Kana – Tespih çiçeği (Canna)

Kocaman dokaratif yapraklarıyla ve güzel çiçekleriyle kana ilkbahardan sonbahar sonuna kadar bulunduğu yere egzotik ve tropik bir güzellik kazandırır. Biraz küçük yapraklı bodur kültivarları ise ihtiyaca göre küçük bahçeler ve balkon saksıları içindir.

Özellikleri

Cannaceae (Kanagiller) familyasının Canna cinsinden süs bitkileri genellikle çeşitli Canna (kana) türlerinden oluşturulmuş hibritlerdir. Kana Zingiberales yani Zencefilimsiler sınıfından kabul edilir (muz, dua çiçeği, zencefil, starliçe vb bitkiler gibi).

Kana dahil tüm Zencefilimsilerin ortak özellikleri

– Toprak altı rizomları olumsuz şartlarda uykuya çekilerek toprak dışı kısımlar kısmen veya tamamıyla yok olur. Şartlar düzeldiğinde yeni ve güçlü gelişimler başlar.
– Rizomlardan yükselen her bir sürgünde yapraklar iç içe birbirlerinin içinden çıkar ve böylece rizomdan gelişmiş olan birkaç yalancı gövde oluşur. Bir sürgün yapraklanmayla yalancı gövde haline gelir ve yapraklardan sonra en son olarak bir çiçek sapı çıkar. Her bir yalancı gövdenin ömrü çiçek açıp meyve/tohum oluşturmakla son bulur.
– Rizom sistemi yıldan yıla güçlenir ve her yıl daha fazla sayıda yalancı gövde geliştirir.

Kana çiçeği

Yapraklar ve uzunluk

Kananın yapraklarının özellikleri türüne ve kültivarlarına göre değişir. Yaprak renkleri yeşil, koyu bordo, kestane rengi, karışık renkte çizgili vesaire olabiliyor. Yapraklar genelde 40cm kadar uzun ve 20cm genişliğinde olurlar. Bir iki kültivar veya tür biraz daha küçük yapraklıdır. Sık yetiştirilen kültivarlar arasında 60cm uzunluğunda, 30cm genişliğinde yaprak geliştirenler var. Boyları da yaprak iriliğine göre değişir. Ne kadar büyük yaprak, o kadar uzun boy. Kanaların cüssesi, uzunluğu hem kültivar özelliğine göre hem bakıma göre değişir. 1 metre ile 3 metre arasında olabiliyorlar.

Bodur kültivarların boyları tepe çiçekleriyle beraber 50cm’yi geçmez. Bunlar küçük bahçelere ve balkon saksılarına en uygun kana kültivarlarıdır.

Yaprak amaçlı denen kanaların yaprakları 1m gibi uzun ve 40cm kadar geniş olabilir. Muz yapraklarına benzerler. Bunların çiçekleri de güzeldir ama boyları 2-3 metre olunca en tepedeki çiçeklerin pek önemi kalmıyor.

Kanaların çiçeklenmesinde dikkat edeceğiniz hususlar

Çiçek renkleri sarı, kırmızı, turuncu, kavuniçi, beyazımsı krem ve bazı kültivarlarda bu renklerin ikisinin aynı çiçek üzerinde karışımı halde çeşitliliğe sahiptir. İlkbaharda yükselmeye başlayan kana yalancı gövdeleri birkaç yapraktan sonra çiçek sapı çıkarır. Yetiştirildiği bölgenin iklimine göre ilk çiçekler ilkbahar ilk yarısında açabilir. Duruma göre yaz başını bulabilir. Çiçekler uzun sapın ucunda 15-20cm uzunluğunda olan ince yaprakçık kılıfının içinden çıkan 10cm veya 20cm bir sapta üst üste sıralanır halde birkaç tanedir. Solduklarında o yaprakçık kılıfın içinde gelişim devam ederek yeni bir yaprakçık kılıfın içinden yeni bir kısa sap daha çıkar ve tekrar birkaç çiçek açar. Bu yenilenmeler bir yalancı gövde üzerinde 3-4 defa tekrarlanabilir. Yalancı gövdede bu tip tekrar tekrar çiçeklenme her kültivarda olmaz. Bir de olması için iyi bakım gerekir. Yalancı gövdenin çiçeklenmesi bitince dibini kontrol edin. Toprak altından yeni bir sürgün çıkıyorsa ve gelişimi hızlı ise o yalancı gövdeyi tam dipten kesin ki yeni gelişmekte olan sürgün güzelce yapraklanıp serpilsin. Yaşadığınız yerde yeterli sıcaklık ne kadar uzun sürüyorsa kana bitkilerinizin toprak altından tekrar tekrar yeni sürgünler vermesi ve tekrar tekrar çiçeklenmesi mümkündür. Mesela Didim’de gördüğüm kadarıyla çiçeklenme nisanda başlayıp kasım veya aralık ayına kadar devam edebiliyor. Bu biraz da sonbahardaki hava şartlarının gidişatına bağlı. Ama en önemlisi doğru bakımı yapabilmenizdir. Yoksa kana yalancı gövdeleri birkaç yaprak çıkarır ve öylece kalırlar. İçlerinden çiçek sapı çıkmaz. Nadiren çıksa da çiçek tomurcukları oluşmaz. Doğru bakım bunun için büyük önem taşır.

Soğuklarla arası

Kültivarlarının kış soğuklarına dayanıklılıkları farklı farklı olsa da tek tek öğrenmeye gerek yok: Kışın -5C dereceye kadar sadace toprak dışı kısımları kurur. Rizomlar hiç zarar görmez. Bundan biraz daha fazla soğuk olan yerlerde ise kışın üstlerini bolca kuru yaprak vesaire örtmekle koruyabilirsiniz. -10C dereceden daha ağır don olayları olan yerlerde ise kış başında rizomlar sökülerek çok serin bir yerde ilkbahara kadar korunmaları gerekir. Ya da saksılarda yetiştirip kışın çok serin, korunaklı bir yerde hiç sulamadan dinlendirin. Eğer yetiştirdiğiniz kananın kültivar adının veya türünün ne olduğunu kesin olarak biliyorsanız kış soğuklarına ne kadar dayanabileceğini de öğrenebilir ve ona göre davranabilirsiniz.

Kullanım

Kana süs bitkisi olarak ve rizomlarından nişasta üretim bitkisi olarak kullanılır. Süs bitkisi olarak kullanımı yaprak amaçlı ve çiçek amaçlı olarak çeşitli olsa da her tip kananın çiçekleri gayet güzeldir. Tohumları tespih yapılmaya uygun büyüklükte ve yuvarlak olur. Herhalde bunun için tespih çiçeği denmiş olsa gerek. Kana tohumlarını sertleşmeden toplayıp delmelisiniz. Yoksa taş gibi sertleşirler ve delemezsiniz. Sürekli pis su birikintili çöplük yerlerde ekolojik temizleyici bir bitki olarak kullanılır. Öyle yerlerde güzelce gelişip serpilme ve çevreyi temizlemede etkilidir.

Yetiştirilmesi ve bakımı

Kana için daima en kolay yetiştirilen ve en zahmetsiz süs bitkilerinden biridir denilse de bakımında hata olursa çiçek açmayabiliyor ve gelişimi de pek güzel olamıyor. Yani düzenli emek isteyen bitkilerdendir ama doğru emeklerinizi asla karşılıksız bırakmaz.

Kış sonunda ve ilkbahar başında kana yumruları satışa çıkarılır. Yaşadığınız yerini iklimine göre artık don olayı olmayacağından emin iseniz yumruları bekletmeden dikebilirsiniz. Gerçi gecikmenizin zararı yok çünkü bahar başının serinlerinde gelişimi yavaş olur. Hava biraz daha ısınsa çok hızlı gelişirler. Erken veya geç dikmeniz çiçeklenmerini iyi veya kötü yönde etkilemez.

Yumruların alt kısmı neresi üst kısmı neresi önemli değil. Eğer yumrular üzerinde filizlenme gözleri farkediyorsanız o gözler üstte kalacak şekilde dikmelisiniz. Uzunca yumruları yere paralel olarak toprağa yatırın ve 7-8cm toprak altında kalacak şekilde gömün. Mesafe ise, uzun boylu – iri yapraklı kanalar ortalama 60cm ara ile, daha küçük yapılıları ve bodur kültivarları ortalama 30cm aralıklarla dikilmelidir.

Kana yetiştireceğiniz yer günde en az 4 saat direkt güneş alabilmeli.

Toprak

Humuslu, bitkisel çürüntülü (organik besleyiciliği yüksek) doğal toprakları sever. Eğer toprağın havadarlığı iyi ise ve sık sık sularsanız kana muhteşem güzel gelişir. Bir yere kana yumrularını ekmeden önce toprağı 25cm kadar derinliğine güzelce çapalayıp bolca bitkisel çürüntüler ya da hazır poşet toprak karıştırın (toprağın verimli olmadığını düşünüyorsanız gübre de katmalısınız). Her şeyi güzelce karıştırıp tekrar çapaladıktan sonra kana yumrularını dikin ve bolca sulayın. Toprağı beyazımsı olan yerlerde ise toprağa mutlaka bol bol leonardit ve bitkisel çürüntüler, ayrıca bol bol sığır gübresi karıştırmalısınız.

Sulama

İlkbaharda serin zamanlarda toprak üst yüzeyi kurudukça sulayın. Havalar ısındıkça sulama sıklığını arttırın. Yaz boyu sık sık ve bol su ile sulayın.

Bitki besini takviyesi

Güney Ege ve Akdeniz kıyı kesimleri gibi kış soğukları çok kısa süren yerlerde kanaların 8 veya 9 ay kadar gelişim ve çiçeklenme süresi olduğu için gereklidir. Çünkü ara ara yepyeni sürgünlerle yepyeni yalancı gövdeler oluşturup tekrar tekrar çiçeklenmesi o nispette besleyici toprak gerektirir. Ayda bir defa genel amaçlı bitki besini veya npk eşit ağırlıklı suni gübre bir ay ara ile kullanıma uygun dozajda suya karıştırıp vermelisiniz.

Budama

Tepedeki çiçekler solunca sadece çiçekleri dökülmüş olan tepedeki kısa sapı kesin. O kısa sapı tutan uzunca ve dar yapılı yaprakçık içinden tekrar yeni tomurcuk öbekleri çıkabilir. Buna dikkat edin. Tamamen çiçeksiz kalmış olanları ise eğer dipten toprak altından yeni sürgünler geliyorsa tam dipten kesin. Yeni sürgünler gelmiyorsa sakın kesmeyin. Çünkü kana yaprakları toprak altı rizomların gelecek yılki performansı için güç topluyor. Kışa kadar yapraksız kalmamalı.

Çoğaltılması

Kış sonunda kanaları söküp rizomlarını uygun yerlerinden keserek çoğaltabilirsiniz. Hatta ilkbahar ve yaz boyunca bile, gelişmiş sürgünlerin diplerini biraz kazarak ana rizoma bağlantılı yerlerinden kesip ayırmakla da çoğaltmak mümkün. Bunları direkt toprağa dikin ve susuz bırakmayın. Belki on gün kadar bocalasalar bile sonra hiçbir şey olmamış gibi hayatlarına ve gelişimlerinde devam ederler.

Problemleri

Ağır killi topraklarda gerekmediği halde sulayıp durursanız yapraklarda mantar hastalıkları ya da rizomlarda çürümeler olabilir. Kana yetiştirmede her şey dört dörtlük olduğu halde gelişimde çirkinlikler, yapraklarda ciddi bozukluklar oluyorsa rizomlara hastalık virüsü bulaşmıştır. Bunun çaresi yok. Kapalı camekanlı balkonlarda yapraklarına örümcek bitler musallat olabilir. Bunun çaresi bitkiyi sık sık yıkamak ve bulunduğu çevreyi haftada bir iki defa su ile güzelce yıkayarak tertemiz tutmaktır.

Kaynaklar

Canna (plant) – wikipedia.org

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: | |


'Kana – Tespih çiçeği (Canna)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Filiz, Aydın dedi ki:

    Benim açık yeşil üzerine sarı çizgili yaprakları olan ve turuncu açan kana çiçeğim aralık başında yapraklarını kurutmuştu. Ben de kuru yaprakları kesmiştim boş bir saksı kalmıştı. ancak geçen hafta balkondaki çiçeklerimi yıkarken kana saksısını kenara almayı unutmuşum. Bugün gördüm kana çiçeğim filizlenmeye başlamış. ama hava soğuk. çıkan filizler tekrar kuruyacak. Bitki bahar geldi sanıp gücünü yaprak çıkarmaya vermesin diye onları hiç büyümeden şimdi tekrar keseyim mi?
    ***
    Hayır kesmeyin çok yanlış olur. Hava soğuyunca geri adım atar kendi kendisine çözüm sağlamaya çalışır. Ama kesseniz bu zamanda bu durumda belki tamamen ölmesine yol açabilirsiniz.

  2. Filiz, Aydın dedi ki:

    Merhaba, bir önceki mesajımda bahsettiğim, ocak ayında bir kez filizlenip kuruyan kana çiçeğim 2 tane yeni filiz çıkarıyor:) Bugün gördüm:) Demek ki kışın kurumamış, ancak bir sorun var; yeni çıkan filizlerin uçları kuru gibi. Sebebi ne olabilir?
    ***
    İlk sürgünlerdeki yapraklar sonraki yaprakların kılıfı gibi olacak. Bu ilkler önemli değil. Daha sonra esas yapraklar çıkınca onlara dikkat edin onlarda da aynı sorun olacak mı..

  3. Sema E. -İstanbul dedi ki:

    Geçen seneki kanalarımın yaprakları solunca Ocak gibi hepsini diplerden kesmiş idik. Fakat henüz hiçbir yeşerme, çimlenme yok.
    ***
    Önümüzdeki bir iki hafta içinde eğer daha soğuk olmazsa yeni filizleri görürsünüz. İstanbulda henüz kanalar için yeterli sıcak yok. Sizin oralar ise daha yüksek, daha bir kuzey rüzgarlarına açık.. Belki filizlenmeleri nisan sonuna kadar uzayabilir.

  4. Mehmet Ö. -Kırklareli dedi ki:

    Kanna çiçeği muhtelif renklerini nasıl temin edebilirim?
    ***
    Bildiğim kadarıyla sizin oralarda çiçek meraklıları çok. Eşte dostta gördükçe isteyeceksiniz. Piyasada bulmak zor. Bugünlerde Bauhaus, Koçtaş vb. yerlerde ithal yumrular özel ambalajlarında satılıyor olmalı. Ama pek çeşitlilik olacağını sanmıyorum. Ayrıca şimdikiler genelde cüce kültüvarları. Eskiden kanaların yaprakları koskocaman olurdu. Şimdi ne yazık ki bunlardan bulunmuyor. Ancak tanıdıkların bahçelerinde varsa isteyebiliriz.

  5. CelalS. -İzmir dedi ki:

    Kana’nın çiçekler kuruyunca nasıl keseyim ki çiçeklenmeye devam etsinler? Boyları çok uzamasın diye ne yapmalıyım?
    ***
    Çiçekler solunca, dalın temesinden o solmuş çiçeklerin çıktığı en son inc kılıf yapraklı kısmın içinden yeni çiçek demeti çıkar. Kontrol edin. İçleri boşsa en dipten kesebilirsiniz. Yeni sürgünler çıkıp hızla büyür. Boyları uzuyorsa yapılacak bir şey yok. Yeni cüce kanalar var onlardan edinmelisiniz.

  6. Asker, Şırnak dedi ki:

    İsmini bilmediğim çiçeği aldım. Bir aydır suluyordum. yapraklarını dökmeye başladı. meraklandım netten baktım. Kana çiçeği olduğunu öğrendim. sulamak iyi deyilmiş. toprağı hala ıslak ne yapmalıyım?
    ***
    Kışın yapraklarının kuruması lazım. Çok serin bir yerde tutun. Toprak adamakıllı kurudukça az miktarda su dökün. Bahara kadar bu şekilde devam edin.

  7. Sıla B. -Ankara dedi ki:

    Geçtiğimiz yaz Anamur’da görüp vurulduğum kana çiçeğini dalı, kökündeki soğanları ve nemli toprağıyla alıp Ankara’ya getirmiştim. Hemen büyük bir toprak saksıya bahçeden gerçek toprak alıp ektim. Çok da güzel tuttu. Kasımın sonuna doğru toprağın dışında kalan kısmı kesip attım ve saksıyı o şekilde saklamaya başladım. Bundan sekiz gün önce de yine büyük toprak saksılara kanaların soğanlarını ektim. Yine dışarıdan gerçek toprak alıp koydum. Yalnız hiç hareket yok. Acaba erken mi ektim soğanları? Yoksa biraz beklemem mi gerekiyor? Bu arada ekerken soğanların durumu gayet iyiydi sağlıklıydı. Hatta bir tanesi durduğu yerde filiz çıkarmıştı. Ama şu an hiç hareket yok. Kanalarla birlikte aynı gün başka saksılara ektiğim cosmos’lar, akşam sefaları hep filizlendi. Hatta çoğalttığım sardunyalar da tuttu. Ama dört gözle beklediğim kanalardan hareket yok.
    ***
    Biraz daha fazla sıcak istiyor. Acele etmeyin. Belki bir ay bile gecikebilir. Toprak güneşten ısınmalı. Hem Ankarada nisandan önce yeşermeleri riskli. Gece fazla soğuk olursa o filizler donabilir. Sonbaharda (eğer ölmemişlerse) kesmeniz yanlış. Bırakacaksınız kendiliğinden yavaş yavaş kurusun. Böylece yumrular çok iyi güç toplar.

  8. Celal S. -İzmir dedi ki:

    İki adet çiçekli bodur kana aldım. Onları Ağustos ayından ilkbahara kadar doğu-güney cepheli cam balkonda saksıda yetiştirebilir miyim? Yumrularının daha çabuk çoğalması için ne tür toprak kullanmalıyım?
    ***
    Gece ısısı 12C dereceden daha aşağı düşmüyorsa yeni sürgünler ile yeni yapraklar vererek güçlenmeye devam edeceklerdir. Humuslu doğal kara toprak yeterlidir.

  9. Sıla B. -Ankara dedi ki:

    İlkbaharda büyük toprak saksıya ektiğim kana çoğaldı ve şu an altı adet oldu. Gelişimi gayet güzel. Yaprakları yemyeşil. Boyu bir metreyi geçti. Camları sürekli açık olduğu için bol hava alan, esintili ve tüm gün bol güneşli olan pimapenli balkonumda duruyor. Sulaması konusunda da dikkatli davranıyorum. Aşırı sulama yapmıyorum. Ama bir türlü çiçek açmadı. Baharda babam için ekip verdiğim kana hem çoğaldı hem de kapalı odada perde arkasından az güneş aldığı halde haziran ayından beri çiçek açıyor. Ankara’da her yerde çiçek açmış kanaları görmek mümkün. Benim yanlış yaptığım ne olabilir acaba? Toprağı Anamur’dan getirdiğim kendi toprağı ile Ankara’da topladığım gerçek toprak karışımı.
    ***
    Sizinkinin şartlarında bir kusur yok. Belki az mı suladınız acaba? Ama öyle bile olsa çiçek açması gerekirdi. Çoğaldı diyorsunuz. O halde bu yıl köklerini yumrularını güçlendiriyor. Gelecek yıl hepsi kesinlikle çiçeklenir diye düşünüyorum. Eğer çoğalmayıp bütün gücünü tek gövdeye verse idi çiçek açardı.

  10. Sıla B. -Ankara dedi ki:

    Kasım veya aralık ayında ben bu gövdeleri diplerinden keseyim mi? Yoksa hepsi mutlaka kendi kendine çürüyecek mi? Kendi hallerine bırakırsam soğan zarar görüyor mu?
    ***
    Hiçbir şey yapmayın. Kurumadan, çürümeden keserseniz yumrular zayıflamaya başlayabilir. Kış sonuna kadar kurumazlarsa o zaman diplerinden kesmelisiniz.

  11. Hasan Ç. -Antalya dedi ki:

    Bu yıl kanalarım 3.5myi geçti. Çok hızlı büyüdüğünü biliyorum. Kıştan bu güne kadar hiç su vermememe rağmen artık ayakta duramaz hale geldi. Budayarak boyunu küçültmeyi, tekrar çieklerini görmek istiyorum. Acaba nasıl bir kesim önerirsiniz?
    ***
    Şimdi çiçeklenme zamanı. Hatta bir aydır çiçek açıyorlar. 3,5 metre hiç normal değil. Galiba fazla gölge yerdeler. Bu durumda yapılacak bir şey yok. İyi derecede güneş alan bir yere dikmeniz gerekirdi.

  12. Yusuf B. -Van dedi ki:

    Geçen yıl diktiğim kana bu yıl baya çoğaldı ancak fazla boy vermedi ve çiçek de açmadı. Boy vermesi ve çiçek açması için ne yapmalıyım?
    ***
    Oranın iklimine ne derece uygun bilmiyorum. Didim’de ben ilkbaharda bahçenin en güneşli yerlerine diktim. Bu yaz hep 35 – 40 derece sıcak oldu. Günde en az bir defa suluyorum. Suyu ve sıcağı çok seviyor. Neredeyse hiç çiçeksiz kalmadılar. Yaz ortasında çıkardığı dip sürgünler bile uzadı çiçek açtı. Van’da bundan sonra soğuklar başlayacağı için artık yapacağınız bir şey yok. Gelecek yılı bekleyin. Yeri çok fazla güneşli olmalı ve bol bol sulayacaksınız.

  13. Sıla GB. -Ankara dedi ki:

    Yeşil yapraklı kanalarım var. Büyük bir saksıda bakıyorum. Pencere önünde, bol ışık alan bir yerde duruyor. Camlarım tüm gün açıktır bu yüzden gün boyu hava alıyorlar. Yalnız geçen yaz yaşadığım bit sorunu şimdi yine çıktı. O zaman baş edememiştim ve bitkileri kökten kesip toprağı değiştirmiştim. Şimdi yine nokta gibi beyaz bitler çıktı. Bir tane de tomurcuk verdi çiçek açıyor. Evde hayvanlarım da olduğu için zirai ilaçlar kullanmak istemiyorum. Kendim yapabileceğim bir ilaç tarifi var mı? Ne yapabilirim?
    ***
    Evet kendiniz yapabilirsiniz. Şu sayfaya bakın: http://azbitki.com/bitler

  14. Hasan, İstanbul dedi ki:

    Ben kanna çiçeğimi kış sonu gibi felan tohumdan ekmiştim. Yaklaşık bir veya bir buçuk ayda çıktı ama şu anda biraz yapraklarının ucu sararıyor. Acaba çok mu güneşte kalıyorlar ya da çok mu su veriyorum?
    ***
    Problem sadece yaprak uçları ile sınırlı ise bunu normal karşılamalısınız. Güneşi ve suyu sever. En iyi açık havada yetişir evde tutmanız iyi olmaz.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)