topraklarda ve alüvyonlu ve parçalanmış kayalı, taşlı arazilerde.. Ayrıca bazı sukulent türlerinin yaşadığı ve çürüntülerinin biriktiği kireçtaşı kayalıklarının aralarında..

Kullanım

Adenium’un öz suyu çok zehirli olduğundan dolayı eskiden avcılar mızraklarının ve oklarının uçlarında kullanırlarmış. Günümüzde sadece süs bitkisi olarak kullanılıyor. İklimi uygun yerlerde adenium susuz bahçe tasarımlarında, kayalık bahçelerde, ve hatta sıradan bir çit bitkisi gibi kullanılırlar. Dünyanın her yerinde sukulent ve bonsai meraklıları saksılarda yetiştirirler. Bonsaicilikte önemi olan bitkilerdendir.

Soğuğa dayanıklılığı

Genel olarak -1C derece deniyor fakat 8C dereceden daha fazla soğukta bırakmamalısınız. 10C derece ve daha serinde toprağı ıslak olursa kökler çürüyebilir.

Adenium yetiştirme, bakım ihtiyaçları

Evlerde yetiştirmesi en zor bitkilerdendir. Toprağın özelliği ve yetişeceği yerin şartları uygun olmazsa kolayca çürüyüp ölür.

Ortam

Her şeyden önce, bulunduğu yerde hava akımlarının sürekliliğinin olmazsa olmaz bir gereklilik olduğunu belirtmek lazım. Oldukça havadar ortam ve uzun süre direkt güneş ister. Havasız mekânlarda hem gelişim gösteremez hem toprağı uzun süre kuruyamayacağından dolayı köklerde hastalıkların oluşması ve köklerin çürümesi riski yüksektir. Havasız ortamlarda hiç sulamasanız bile köklerin nefes almaya çalışmasıyla ortaya çıkan nem hastalıkların oluşmasına yeterlidir. Onun için, eviniz ya da ofisiniz sürekli hava hava akımlarına sahip değilse ve uzun süre güneş almıyorsa oraya adenium almayı hiç düşünmeyin.

Toprak

Çöl gülünüze yapacağınız en iyi şey hem havadarlığı ve süzekliği iyi olan hem her türlü elementlere ve minerallere doğal olarak sahip olan bir toprak karışımı yapmanızdır. Fakat böyle bir toprak hazırlamak çok zordur ve uğraşmanızı tavsiye etmem. Onun için mineral isteğini maden suyu ile, element isteğini bitki besini ile sağlamalıyız (daha aşağıda anlattım). Bu kısımda konumuz toprak.

İdeal toprak karışımı

2 ölçü sade yapılı torf toprak + 1 ölçü iri taneli, yıkanmış temiz dere kumu + 1 ölçü ponza taşı.

Saksı

Dar ve derin saksılar adenyumlara iyi değil. Mutlaka yayvan saksı kullanın. Adenium yetiştirirken köklerinin derinlere gitmesine izin vermemelisiniz. Bu yüzden çok sığ değil ama orta derinlikte gibi, biraz sığ saksıları tercih edin. Veya saksının dibine iri taşlar koyun.

Sulama

Adenium mineral ve element çeşitliliğine fazla ihtiyaç duyduğundan dolayı normal sulamaların dışında ayrıca maden suyu ve bitki besini kullanacağız. Maden suyu mineralli olduğu gibi bitki besinlerinde olmayan bazı elementleri de içerir.

Maden suyunun niteliği: Kızılay marka gibi yani “doğal maden suyu” şart. Soda olmaz, hiç bir işe yaramaz. Ayrıca maden suyunu iki gün açıkta bekleterek gazının uçmasını sağlayın.

Bitki besinine gelince, salon bitkilerine özel bitki besinlerinden çiçek amaçlı olanını kullanın. Kaktüs besini de uygundur. Hatta her ikisi ara sıra dönüşümlü kullanmada yarar var.

Su, maden suyu ve besinli su ile Adenium sulamalarını su, maden suyu ve besinli su nöbetleşe kullanarak yapacaksanız.

Örnek:

Önce bol bol su ile sulayın. Saksı alt deliklerinden su süzülüp çıksın. Toprak adeta yıkansın. Sonra toprak kuruyunca maden suyu ile sulayın. Bunun miktarı sadece saksı alt deliklerden bir iki damla su gelene kadar. Yine toprak kuruyana kadar bekleyin. Toprak kuruyunca yine normal sulama yapın. Peşinden toprak kuruyana kadar bekleyin. Bitki besini öncesi toprağın kurumasını fazla beklemeyin. Kupkuru olmaya yakınken tamamdır.  Sırada bitki besini vermek var. Miktarı bunda da maden suyunda olduğu gibi az tutun. Toprak kuruyana kadar bekleyin. Şimdi en başa döndük. Yani toprağı yıkarcasına bolca su ile sulayın. Ve bu sıralamayı aynen devam ettirin.

Kısaca, sıralama şöyle:

Normal sulama .. Maden suyu ile sulama .. Normal sulama .. Bitki besinli sulama .. Normal sulama .. Meden suyu.. böyle peş peşe farklı şekillerde devam edin.

Çok serin zamanlarda hiçbir sulama yapmayın. Bırakın dinlensin. Yaprakların bozulmasını, dökülmesini hiç ciddiye almayın.

Saksı değiştirme

Her yıl az farkla bir büyük boy saksıya aktararak toprak tazeleyin. Çöl gülü adenium için saksı / toprak değişimi her yıl ilkbahar sonunda yapın. Kodeks gövdenin veya çok kalın köklerin toprak altındaki gelişiminin fazlalığına göre, yeni saksıya dikerken o kısmın bir iki santim kadarlık kısmının toprak dışında kalmasını sağlayın. Her yıl böyle devam edin.

Budama

Adenium çöl gülünün sağlığı için budama şekli çok önemlidir. Dallarını biraz uzunca bırakarak ve birbirinden uzak olacak şekilde yetiştirmenizi tavsiye ederim. Resimlerde gördüklerinize aldanmayın. Sık – kısa dallı ademyumların parazitlerden ve hastalıklardan korunması çok zordur. Kış sonunda istediğiniz şekilde budayabilirsiniz. Nasıl bir şekil vermek istiyorsanız ona göre budarsınız. Yaz boyunca da ufak tefek budamalar yapılabilir. Budarken adenium özsuyunun öldürücü derecede zehirli olduğunu unutmamalı, dikkatli olmalısınız.

Adenium nasıl çoğaltılır?

Ticari açıdan en akıllıcası, tohumla üretip onların üzerlerine yaşlı adenyumlardan aşılamaktır. Böylece çok kısa boylu oldukları halde çiçek açarlar. Hem de çok sayıda ve daha sıklıkla çiçek açarlar. Çiçeklenmesi yönünde ikinci avantajlı metod çelikle çoğaltmaktır.

Çelikle üretim

İlkbahar sonuna doğru bir dalını kesip alın. Keseceğiniz dalı ana gövdeye birleştiği yerden değil, 2cm yukarısından kesin. Çünkü kesik yerde çürüme bozulma olabiliyor. O bozulma ana gövdeye sirayet etmemeli. Adenium çeliğini 4 gün açıkta bekletin ki kesik yer iyice kurusun. Sonra yukarıdaki gibi toprak karışımına dikip sulayın. Açık havada güneşli bir yerde tutun. Toprak ıslaklığını yitirip yarı yarıya nem kaybedince üstüne naylon geçirin. İçerisi yüzde yüz nemli hava olunca köklenmesi daha garantidir. Her gün sabah erken saatlerde veya geceleri bir iki saat açıp havalandırın. Toprak iyice kurumadıkça sulamayın. Kuruduğu zaman ise az miktarda su ile sulayın. 3 – 8 hafta içinde yeterince köklenmiş olur. Çelikle üretilen ademyumların gelişmesinde ve çiçeklenmesinde sorun yoktur ama kodeks gövde sahibi olmaları birkaç yıl sürer.

Tohumla Adenium üretimi

Tohumlar yarım santim kadar derine gömülür. Toprak olarak, yine yukarıdaki tarifim uygundur. Fakat tohumlar çimlenene kadar sık sık sulayacaksınız. Direkt güneş alan yerde tutun. Çimlenme olduktan sonra sulama sıklığını yavaş yavaş azaltın. Biraz daha geliştikten sonra toprak iyice kurumadıkça sulamayın. Yaprak sayısı 6’yı geçince tek tek kendi gelişecekleri saksılara aktarın. Çiçek açma olgunluğuna 6 ay sonra ulaşırlar ama bu sık sık ve bol bol çiçek açacağı anlamına gelmez. Tohumdan yetişmiş genç adenium fidanlarında çiçek açma hem uzun dallarda olur hem küçük ve az sayıda olur (üstelik daha az sıklıkta). İri, dolgun kodeks üstünde kısacık dallarda kaliteli ve devamlı çiçek açması yaşlı çöl güllerinden alınan parçaları aşılamakla mümkün oluyor. Hobi olarak yetiştirenlere gerekmez. Çünkü nasılsa iki – üç yıl içinde daha iyi olacaktır. Amacı ticaret olan kişilerin aşı yapması gerekir.

Aşı ile üretim

Tohumdan üretilen çöl gülü adenyumlar yeterince büyüyüp (9 aylık, 12 aylık gibi) iyi bir kodekse sahip olunca güzel çiçekli yaşlı hibrit ya da kültivar türlerden adenyum dallarıyla aşılanır. Aşılanan dallara şeffaf naylon poşetçikler geçirilip bağlanır. Eğer amacınız daha gösterişli, daha fazla çiçekli çöl gülleri üretmekse, yavruların en az 6 dal geliştirmiş olmalarını beklemelisiniz. Dalların her birini aşılayacaksınız.

Adenium zararlıları ve hastalıkları

Örümcek bitler ve pamuklu bitler ademyumlara en fazla dadanan zararlılardır. Örümcek bitler daha fazla tehlikelidir çünkü çıplak gözle kolay kolay göremezsiniz. Pamuklu bitler kolayca görülür. Her ikisi için aynı çözümü kullanın: Henüz hiçbir zararlı yokken haftada bir iki defa yaprak altlarını ve dalları ıslak bezle silin. Sıcak günlerde en az haftada bir defa kuvvetli su püskürterek yıkayın (bunu yaparken toprağı ıslatmayın). Yıkamadan sonra yapraklarda su damlacıkları kalmamalı.

Gıdasız kalma probleminde gelişimlerin cılız olması, yapraklarının sararması, dökülmesi ve deforme gelişimler görülebilir. Adenyumların gıdasız kalma sebeplerinin başında hava akımları yetersizliği gelir. İkinci sırada güneş ve ısı eksikliği.. Son sırada bitki besini ve maden suyu vermemek geliyor.

Kök çürümesi probleminde adeniumu söküp çürük köklerin hepsini kesin. Kökleri iyice yıkayıp kurutun. Sonra 10-15 gün normal oda şartlarında açıkta bekletin. Yaprakları kuruyabilir ama hiç önemli değil. Temiz ve sağlıklı yeni bir toprak karışımı yapın ve sulayın. Biraz kuruması için birkaç gün bekleyin. Toprak orta – az arası nemliliğe gelince adeniumunuzu dikin. Diktikten sonra sulamayın. En az bir hafta bekleyin.

Kaynaklar

Adenium obesum ssp. sokotranum – iucnredlist.org
A. multiflorum – plantzafrica.com
Adenium obesum – wikipedia.org
Adenium propagation – tropicanursery.com


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.