Amaryllis belladonna

Yaz aylarını yapraksız geçiren, yaz sonunda uzun bir sap ucunda pembe çiçekler açan ve daha sonra yapraklanarak ilkbahara kadar yapraklı kalan iri soğanlı bir bitki Amaryllis belladonna’ya özel bakımda çiçek açtırmak zor. Bu sayfada gereken her türlü püf noktalarını öğrenebilirsiniz.

Amaryllidaceae (Amarillisgiller) familyasından Amaryllis cinsinin sadece iki türü var: Bunlardan biri Amaryllis belladonna yaz mevsimini yapraksız geçiren, bütün dünyada tanınan ve süs bitkisi olarak yetiştirilen türüdür. Diğer türü (Amaryllis paradisicola) yakın geçmişte keşfedilmiştir ve pek bilinmez.

Amaryllis belladonna, yetiştirilmesi, bakımı ve özellikleri

A. belladonna’nın çiçekleri

Türkiye’de ve bütün dünyada halk arasında amarillis adıyla çok iyi bilinen süs bitkileri aslında ⇒ Hippeastrum cinsinin çeşitli türleri, hibritleri ve kültivarlarıdır. Fakat onlar Amaryllis cinsinden değildir. Yani bu sayfada tanıtılan tür Amaryllis belladonna bildiğimiz amarillislerden değildir. Aynı familyadan (Amaryllidaceae) olmaktan başka aralarında hiçbir alaka yoktur.

Özellikleri

Bizim bildiğimiz amarillisler (Hippeastrum’lar) eğer kışın fazla soğuğa maruz kalmazsa tüm yıl yapraklıdır. Amaryllis belladonna ise sadece serin ve soğuk mevsimlerde yapraklıdır. İlkbaharda hava az biraz ısındığında yaprakları sararıp kurumaya başlar. Sonbahara kadar yapraksız durur.

Amaryllis belladonna’nın halk arasında çeşitli isimleri var. Çıplak hanım zambağı (naked lady lily) en yaygın adıdır. Türkiye’de pek yaygın yetiştirilmediği için belirli bir Türkçe ismi yoktur. Az bir çevrede pembe trompetler çiçeği deniyor.

Ana vatanı Güney Afrika’da Cape bölgesinin batısıdır. Doğal olarak kayalıklar arasında yetişirler. Yaz mevsiminin en sıcak günleri geride kalınca A. belladonna soğanları bu değişimi hisseder ve aktifleşmeye başlar: Yaz sonunda veya en geç sonbaharın ilk günlerinde çiçeklenirler. 60cm kadar uzun bir sap üzerinde çiçek sayısı soğanın gücüne göre 2 ile 12 arasında değişik sayılarda olur. Çiçekler tam açıldığında hiçbir yaprağı yoktur. Bu yüzden çıplak hanım zambağı demişler. Çiçekler solduktan sonra çıkan yapraklarının uzunlukları ortalama 35cm, genişlikleri ortalama 2,5cm olur. Soğanları gayet iridir. Bir yumruk kadar.

Yetiştirilmesi ve bakımı

Kış soğuklarına dayanıklılığı en fazla -20C dereceye kadardır. Hafif don olaylarında yapraklar etkilenmez. -7C derece ve daha fazla soğukta yapraklar zarar görür. Bu da sonraki çiçeklenme zamanında çiçek açmayacağı anlamına gelir. Bundan dolayı Amaryllis belladonna kış soğuklarının sert geçtiği yerlerde büyük ve derin saksılarda yetiştirilmeli, kış boyu kapalı ve güneşli bir yerde korunmalıdır.

Amaryllis belladonna yapraklı halde görünümü

A. belladonna’nın yaprakları

Çiçeklendirmede püf noktaları: Dikildiği yere iyice yerleşmiş, birkaç yıl boyunca soğanları ve kök sistemi güçlenmiş ise temmuz sonundan sonbahar başına kadar birkaç defa çiçeklenme gösterebilir. Daha gösterişli olur. Çiçek saplarının uçlarındaki çiçek sayısı da daha fazla olacaktır. Dolayısıyla ikide birde söküp soğanları ayırmayı düşünmemelisiniz. Bu türü diğer soğanlı bitkiler gibi düşünmeyin. Bir ağaç gibi düşünün ve bir diktiğiniz yerde en az beş yıl hiç rahatsız etmeyin. Akdeniz iklimine tam uyumludur ve Ege ile Akdeniz kıyı kesimlerimizde bahçelerde rahatlıkla yetiştirilebilir. Marmara bölgesinin tam deniz etkisindeki alçak kesimleri de uygundur.

Amaryllis belladonna tam yaz ortasında toprağı kızgın güneşten ne kadar fazla etkilenirse (soğanlar fazla ısınırsa) yaz sonunda çiçeklenmesi o denli mümkündür. Yazın yapraksızdır ama mutlaka kızgın güneş alması gerekiyor. Yaz güneşinde toprağının uzun uzadıya ısınması çiçeklenmesi için en önemli püf noktalarından biridir. Onun için soğanlarının bulunduğu yerin yanında veya yakınında toprağa gölge edecek bir şey olmaması iyi olur. Çevresindeki otlar yolunmalı ve toprağa yayılmış süs taşları veya malç varsa çiçeklenene kadar kaldırılmalıdır.

Sulama: Yazın toprağı adamakıllı kurudukça, sağlıklı yeşil yapraklı olduğu zamanlarda ise toprak üst yüzeyi iyice kurudukça sulayın. Yazın yapraklar kuru diye sulamamanız gerektiğini düşünmeyin. Bahçeye yere dikmişseniz ve toprak killice ise sulamasanız da olur. Fakat eğer saksıda yetiştiriyorsanız toprak her adamakıllı kuruduğunda güzelce sulayın. Çünkü yaz sıcaklarında uyku halinde olsa bile derinlere gitmesi gereken kökleri kurumaz ve kupkuru saksıda olunca zarar görürler. Ayrıca yazın hiç yağmur yağmayan bir yerde bahçeye dikili ise ve toprak kumlu ise yine yaz boyunca ara sıra sulamanız iyi olur. Yaprakları yeşil ve sağlıklı olduğu sürece toprak yüzeyi iyice kurudukça bol su ile sulamalısınız.

Amaryllis belladonna soğanının görünümü

A. belladonna soğanı

Saksı ve toprak: Amaryllis belladonna fazlaca köklenen ve  çiçeklenebilmesi için gür ve sağlıklı kök sistemine ihtiyacı olan bir türdür. Yani kocaman soğanlıdır ama diğer amarillisler gibi soğanının büyüklüğü çiçeklenmesine yeterli değildir. Bu yüzden oldukça büyük ve derin saksı kullanmanız gerekiyor ki kök sistemi rahatça serpilebilsin. Toprağı ⇒ doğal humuslu toprak olmalıdır. Hazır poşet toprak uygun değil. Bulduğunuz humuslu doğal toprak lifli, çürüntülü ve kolay ufalanan türden değilse (yani süzek ve havadar değilse) bir miktar dişli kum ve hazır poşet toprak karıştırarak süzekliğini ve yumuşaklığını arttırın.

Saksı-toprak değişimi mutlaka çiçekler solduğunda yapılmalıdır. Çiçek açmamışsa bile yine aynı zamanda, yani sonbahar başında yapraklar henüz yeni baş gösterirken yapın. Yazın bitki uykuda iken köklerini rahatsız ederseniz yaz sonunda çiçek açmayacak, bir yıl sonrayı bekleyecektir. Soğanları ayıracaksanız yine bu zamanda ayırın. Yeniden dikerken soğanların en uç kısımlarının toprak dışında kalacağı şekilde ayarlayın.

Gübre istemez. Sadece (saksıda yetiştiriyorsanız) ikinci yıldan itibaren her sonbahar başında toprak yüzeyine ince bir tabaka solucan gübresi yayın.

Eğer bahçeye dikili iseler ve söküp başka yere dikecek ya da soğanları ayıracaksanız sökerken toprağının kupkuru olmaması şart. Ta ki köklerini elinizden geldiğince incitmeden ve en az kayıpla sökebilesiniz. Yeni yerlerine dikinceye kadar köklerinin kurumaması gerekiyor buna da dikkat edin. O zamana kadar kökleri nemli toprakta koruyabilirsiniz.

Çoğaltılması: Amaryllis belladonna soğanlarının ayrılmasıyla ve tohumlarıyla çoğaltılır. Tohumlar olgunlaşır olgunlaşmaz hemen ekilip sulanmalıdır. Bekletilmeye gelmezler. Benim fikrim tohumlarıyla çoğaltılmasının daha akıllıca olması yönünde. Zira soğanlarını beş yıl dolmadan rahatsız etmemek lazım. Tohumdan gelişen soğanlarının çiçeklenecek kadar gelişmeleri de zaten bir o kadar zaman ister. Aynı kapıya çıkar gibi. Ama en azından soğanları bölmezseniz her yıl çiçeklendirebilmeniz garantidir. Her yıl tohumlarını alıp değerlendirmeniz iyi olur.

Faydalanılan kaynaklar

Amaryllis — pacificbulbsociety.org
Amaryllis belladonna — wikipedia.org

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler:



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)