Strelitzia reginae, turna gagası (starliçe)

Strelitziaceae familyasından Strelitzia cinsinden bitkilerin en tanınmış türü Strelitzia reginae’dır. Bizde starliçe, turna gagası, cennet kuşu çiçeği, papağan çiçeği isimleriyle biliniyor. Zingiberales sınıfı bitkilerdendir.

Starliçe – turna gagası kesme çiçekçilikte oldukça iyi kazanç getiriyor. Çiçek kalitesi çok yüksektir. Açmaya ilk başladığında güzeldir ama bir ay içinde yavaş yavaş daha da güzelleşir. Böylece çiçekleri her geçen gün daha da güzelleşerek uzun süre bozulmadan kalır.

Starliçenin çiçeği

Starliçenin iki kültivarı

Strelitzia reginae ‘Mandela’s Gold’ kültivarı soğuğa hassastır. Tatlı sarı renkte çiçek açar. Akdeniz kıyı kesimlerinde bile sadece Alanya gibi özel mikrokliması olan yerlerin kuzeyli yönlerden gelen rüzgarlardan iyice korunmuş kuytu yerlerinde bahçelerde yetiştirilebilir. Ayrıca sadece orta ve hafif asitli toprak istiyor. İyi bakılırsa boyu 2 metreye yaklaşabilir.

Strelitzia reginae ‘dwarf’  kültivarı diğerlerine göre cüce sayılır. Evlere ofislerde daha uygundur. Çünkü kompakt yapısıyla fazla yer kaplamaz ve fazla yükselmez. Boyu genelde 50 cm – 90 cm civarlarında olup en fazla 120cm yükselir. Kışın -3C dereceye kadar hafif don olaylarına neredeyse hasarsız dayanır. -7C dereceye kadar soğuğa ise yaprakları hasar görerek dayanır (veya soğuğun süresi bir gün gibi uzun sürerse tüm yapraklar kurur ama toprak altı kısmı zarar görmez). Toprak açısından daha uyumludur. Orta asitliden orta kireçliye kadar olan her türlü toprakta yetişebilir.

Starliçenin has türü (Strelitzia reginae) cüce kültivarı gibi aynı şartlar ister. Sadece cüce kültivar kadar yüksek alkalinli topraklara uygun değildir.

Ben burada seralarda değil de normal ev şartlarında ve bahçe doğal şartlarında yetiştirmenin inceliklerini anlatmaya çalıştım. Saksılarda eğer iyi, temiz bakımı yapılırsa güneş alan ofisler için şık bir ofis süs bitkisi olabilir. İklimi uygun bölgelerde bahçelere egzotik, tropikal bir hava katar.

Evde bakımı

Ev – ofis ortamları için cüce kültivarı seçmeniz gerekir (Strelitzia reginae ‘dwarf’). Saksılarda, evlerde yetiştirilmeye gayet uygundur. İyi bakarsanız, sulamasına ve beslenmesine dikkat ederseniz her yıl daha gösterişli olur. Yılın çoğu zamanında dışarda tutulmasında yarar var. Meselâ İstanbul’da 6 mayıs – 1 ekim arasında bahçede / balkonda açık hava bol güneş istiyor. Diğer zamanlarda evde çok iyi güneş alan bir pencere önünde bulundurmak zorundasınız (yoksa çiçek açmasını beklemeyin).

Saksıda starliçe

Starliçe saksıda büyük dekoratif yapraklarıyla çiçeksiz haliyle bile güzel.

Işık ihtiyacı: Günde en az 4 saat direkt güneş görmesi gerekir. Yazın tam öğle civarı güneşinden kurunmalıdır o kadar. Yeterince güneş almazsa 20 yıl da bekleseniz turna gaganız çiçek açmaz.

Çiçeklenme zamanı: Starliçe en çok aralık sonu – mayıs arasında çiçek açar. Yazları aşırı sıcak ve kuru havalı olmayan yerlerde bütün yıl çiçek açtığı söyleniyor. Çiçek açması toprağın kalitesine ve bitkinin yaşına göre de değişebilir.

Saksı: Fazla güneş istediği için ve yılın çoğu zamanı açık hava istediği için yeterli büyüklükte toprak saksı (eski model, basit, suyu çabuk emen saksı) gerekiyor. Kuvvetli toprak istediğinden dolayı fazlaca büyük saksılara dikmemenizi ve her yıl iyi bir toprakla bir boy büyük saksıya aktarmanızı tavsiye ederim.

Toprak: Hafif asitli, nötr, hafif alkalinli ve orta alkalinli topraklar uygundur (pH 6 – 8 arası). Orta ve daha fazla asitli toprak ile aşırı kireçli toprak elverişli değildir. Şu karışım formülünü uygulamalısınız:
5 ölçü doğal humuslu arazi toprağı (veya iyi kaliteli, bütün dengeleri yerinde, pH 6,5 humuslu özel süs bitkisi toprağı) + 2 ölçü doğal arazi kırmızı toprak + 3 ölçü ponza taşı + 3 ölçü solucan gübresi.

En verimli gelişeceği toprak budur. Sonraki yıl toprak değiştirene kadar besin takviyesi istemez.

Besin: ikinci yıl toprak değiştirmeyecekseniz suya karıştırılan eşit ağırlıklı sıvı besinden ayda bir defa vermelisiniz. Üçüncü yıl toprak değiştirmelisiniz.

Sulama: Yazın toprak ıslaklığını yitirdiğinde, kışın toprağın üst yüzeyi önemli derecede nem yitirdiğinde sulamalısınız. Toprak asla kupkuru kalmamalı.

Bahçede starliçe yetiştirilmesi

İstanbul, İzmir, Rize gibi hafif don olayı ihtimali olan yerlerde amadeniz seviyesi alçak kesimlerde kasım başından itibaren dibini toprak + yaprak çürüntüleri karışımıyla örterek korumaya alın. Isı sıfırın altına düşeceği zamanları kollayarak o günlerde hasır ve naylon ile sarıp sarmalayın. Güney Ege’nin ve Akdeniz bölgesinin kıyı kesimlerinde hiçbir koruma istemez.

Yaz boyunca kuvvetli sulamak gerekiyor ki kökler yüzeyde kalmayıp derinlere yönelebilsin. Böylece çok daha güçlü olur. Sonraki yıllarda kuraklığa da don olaylarına da daha dayanıklı olur.

Her yıl İlkbaharda ve yaz sonuna doğru dibindeki bir miktar toprağı boşaltıp bitkisel çürüntü ağırlıklı iyi bir komposta 2/5 oranında solucan gübresi karıştırarak sonra bunu boşalttığınız toprakla karıştırarak dibini tekrar örtün.

Trabzon, Giresun, Ordu ve Rize’de dikileceği yerin toprağı önceden boşaltılıp toprağa bir miktar kalker taşı (kireç taşı) veya kırpıntıları veya tarım kireci karıştırılmalıdır. Böylece çok iyi, dirençli, kuvvetli gelişecektir. Aksi takdirde buraların fazla asitli topraklarında iyi bir randıman alamazsınız.

Çoğaltılması

Starliçenin çoğaltılması en az 6 aylık iyi gelişmiş yavruların ayrılmasıyla olur. Yavrular yumrulu da olabilir yumrusuz da, fark etmez ama iyi gelişmiş olmaları şart. Yavrular birkaç yıl çiçek açmayabilir.

Tohumla çoğaltılması: Tamamen olgunlaşmış ve iyice kurumuş tohumlar 4 saat boyunca 70°C derece sıcak suda bekletilir. Sonra 48 saat 25 – 30°C derece cıvarlarında ılık suda bekletilir. En sonunda 20°C dereceden daha serin olmayan bir ortamda bir gün açıkta bekletilir iyice kurutulur. Bu tohumların çimlenmesi kolay olur deniyor fakat bu kadar değişik sıcaklıklara hiç gerek yok. İlk gün elinizin yanmayacağı kadar sıcak suda bekletin. Su soğudukça ısıtabilirsiniz. İkinci gün daha az sıcak suda, üçüncü gün susuz bekletin. Sonra soyulacak kabuklar varsa soyun. Kurulayıp tırnak törpüsü ile tohumları törpüleyin ve 1,5 – 2cm kadar derine gömerek ekin. Tohumların çimlenmesi ve fidelerin çabuk büyümesi için sıcaklık 20 – 30°C dereceler aralığında tutulmalıdır. Bunların çiçeklenecek olgunlağa gelmesi 2 yıl ile 5 yıl arasında değişir. Bakıma göre bazen 10 yılı geçebilir.

Zararlısı

Kırmızı örümcek, veya bu yaratıkların açık yeşilimsi türleri. Kırmızı olmayanları ancak büyüteçle görebilirsiniz. Yaprakların altını kemirerek yaprakları öldürürler. Ama su püskürterek kurtulmak çok kolaydır. İç mekânlarda ilgilenilmeyen, temiz tutulmayan bitkileri kısa sürede mahvederler.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri, Salon Ofis Dekor

Etiketler: | | |


'Strelitzia reginae, turna gagası (starliçe)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. 1tanem dedi ki:

    Acaba bu bitkinin birkaç tohumu mu aynı saksıya dikilecek ki böyle çok sürgünlü olsun? Yoksa tek tohum tek saksıya dikip kendiliğinden mi yanlardan sürgün veriyor?
    ***
    Evet başlangıçta tek bitki iken yıllar geçtikçe dipten birçok sürgünler vererek çoğalıyor. Tohumları önce aynı saksıda yetiştirebilirsiniz. İkinci yıl her biri ayrı saksıda yetiştirilmeli ki birbirlerini engellemesinler.

  2. Meryem, Ankara dedi ki:

    Ben de geçen sene internetten tohumunu almıştım. Bir pakette 5 adet tohum. Onların tarifi: tohumları sıcak suda bekletip sonra tohumun dışındaki 1 parça turuncu tüyleri temizleyip, kapalı bir kutunun içine kum (dere kumu) koyup tohumlar gömülecek. kapağı kapalı şekilde sıcak tutulacak.arasıra kapak açılarak havalandırılacak. çillendiğinde toprağa dikilecek. ama benim tohumların hepsi çürüdü.bence çürümeside gayet doğal çünkü sürekli nemli, kapalı ve sıcak ortamda başka ne olabilir ki? Bana saçma geldi ama satıcılarla her görüşmemde ısrarla böyle yapılmasını ve sabretmemi söylediler. Ayrıca tohumlar çok geç çilleniyormuş. Çok istedim ama olmadı.
    ***
    Kapalı tutmaya hiç gerek yok. Sıcaklık çok önemli. 25C ile 30C dereceler arasında sıcak lazım.

  3. Mehmet İ. -Bigadiç dedi ki:

    Üretmeyi deneyeceğim teşekkürler.

  4. Ersoy, Adana dedi ki:

    Bahçemde 5 sene sonra çiçek açmış starliçem var. Çoğaltmak için yanlarındaki yavrularını mı alacağız yoksa tohumlarını mı alacağız?
    ***
    Her iki yol da uygundur. Yukarıda gereken bilgiler var.

  5. Tuncer, İzmir dedi ki:

    Haziran ayı başında İzmir’de sırf starliçe üretimi yapan bir yerden bir kökü olduğu gibi çıkarıp bana 5 ayrı parça halinde verdiler. aynı gün Ayvalık-Altınova’daki bahçeme diktim. Özel hiçbir şey yapmadım. Yalnız her gün bol su verip sevdim. Kısa sürede yeni yapraklar verdi. Önümüzdeki hafta yazlığı kapatıyoruz. haziran 2014e kadar hiç bakım ve koruma olmadan yaşayabilir mi? Yapmam gereken bir şey var mı?
    ***
    Kupkuru kalmış toprakta uzun süre hiç sulanmazsa kuruyabilir. Herhangi bir şey öneremiyorum. Eğer kökler derinlere gitmişse ve toprak az da olsa killi ise dayanabilir. Ama orada kış soğuklarında epey zarar görebilir.

  6. Muhsin, Ankara dedi ki:

    Starliçeği kökten ayrıdım. Kökleri yok. Direkt mi dikeyim yoksa önce suda mı köklendireyim?
    ***
    Hemen dikmelisiniz. Yeri mutlaka güneşli ve havadar olmalı.

  7. Sadun, Büyükada dedi ki:

    Bnim Starliçe kasımdan beri tomurcuk oldu ama çiçek açmıyor. Neden acaba? Havalar soğuyunca soğuktan korumak için özel bezle sardık. Ne yapmamız gerek?
    ***
    Sıcaklık yetersiz olunca gelişim durmuştur. Yapabileceğiniz bir şey yok. Bekleyeceksiniz. Belki bahar gelince tomurcuklar gelişmeye devam edebilir.

  8. Cihan, İzmir dedi ki:

    Belediye atölyemizin bahçesine bu çiçeklerden dikilmiş. Ben de evime götürmek istiyorum. Hemen yanında yeni yeni büyümeye başlayan (geçtiğimiz yazdan beri, belkide daha eski) yapraklar var. Onlardan bir kaçını kökünden mi yoksa en dibinden dalını mı keseyim onu tam olarak anlayamadım.
    ***
    Yavrulamış olduğu ayrı yan bitkiyi ana bitkiyle bağlantılı olduğu yerden kesip almalısınız. Yeterince gelişmiş olmalıdır. Yukarıdaki bilgilere göre ayırın.

  9. Betty, İstanbul dedi ki:

    Benim Starliçem neredeyse 90 cmlik ve 6 tane yaprağı var. Neredeyse her ay yeni bir yaprak veriyor fakat sanırım daha çok genç bir bitki bu sebeple çiçek açmıyor. Ortalama 2 buçuk yıldır bende. Yaprakları neredeyse 3 avuç büyüklüğünde. Yaprakları iyice coğaldıktan sonra mı çiçek beklemeliyim? Yoksa çiçeklerin yaprak sayısı ile bir alakası yok mu?
    ***
    Genelde yaz sonu – kış sonu arası döneminde çiçek açar. Şimdi elinizden geldiğince iyi bakın. Henüz genç olmasının da etkisi olabilir. Eğer güneşten mahrum ediyorsanız eylül sonundan itibaren yavaş yavaş direkt güneşe alıştırın. Çiçek açmada etkisi büyük olur.

  10. Orçun, Denizli dedi ki:

    Yukarıda en fazla -3 dereceye kadar dayanır yazmışsınız ve maalesef bizim burada en fazla -6 derece soğuk oluyormuş. Gerçi bu sene hanımeli falan hiç yaprak dökmedi. Kışın da aynı gelişimi devam etti. Ama ben yine de tereddüt ettim. Sizce kuytu bir köşeye diksem yaşatabilir miyim ben starliçeleri?
    ***
    Meteoroloji Denizli için -10C dereceye kadar soğukların görülebileceğini söylüyor. Her kış o kadar olmasa bile olabilir. Belli olmaz. 10 yıl hiç görülmez ama beklenmedik bir zamanda görülebilir. İsterseniz deneyin. Kış boyunca hava durumunu takip ederek ısı sıfırın altına düşeceği günlerde çuval bezi vesaire sararak ve dip kısmını toprak-saman karışımıyla iyice örterek korumaya almanız gerekir.

  11. Şengül, Ayvalık dedi ki:

    Selam altınovada starliçe eken arkadaşa bir şey sormak istiyorum. Aynı zamanda siz yardım ederseniz çok sevinirim. Geçen yıl Çeşme’den starliçe ve begonvil getirdim ama bu sene yaşayacaklar mı bilmiyorum. Altınova’da yaşatabildiniz mi? Aradaki iki üç derece farkını engellemek için neler yapabilirim? Kışa girmeden ışık yakarak bitkiyi ısıtmak mümkün müdür?
    ***
    Şengül Hanım Altınovalı arkadaş burada değil ve size yardımcı olamaz. Starliçe sıfırın altında birkaç derece soğuğa (-5C derece gibi) 3-5 saat biraz zarar görerek dayanabilir. Ama dondurucu soğuk 7-8 saat veya daha fazla uzun sürerse tüm yapraklar kurur ve ilkbaharda kökten yeniden yaprak çıkarır yani tamamen ölmez. Sizin orada kışın ısının sıfırın altına düşeceği günlerde sadece gazete kağıtları ve naylonla sararsanız güzelce korunur. Başka şey yapmaya gerek yok.

  12. İbrahim Ö. -Bursa dedi ki:

    Arkadasım bu ciceğin tohumundan bana gönderdi. Yukarıdaki tarifinize uygun ekmeyi düşünüyorum fakat 70 derece sıcak suda bekletmek bana biraz sakıncalı gibi geldi. Tohum özü haşlanmaz mı? Direkt ekim yapsak çimlenmez mi?
    ***
    Ben bu türden tohumla yetiştirmeyi henüz denemedim ama aynen böyle tarif edilen ve çimlenmesi çok zor denen bazı bitkilerin tohumlarının hiç böyle şeyler yapmadan ektiğimde gayet kolayca ve kısa zamanda çimlendiklerini görmüşümdür. Zaten bunlar doğada 70 derece sıcağı nerde görecekler? Siz ılık suda bir gün kadar beklettikten sonra tohumları kurulayıp keskin bir bıçakla dış kabuklarına kesikler yapın (iç kısma zarar vermeden).. Hatta dış kabuklarını tamamen soyanlar da var. Tamamen soymak gerekmez. Sonra toprağa ekin.

  13. Dilek, Çeşme dedi ki:

    10 yıllık sterliçem bahçede çiçek de açıyor ancak yaprakları sarardı. Bu sararması giderilebilir mi?
    ***
    Eski yaprakların sararması normaldir. On yıldır zaten bunu hep görmüşsünüzdür. Hem şu sıralar yeni yapraklar çıkarıyor olması gerek. Ama şimdiye kadar hiç görmediğiniz tüm yapraklarda sararma oluyorsa ve eğer yeni yapraklar da çıkmıyorsa sebebini araştırın. Geçen sonbahardan beri hiç sulamayıp yağmurlara güvendiyseniz veya yanlış gübre verdiyseniz ya da on yıldır hiçbir gübre vermediyseniz bunlar etken olabilir.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)