Ceylangözü sardunya

Ceylangözü sardunya veya canan ilkbaharda yoğun çoklukta çiçeklenip yaz sonuna kadar azala azala çok güzel çiçekler açmaya devam eden hibrit bir sardunya türüdür. Bütün dünyada en çok regal geranium ismiyle bilinir. Amerika’da yaygın adı Martha Washington sardunyası.

Birçok çiçekli balkon bitkisine alternatif

Açelyalardan bile güzel çiçek açan, üstelik çok uzun bir çiçek açma dönemi olan muhteşem bir bitkidir. Dahası, bakımı gayet kolaydır ve ihmallere müthiş uyumludur. Bu açıdan, ceylangözü sardunya çeşitleri az emekle çok bereketli gelişmeleriyle üzerinde durmaya değer bir güzelliktir. Bundan dolayı aşağıdaki bilgileri hazırlamak için kendi tecrübelerimle yetinmeyip hakkında araştırma yaptım. Balkonda yetiştirilecek çiçekli süs bitkilerinin en iyisi, en güzeli ve en dayanıklısı bunlardır.

Özellikleri ve çiçeklenme farklılıkları

Sardunya (Pelargonium) cinsinin türleri arasında melezleme yoluyla elde edilmiş hibrit bir tür olan ceylangözü sardunya (Pelargonium x domesticum) yapı, bünye itibarıyla birkaç çeşide ayrılır. Yetiştirilmeleri ve bakımları açısından sadece iki tip diye ele almak daha doğru olur.

Tip 1 cananlar

Bu ceylangözü sardunya (canan) çeşitleri  nazik yapılı, ince dallıdır. Fakat ince dallı ve kısa boylu diye düşünülen canan çeşitleri ortalama iki yılda yarım metreyi bulur ve ana gövde kalınlaşır. Tip 2 ceylangözü sardunyalarına  göre bunlar çok daha güzel görünümlü olurlar. Bunların 2-3 yıllık emekle küçük bir süs ağacı gibi şekillendirilebilmeleri kesinlikle mümkündür. Hem bu sayede kışın bile yeterli güneş alabilirlerse çiçeklenmeye devam ederler.

Tip 1 canan sardunya

Tip 2 cananlar

Bunlar kalın dallar gelişitirip 1 metre cıvarında veya en az 40cm gelişirler. Pek fazla dallanıp budaklanmazlar ama kış ortasında kalın dalların tepesinde tomurcuklar taşıyan pek çok ince çiçek dalları ayrılarak kış sonunda yüz kadar, belki daha fazla çiçekler açarlar.

Kış ortasında yavaş yavaş tepede çiçek tomurcuklarının yer alacağı taç kısmı oluşur. Eğer tip 2 ceylangözü sardunya bakımında beslemede başarılı olmuşsanız her bir dalın tepesi kış sonunda adeta küçük bir karnabahar gibi yoğun bir şekilde filizlerle dolar. Bunlar bir sürü tomurcuk geliştirecek. İlkbahar gelince muhteşem bir çiçeklenme görürsünüz.

Tip 2 canan sardunya. Fotoğraf tarihi 25 Nisan 2013

Yetiştirilmelerinde ve bakımlarında püf noktaları

Canan veya ceylangözü sardunya çeşitlerini gerektiği gibi sağlıklı yetiştirmede en başta gelen püf noktası -özellikle Tip 2 cananlar için- kış boyunca uygun soğuk ortamda serpilmelerini sağlamaktır. Bütün mesele budur. Aşağıda adım adım nelere dikkat etmeniz gerektiğini öğrenebilirsiniz.

Güneş ihtiyaçları

Ceylangözü sardunya şiddetli sıcağa ve güneşe uyumlu olduğu halde az güneşli ve serin yerlere de uyumludur. Günde en az 1 saat direkt güneş almaları yeterli. Daha az güneş bile yeterli olur ama bu durumda yerleri çok güçlü aydınlık olmalıdır. Koyu gölgeli, loş ışıklı yerler uygun değil.

Budama

Yaz sonuna doğru -hâlâ çiçek açıyor olsalar bile- budamak gerekiyor. En iyi zaman ağustos ayının ortası ve ikinci yarısıdır. Özellikle az dallı ama güçlü gelişen, uzun gövde dallar üzerinde yoğun çiçek açan tip 2 çeşitleri budamak mutlaka gerekli. 20cm kalana kadar kısaltmalısınız. Budamadan sonra çıkan filizlerden en fazla 3 tanesine izin verip diğerlerini hemen köreltin. İzin verdiğiniz filizler gayet dolgun, kalın dallar olarak yan filiz vermeden kış ortasına kadar boylanır ve sonra tepelerinde taç kısmı oluştururlar.

Diğer tip 1 cananlarda acımasız budamalar yapmak yerine şekillendirme budaması yapmak (bence) daha iyidir. Tabii zevkler değişebilir. Sonraki ikbaharda kısa boylu top gibi her yerinden çiçeklenmesini istiyorsanız dallarını bir hayli kısaltmanız gerekecek. Ama şekillendirmek, yani bonsai gibi ilginç şekilli ve minyatür ağaç görünümlü olmasını istiyorsanız ona göre, 40-60cm cıvarlarında boylu olacak şekilde budarsınız veya hiç budamayıp alt dalları kesersiniz ve alttan yeni filizlerin gelişmelerine izin vermezsiniz. Tercih sizin. Sadece başlıca iki ayrı canan sardunya tipi olduğunu unutmayın ve budamada bunu göz önünde bulundurun.

Sulama rejimi

Ceylangözü sardunya sürekli sırılsıklam ıslak toprak sevmez. Toprağının en üst 3-4cm kısmı tamamen kurumadan sulamayın. Yaz-kış aynı şekilde sulayın. Her sulamayı mutlaka saksı alt deliklerinde su çıkacak miktarda su ile yapın.

Ceylan gözü nasıl toprak ister?

Hazır poşet topraklar gayet uygundur. Ama en iyisi özellikle de tip 2 cananlar için şu karışımdır: 1 ölçü killi olmayan, koyu renkli arazi toprağı + 1 ölçü iri taneli dere kumu + 2 ölçü torf toprak.. Hepsini birbirleriyle harmanlayın.

Saksı, toprak değiştirme

Ceylangözünüzün saksısı başta yeterince büyük olmalı ve bir daha hiç saksı-toprak değişimi yapmamalısınız. Eğer küçük saksıda aldı iseniz köklerini toprağından hiçbir şekilde ayırmadan, kalıp gibi saksıdan çıkarın ve 20cmX20cm ebatlarında büyük saksıya uygun toprak ilavesiyle yerleştirin. Bir daha saksı toprak değişimi yapmamalısınız dedim. Çünkü yaşlandıkça bir hayli hassaslaşıyor. Üçüncü yılından itibaren her an ölebilir. Aşağıda çoğaltılması konusunda anlattığım gibi budadığınız dallarından yedeklerini üretmeniz gerekiyor.

Kış üşümesi ile serpilmeleri

Cananların çok iyi bir şekilde çiçeklenmesi için sonbaharda ya da kışın ilk yarısında en az 5 hafta üşümesi gerekiyor. Yani eğer evde yetiştiriyorsanız sonbaharda beş hafta dışarıda tutun. Soğuğa genelde -5C dereceye kadar dayanırlar fakat kuzeyli yönlerden direkt rüzgar almamaları ve dondurucu soğuğun 8 saatten fazla hakim olmaması kaydıyla. Sonra tekrar eve alacağınız zaman toprak biraz kurumuş olması gerekiyor. Islak toprakta olduğu halde ani ısı farkı şoku yaşamaları kökleri çürütür. Evde ilk 7-8 gün hiç sulamayın ki farklı ortama alışacak zamanı bulabilsinler.

İklimi uygun yerlerde sürekli dışarıda tutulmaları en iyisidir. Güney Ege ve Akdeniz kıyı kesimlerinde kış üşümesinin tam mümkün olması için aralık ve ocak aylarında direkt güneş almayacakları yerde tutsanız iyi olur.

Besleme, gübreleme

Özellikle tip 2 ceylangözü sardunyaları için çok önemlidir. Bitki besini toprağın niteliği ile ilgilidir. Yukarıdaki toprak isteklerini okuyup nasıl toprakta yetiştirdiğinize göre bu bilgileri dikkate alın: Mayıs ortasında başlayarak bitki besini 15-20 gün ara ile 3 defa vermelisiniz. Yaz sonu budamasından sonra, eylül ve ekim aylarında yine 15-20 gün ara ile vermeye devam edin. Yıl içinde sadece bu kadar bitki besini vereceksiniz. Ev bitkileri için olan, orkidelere, Afrika menekşelerine özel bitki besinlerinden herhangi biri ceylangözü (canan) sardunyalarda çok iyi işe yarar. Ayrıca, şart değil ama Tip 2 ceylangözü sardunyaları için azot oranı yüksek (yaprak amaçlı) bitki besini de hem çok iyi gelişim hem yoğun çiçeklenme sağlıyor.

Ceylangözünün çoğaltılması

İkbahar ve yaz aylarında, en geç ağustos ortasına kadarki dönemde. Hatta en iyisi ağustos budamasın kestiğiniz dalları kullanın. Hazırlayacağınız çelikler dal ince ise ortalama 10cm, dal kalın ise 15-20cm uzunluğunda olsun. Dallarda tepe uç kısmı olması önemli değil. Fazla yaprak varsa azaltın. Aşağıda resimde gördüğünüz gibi topuklu çelik daha garantilidir.

Ceylangözü sardunyalarda topuklu çelik tavsiye ederim. Ancak odunlaşmamış dallardan olsa daha iyi.

Hazırladığınız çelikleri 24 saat boyunca tam açıkta bekletin. Yaprakların pörsümesini önemsemeyin. Sonra 10cmX10cm gibi biraz küçük saksılara, saksı başına tek dal, bolca iri taneli dere kumu karıştırmış olduğunuz torf toprağa dikin (2 ölçü torf toprak + 1 ölçü iri taneli dere kumu). İki üç gün hiç sulamayın. Sonra sulayın. Bundan sonra sulama aralıklarını pek sık tutmayın. Yani kumlu torfun en üst 3cm kısmı tamamen kurudukça, saksı alt deliklerinden su çıkacak miktar bolca su ile yapmalısınız. Bitki besini vermeyin. İlkbahara kadar aynı saksıda duracaklar. Bu süreçte bakımlarını yukarıda anlattığım gibi normal yetişkin ceylan sardunyalarına uygun yapın. Nisan sonunda 20cmX20cm ebatların kalıcı saksılarına dikeceksiniz. Büyük saksıya aktarma esnasında köklerini kumlu topraktan sakın ayırmayın.

Zararlıları, hastalıkları

En büyük düşmanı beyaz sinek denen çok küçük bembeyaz güvelerdir. Yaprağına bir dişi beyaz sinek gelse yumurtalarını bıraksa birkaç hafta içinde tüm yaprakların alt tarafları beyaz sineklerle kaplanır. İlaçlasanız tümü ölür ama yaprak dokusunun içindeki larvalar ölmez. Her gün kanatlanmış halde çıkıp çiftleşmeye, yumurta bırakmaya, tekrar hızla çoğlamaya devam ederler. Onun için ilaçlamaya üç gün arayla üç defa devan edin. Sonra haftada bir, üç defa devam edin. Böylece yok edebilirsiniz. Eğer ilaçlamazsanız beyaz sinekler canan sardunyayı öldürür. Hem ayrıca kendileri zarar verdikleri gibi birçok mantar ve bakteri çeşitlerinin de kolayca faaliyete geçip bitkiyi öldürmelerine yardım ederler. Siz ilgisiz kalmakla onlarla işbirliği yapan üçüncü kişi olursunuz.

Yanlış toprakta gerekmediği halde sulayıp durmak kökleri çürütür. Kışın orta derece don olaylarına dayanamaz. Evde yetiştirilenlerin mutlaka güneş alan bir pencerenin tam kenarında olmaları şarttır yoksa sağlığı bozulur.

Yukarıdaki tehlikelerden korursanız ve bakımını doğru yaparsanız ceylan gözü (canan) sardunyanızı çok uzun yıllarca yaşatabilirsiniz.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler:

'Ceylangözü sardunya' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Emel dedi ki:

    Ceylan gözünün minik minik çiçeği olan cinsini bir türlü bulamıyorum. Sallanır saksılarda satılıyordu. 4 sene önce gördüm. Bir daha da göremedim. Nereden bulabilirim acaba?
    ***
    Şehrinizi yazmamışsınız. Bazı yerlerde mesela Ege bölgesinin hemen hemen her ilinin her ilçesinde semt pazarlarında yılın tam bu zamanında satarlar. Semt pazarlarının bir kenarında çiçekçiler oluyor.

  2. Hatice, Konya dedi ki:

    Ceylangözü sardunya aldım. Yaprakları alttan sararmaya başladı. Terasta olduğu için sabah ve öğlenleri 4-5 saat direk güneş alıyor. Bu yüzden olmuş olabilir mi? Gölgeli bir yere mi almalıyım?
    ***
    Kendisi pek değil ama kökleri serinlik ister. Öğle saatlerinin güneşini direkt almamalı. Köklerini topraktan hiç ayırmadan saksıdan çıkarıp daha büyük bir saksıya toprak ilavesiyle aktarın. Mayıstan eylül sonuna kadar saat 11:30 – 18:30 arası direkt güneşten koruyun.

  3. Asuman dedi ki:

    Ceylan gözü aldım. Unlu bit oluştu. 3 günde bir Arap sabunu sıktım. Fakat bu sefer de köklere yakın dallardan başlayarak beyazlık oluştu. Kurumaya başladı. Ne yapabilirim?
    ***
    Kurumaya başladıysa artık yapılacak hiçbir şey yok. Geçmiş olsun. Arap sabunu genelde hiçbir fayda vermez. Bazı bitlere ancak kimyasal özel ilaçlar etki ediyor. Örneğin şurayı okuyun: https://azbitki.com/bitler#etkili

  4. Safiye, Yalova dedi ki:

    Ben ceylan çiçeğimin toprağını havalandırırken çok uzamış olan köklerini kestim. Çiçeği üstündeydi. Küstü ve solmaya başladı. Mayalı su yaptım. Diplerine döktüm. İyi mi yaptım bilmiyorum. Kurtarmam için başka ne yapmam lazım?
    ***
    Maya safasatalarına hiç inanmayın. Kökler zarar görmüş. Muhtemelen çürümeye başlamışlardır. Dışarıya uzayan kökleri kesitiğiniz için olduğunu sanmıyorum. Tesadüfen öyle denk gelmiş olabilir. Veya siz havalandırmak demekle bitkiyi toprağından sökmeyi, yeniden dikmeyi kastettiyseniz feci bir hata etmişsiniz demektir. Neyse şimdi yapacağınız şey sağlam dallarından keserek ayrı bir saksıda köklendirmektir. Çünkü dipten çürüme başlamışsa hızlıca ilerler. Kurtarmak mümkün olmaz.

  5. Banu, Ankara dedi ki:

    Çiçekleri döküldü. Tekrar açması için ne yapmalıyım? Üzerindeki solan çiçekleri budamak fayda verir mi?
    ***
    Onları budamak gerekmez. Çünkü kuruyup düşerler. Ama tohuma kaçanlar varsa kesin. Ceylangözü sardunya bol bol çiçek açtıktan sonra bir süre çiçeksiz kalır. O sırada yeni filizlenmeler yapar. Yeni dallar biraz uzayınca tekrar çiçek açar. Sizin yapacağınız tek şey doğru bakıma devam etmektir.

  6. Şengül, Hatay dedi ki:

    Ceylan gözü çiçeğinin oluşan tohumlarını topluyorum fakat bu tohumları ne zaman toprağa ekmeliyim bilmiyorum. Yardımcı olursanız sevinirim.
    ***
    Ben de bu konuyu bilmiyorum. Hep dallarından köklendirmişimdir. Gerçekten tohum oluştuysa hemen ekin. Ama serin bir yerde tutmalısınız. Çünkü ceylangözü serinde hızlı gelişir. Ya da eylül ayında ekin. Sürekli dışarıda duracak. Tohumlar çimlenip mini fideler oluşana kadar havalar yeterince serinlemiş olur. Sonra sonbahar ve kış boyunca hızlıca gelişir.

  7. Hülya A. -Kırşehir dedi ki:

    2 saksı ceylangozü, 1 saksı da klasik sardunyam var. Ceylanlar tomurcuklandı. Bazıları da çiçek açtı. Sabah güneşi alan balkonumda baksam daha iyi gelişir mi? Sabah güneşi gören yarı açık pencere yanında duruyorlar.
    ***
    Sıcak ev içine alışık iseler zaman uygun değil. Bitkilerin evde alışık olduğu gece en düşük ısı derecesi ile dışarıda maruz kalacağı gece en düşük ısı derecesi aynı veya dışarıda biraz daha sıcak gibi olan günler gelmedikçe bitkileri dışarı çıkarmayın. Veya dışarı olmasa bile alışık olduğu yere göre daha serin bir yere yerini değiştirmeyin. Yoksa hemen ilk günde köklerde ölümler ve peşinden çürümeler başlıyor.

  8. Turhan, Eskişehir dedi ki:

    Benim ceylan gözlerim çiçek açmıyor. Kışın güneş ve sıcak yerde idi ve aynı yerdeler.
    ***
    Kışı oldukça serin ve güneşli bir yerde geçirmemeleri lazımdı. Yukarıda da yazıyor. Aralık, ocak ve şubat aylarında donmayacakları kadar soğuk yerde bir hayli üşüyerek ama güneşin etkisiyle sağlamca yapılanmaya, serpilmeye devam etmeleri lazım. Sonra martta tomurcuk oluşumları başlar.

  9. Meryem, Eskişehir dedi ki:

    Geçen yıl sonbahar sonunda eltim kendi ceylangözü sardunyasından saksıyla hediye etti. Cam balkona koymuştum. Kötüleşince dalından kırıp o anda saksım olmadığı için peynir kutusuna dikmiştim. Şu anda küçük ama çok güzel çiçek açtı. Tip 1’e benziyor iki renkli. Şimdi saksı değişimi yapsam uygun mudur? Bir de beyaz sinekler var. Arap sabunlu suyla ilaçlıyorum. Saksı değişiminde zarar görür şu durumda derseniz değiştirmiyeyim.
    ***
    Haziran ortasına kadar bekleyin. O zaman saksı değiştirin. Yalnız öyle yapacaksınız ki kökleri şimdiki toprağından hiç ayrılmasın. Peynir kutusunda toprağıyla kalıp gibi çıkarın. Toprak dağılmadan yeni saksıya yeni toprak ilavesiyle yerleştirin. Beyaz sinekler çabucak bitmez. Arap sabunu iyi etki etmez ve toprağa giderse toprağı bozar. Acı pul biberle ilaç yaparsanız daha etkili. Şurada tarif ettiğim usulde aralıklarla ilaçlamaya devam edin: https://azbitki.com/bitler#beyazsinek

  10. Özlem, İzmir dedi ki:

    Benim ceylangözü sardunyam bahçede saksıda ama yağmurun altında kalmış. Fazla suyunu boşalttım ve sürekli güneşte tuttum. Yaprakların rengi açık yeşile döndü ve dallarında küçük beyaz tüyler oluştu. Çiçek tohumları da bir süre sonra sararıyor. Acaba köklerimi çürüdü? Ne yapmam gerekiyor?
    ***
    Evet kökleri ve dip kısmı çürümüş. Yağmurun altına kalmasıyla su boşaltmanızın arasında ne ilgi olabilir diye düşündüm. Anlaşılan saksısının dibinde delikler yok. O halde problem saksıda. Ama artık olan olmuş. Bir daha deliksiz saksı kullanmayın. Kökleri çürüyen ceylangözünün dip kısmı da çürür ve kurtarmak mümkün değildir. Tek çare henüz sağlıklı olan dallarında kesip almak ve onları köklendirip yeni sağlıklı fideler elde etmektir.

  11. Irmak, Ankara dedi ki:

    İki gün önce Ceylan ve normal sardunya aldım. Balkonumda sabah güneşi görüyorlar. Keyifleri yerinde. Aldığım gibi duruyorlar. Saksısını değiştirmeli miyim?
    ***
    Hayır. Ama saksılar çok küçük ise gerekir. Yalnız, köklerini eski toprağından hiçbir şekilde ayırmadan kalıp gibi çıkarıp yeni saksılara yeni toprak ilavesiyle aktarın. Özellikle ceylan gözü bu konuda çok hassastır.

  12. Meral, Kocaeli dedi ki:

    Canan sardunyamı büyükçe bir saksıda torfa aktarmıştım. Fakat eşim bir avuç yanmış sığır gübresi koydu. Çiçekleri açmamaya başladı. Yapraklar yeşil ama yaktı mı acaba gübre? Ne yapabilirim?
    ***
    Aradan en az iki hafta geçtiği halde hiçbir şey olmadı ise korkacağınız bir şey yok demektir.

  13. Ahmet K. -Bodrum dedi ki:

    Bugüne dek gövdeden çoğaltmada başarılı olamadım. Ayrıntılı bilgi verirseniz çok memnun olurum. Özellikle dikimden sonraki sulama rejimi.
    ***
    Ahmet Bey sorunuz üzerine yukarıdaki bilgileri yeniledim. Sulama, toprak, saksı değiştirme vesaire her konuda düzeltmeler yaptım. Eski hali hatalı değildi. Şimdi hali ise çok daha güvenli ve garantili yetiştirmeye yönelik oldu. Çoğaltılması kısmını en son yıllardaki denemelerim ışığında yeniledim. Orayı okuyup gerektiği gibi yaparsanız artık ceylangözü sardunya üretiminde başarılı olursunuz.

  14. Ahmet, Bodrum dedi ki:

    Kestiğiniz dalı saksıya diktiğiniz zaman su vermiyor musunuz?
    ***
    Evet aynen yukarıda yazdığım gibi. Hatta toprak ilkin tamamıyla kupkuru olsa bile.

  15. Meral, Denizli dedi ki:

    Bu yıl güzel filiz vermediler. Çiçekleri de küçük.
    ***
    Yukarıdaki bakım bilgilerini okuyun. Esas filizlenmeler, serpilme kış aylarında olması lazım. Buna göre ilkbahardan yaz başına kadar çok güzel çiçek açarlar. Yazın çiçekler az olur.

  16. Zişan, Aydın dedi ki:

    Tip 1 cananım var. Yeni filizlerin yaprakları ilk aldığımdaki haline göre çok daha küçük oluştu. Şu an minicik yaprakları var sadece. Bu normal mi? Sonradan mı gelişecekler acaba?
    ***
    Esas gelişim ve serpilme kış boyunca olur ve bu yapraklar büyük gelişir. İlkbaharda gelişenler de öyledir. Ama yazın şiddetli sıcak hava olan memleketlerde yaz aylarında yeni gelişen yapraklar küçük kalır.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.