Portulacaria afra, Fil azığı (cüce yeşim ağacı)

Portulacaria afra türü Didiereaceae familyasından ve Güney Afrika’ya ait bir bitkidir. Halk arasında yaygın isimleri cüce yeşim ağacı, fil azığı ve fil çalısıdır.

Özellikleri

Uzun ömürlü, küçük etli yapraklı, sık dallı çalı ve küçük ağaç biçiminde gelişir. Yumuşak ve esnek dalları önce kızıl, sonra zamanla bordo rengine döner. Daha da eskiyince soluk kahverengi olur. Boyu 5 metreye kadar uzar. Fakat dalları o kadar esnektir ki ana gövde kalınlaşsa bile üst kısmı taşıyamaz ve yan yatar. Dik durması için bonsai gibi şekillendirmek ister. Yani sık sık budamak gerekiyor. Amacınız bonsai olmasa bile güzel görünümü için şekillendirme budamalarını sürekli yapmak zorundasınız.

Portulacaria afra

Uzaktan bakınca dallarıyla, yapraklarıyla, çiçekleriyle yeşim ağacı‘na çok benzer. Aradaki farklar en kolay anlaşılır yönüyle fil azığı yaprakları oldukça küçük ve yuvarlakçadır. Fazlaca etli olmazlar. Sıcakta yaprakları yumuşar. Dalları kızılca ve bordo rengi olmakla da farklıdır. Bu özellikleriyle kolayca ayırt edilir. Ayrıca aralarında hiçbir yakınlık, hiçbir akrabalık yoktur.

Portulacaria afra’nın kırılıp düşen dalları kupkuru yerlerde çok uzun süre canlı kalır. Susuzluğa dayanıklılığı çok iyidir.

Kış sonunda küçük pembe çiçekler açar. Çiçekleri topluca bir arada olur. Nektarı çeşit çeşit böcekleri çeker.

Habitat

Ana vatanı Güney Afrika’dır. En çok doğusunda bulunur. Yarı çöl arazilerde, kayalık yamaçlarda, taş – kaya yığıntılarında ve kupkuru vadilerde yaşarlar. Portulacaria afra Afrika’da fillerin en sevdiği yiyeceğidir ve bu sebeple fil azığı demişler. Filler buldukları zaman bu çalıları tamamen yapraksız bırakırlar. Çoğu dallarını da yerler. Kalın dallarını kırar, darmadağın ederler. Yere düşen dalları kurumayıp köklenir ve yeşerir. Fillerin kel bıraktığı çalılar 15 gün içinde tekrar yemyeşil yapraklarla dolar. Fakat keçilerin götürüldüğü yerlerde keçiler bu bitkilerde hiçbir yeşil filiz bırakmaz ve yok olmalarına sebep olurlar.

Kullanım

Portulacaria afra iç mekanlarda süs bitkisi olmaya elverişlidir. Bonsai çalışmalarında amatörlere kolaylık sağlayan özelliktedir. Yaprakları çok küçük ve dallarının eğip bükmeye elverişli olmasından dolayı bonsai eğitim çalışmalarına son derece elverişlidir.

İklimi uygun yerlerde bahçe kenarı çiti olarak ve havuz kenarı mahrem çiti oluşturmak gibi amaçlarla çok iyi işe yarar. Yanıcı özelliğinin olmamasından dolayı orman kenarlarında bol bol yetişmesini sağlamak yangınların oluşmasını ve/veya yayılmasını önler.

Afrika’da yarı çöl iklimi taşıyan ve bitki örtüsünü kaybetmiş yerleri tekrar yeşillendirmede kullanırlar.  Her yere sıkça kökler salarak yayılması ve toprak üstünde çok sık dallanması gibi özelliklerinden dolayı hem erozyonu önlemede hem toprağın iyileşmesini sağlamada etkilidir. Bu özellikleriyle atmosferdeki karbon dioksidi bağlayıcı etkisi büyüktür. Araştırmalara göre fil azığı havadan karbondioksit alıp kullanmada en hızlı bitkidir. Fotosentez yapma özelliği yağışlı mevsimlerde çoğunluk bitkiler gibi, yağışsız mevsimlerde ise kaktüsler gibidir. Yani kurak dönemde krasula tarzı metabolizma devreye girer. Böylece yıl içindeki gelişim dönemi bir hayli uzun, bazı yerlerde kesintisizdir.

Güney Afrika’da salatalarda ve çorbalarda kullanımı yaygındır. Ayrıca şifalı bitki gibi, biraz Aloe vera gibi sağlık için kullanımı da var.

Kış soğuklarına dayanıklılığı

Sıfırın altında kış soğuklarına dayanıklılığı uzun sürmemek ve kuzeyli rüzgârları almamak kaydıyla en fazla -7C derecedir. Kuzeyli rüzgarlara tam açık bir yerde ise en fazla 0C derece diye düşünmelisiniz.

Portulacaria afra yetiştirme ve bakım

Toprak seçmez. Susuzluğa müthiş dayanıklıdır. Killi topraklarda bile sorunsuz gelişir. Fakat iç mekanlarda özellikle toprak hususunda dikkat ve özen ister.

İç mekanlarda saksıda fil azığı yetiştirmek

Güneşli bir pencerenin yanında durması gerekiyor. Zaten havadar ortam istediğinden pencere yanı uygundur.

Toprak ve bitki besini

3 ölçü torf toprak + 1 ölçü ponza taşı + 1 ölçü iri taneli temiz dere kumu karışımı yapın. Bitki besini ise kaktüs besini veya salon bitkilerine özel genel kullanım bitki besininden dozajını yarım hatta üç misli düşük gibi yaparak ayda bir defa verin. Veya sıvı bitki besini ile uğraşmak istemezseniz toprağına akıllı gübre karıştırın.

Sulama

Fil azığı Portulacaria afra iç mekanlarda köklerden çürümeye yatkındır. Sulamayı toprak tamamıyla kurudukça yapın. Kış boyunca ise mekan soğuk oluyorsa aylarca hiç sulamayın. Ayrıca her zaman sulama miktarını fazla tutun. Saksı alt deliklerden mutlaka bir miktar su süzülüp gitmelidir.

 Kış dinlendirmesi

Sıfır ile 10 dereceler dolaylarında oldukça serin bir yerde 2-3 ay kadar hiç sulamadan kış dinlendirmesi fil azığınızı güçlendirir. Eğer imkanınız varsa yapmalısınız. Bu zaten anavatanında yaşadığı doğal bir ihtiyacıdır.

Yaprak dökme sorunu

Yer değişikliklerinde dikkatli olun. İçeriden dışarıya, dışarıdan içeriye, bir evde başka bir eve, hatta aynı odada bile yerini değiştirirken sırf Portulacaria afra değil her tür bitkinizin önce toprağı iyice kurumuş olmalıdır. Yeni yerine gidince orada 10 gün geçmedikçe sulamayın.

Budama

Fil azığını istediğiniz her zaman budayın. Nasıl gerekli görüyorsanız zararı olmaz. Hiçbir sorun çıkmaz. Sadece dondurucu soğuk riski olan zamanlarda budamayın.

Portulacaria afra çoğaltma

Dallarını kesip ayrı yerlere dikerek gayet kolay bir biçimde çoğaltabilirsiniz. Kesip aldığınız dalı önce 5-10 gün direkt güneş almayan bir yerde açıkta bekleyin. Bu sırada kesik yer kendisini iyileştirecek ki toprağa girdiğinde orası mikrop kapmasın. Veya kuru yerde bekletmek yerine suda bekletin. Ne zaman köklenme başlarsa acilen toprağa dikin.

Eğer suda köklenmeye bırakırsanız suya uyumlu gelişen kökler toprağa diktiğinizde çürür. Bu durumda alıştırma süreci gerekiyor. Yani önce ⇒ köklendirme toprağı içinde 5-6 hafta tutarak kökleri normal topraklara uyumlu hale getirmek gerekir.

Ayrıca Portulacaria afra dallarını direkt toprağa batırıp köklendirmede başarının yüzde yüz garanti olmasını istiyorsanız köklendirme toprağı kullanın. 2-3 ay sonra esas toprağına dikin.

Hızlı köklenme için yeri mutlaka iyi derecede güneşli ve yeterince havadar olmalı. Toprak her adamakıllı kupkuru olduğunda sulayın. Bu şartlarda sorunsuzca ve kısa sürede toprağa kök salarlar.

Portulacaria afra ile ilgili kaynaklar

Portulacaria afra – plantzafrica.com
Elephant Bush, Elephant Food, Elephant Plant, Miniature Jade, Dwarf Jade, Spekboom, Small Leaf Jade -Portulacaria afra – davesgarden.com

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Kaktüs-Succulent

Etiketler: |

'Portulacaria afra, Fil azığı (cüce yeşim ağacı)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Emrah, Kayseri dedi ki:

    Cüce olanla olmayanın ayırt edilmesi yani farkları nelerdir?
    ***
    Buradaki resimlerde görüldüğü gibi yapraklar küçük ve yuvarlakçadır. Çok sık dallanır. Yazın da gelişime devam eder. Diğerinin yaprakları yuvarlak değil, daha büyük, uçları sivri ve kalın-etli olur. Dalları da çok kalın olup az dallanır ve yaz boyu hiç gelişim göstermez (belki Kayseri’de geceler fazla serin olduğu için yazın gelişime devam eder).

  2. Umur T. -Ankara dedi ki:

    Yıllardır yetiştirdiğim porticulara afram bu sene kışın bütün yapraklarını döktü. Daha önceki yıllarda da yapraklar dökülürdü ama tek tük yaprak kalırdı ve kendini toplardı. Şu an havalar yavaş yavaş ısınmaya başlıyor ve dallarda hiç kıpırtı yok. Bitkimi kurtarabilmek için ne yapmalıyım?
    ***
    Kışın yapraklarını dökmesi normal değil. Anlaşılan dışarıda tutuyordunuz. Sonunda ölüp gitmiştir. Ankara’da kış soğuklarına dayanamaz. Dallarını kazıyıp kontrol edin. Canlılık varsa birkaç hafta sonra yeşermeye başlar.

  3. Gülsüm T. -Kocaeli dedi ki:

    Benim bitkim yaklasık 10cm boyunda. Geçtiğimiz kış almıştım. Kış döneminde bütün yapraklarını döktü. Kurudu öldü diye bir kenara koymusken yaz gelince tekrar canlandığını gördum. Şu an gayet iyi durumda bol bol yaprakları var. Fakat boyu hiç uzamıyor. Bu ağır gelişim sizce normal mi? Daha hızlı büyümesi için veya ne yapmalıyım?
    ***
    Bulunduğu yere ve toprağına göre yavaş gelişir. Sıcak yaz aylarında daha yavaş olabilir. Kendinden humuslu doğal arazi toprağını sever. Bunda iyi serpilir. Yaz aylarında sadece sabah güneşi alırsa daha hızlı olur.

  4. İsimsiz dedi ki:

    Bir arkadaşım hediye etti. Çok sevdim çiçeğimi ama ismini bir aydır aramama rağmen bugün öğrendim. Bizim sorumuz yapraklarında kahverengi benekler var. Şimdi sağlıklı görünüyor gerçi.
    ***
    Büyük bir ihtimalle toprağından kaynaklanıyordur ama tahminimce ciddi bir sorun yok. Çok dayanıklı ve uyumlu bir bitkidir. Mayıs ayına kadar toprak kupkuru olmadıkça sulamayın. Ve ne zaman sulama gerekirse saksı altından bolca su süzülüp çıkacak kadar su kullanın. Az miktar su ile sulama yüzünden toprakta tuzlaşma birikimi oluyor ve bitkiler zarar görüyor (genelde çürür giderler). Bu kural her saksı bitkisi için geçerlidir unutmayın.

  5. Yaşar, Kütahya dedi ki:

    Devamlı olarak iç mekanda süs amaçlı olarak kullanmak üzere yaptığım minyatür bahçeler içerisinde Crassula tetragona sukulent mini bonsai ağaç ve Portulacaria afra bonsai sukulenti küçük sukulentlerle birlikte diktim. Bir arada yaşarlar mı yoksa ayrı saksılarda olmaları mı gerekirdi?
    ***
    P. afra az güneşte de olur bütün gün güneşte de olur. Diğeri o kadar uyumlu değil. Çok fazla güneş ister. Kısaca ikisini aynı saksıda elbette tutabilirsiniz ama diğer krasulanın keyfine göre yer seçeceksiniz. Uzun süre güçlüce güneş alabilmeliler. Sadece yazın öğle saatlerinin güneşinden koruyun.

  6. Yaşar, Kütahya dedi ki:

    Yazılarınızdan saksı seçimi konusunda da altı delik saksı tercih etmem gerektiğini, seramik saksılara da pek sıcak bakmadığınızı anladım. Birisi 35cm çapında sırlı seramik, diğeri de 22,5X34cm ölçülerinde kenarları ahşap yanları ve zemini plastik olan, 8-9cm yüksekliğe sahip saksılarda evim için minyatür bahçeler yaptım. Saksı altlarının delik olmamasına karşılık zeminine çakıl taşları, üst yüzüne de nem tutması ve görsel güzellik taşıması açısından doğal kaya yosunu döşedim. Seramik saksı kullanmam hata mıdır? Bu maksatla seramik ve ahşap saksımın altına delik açtırıp kullansam olur mu?
    ***
    Bu tip mini bahçe tasarımlarındaki bitkiler orada geçici olarak durur. Sanki bir süre bekletilmeye alınmış gibi. Dolayısıyla dibi delik saksı şart değil. Sizin sadece bir hatanız var: Alta döşenmiş çakıl taşlarının üzerinden toprak dış yüzeyine tıpkı bir baca gibi hava koridoru yapmanız lazımdı. 3cm veya 5cm çapında ve ihtiyaca göre uzunlukta bir boru lazım. Boruyu aluminyum folyo ile elinizde kolayca yapabilirsiniz. Boru toprak yüzeyine kadar olacak. Çirkin görünmesin diye üzerini hafifçe yosun gibi veya başka süs objeleriyle havasını tıkamadan kapatabilirsiniz.

  7. Yaşar, Kütahya dedi ki:

    Yakın zamanda aldığım iki adet sık dallı Portulacaria afra bitkimin ikisinin de yaprakları buruşuyor, sararıyor ve kuruyarak dökülüyor. Az sayıdaki bazı yaprakları ise yeşil olarak dökülüyor. Ayrıca yapraklar üzerinde toz şeklinde beyazlıklar meydana geliyor. Bunun sebebi ne olabilir? Ne yapmam lazım? Aldığım yere sorduğumda kış uykusundan kaynaklanabileceği söylendi. Ancak bitkileri iç mekanda bakmak amacıyla aldım ve aldığımdan beri içeride, sıcak bir oda ortamında. Sıcaklık ortalama 16-22 derece arasında.
    ***
    Tüccar değil şarlatan bunlar. Biz sadece ticaretini yapıyoruz bilgimiz yok demeleri gerekirdi. Ne kış uykusu? Ben sürekli dışarıda bakıyorum. Yıllardır öyle bir şey olmadı. Yapraklardaki beyazlıklar örümcek bit ya da unlu bit yüzünden olmuş olabilir. Güneşin altında büyüteçle inceleyerek anlarsınız. Eğer öyle ise ⇒ aynen şurada anlattığım gibi yıkayıp temizlemeniz lazım. Yaprakların tahrip olmuşları daha fazla zarar görecek ama bitki kurtulur. Temizlikten önce veya sonra fazla kötü dalları keserek kısaltın. Eğer sorun bitlenme değilse durum daha kötü. kökler çürümeye başlamış. Derhal o topraktan söküp köklerini yıkamanız, çürükleri kesmeniz ve kumlu uygun bir toprak karışımına dikmeniz gerekiyor.

  8. Yaşar, Kütahya dedi ki:

    Portulacaria afra için yaz ve kış mevsiminde yapay ışık desteği ne kadar olmalı yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmesi için?
    ***
    Benim tavsiyem kış boyunca hiç sulamayın. Bırakın 3-4 ay dinlensin. İstisnasız her tür bitkinin yılda en az iki ay ciddi bir sıkıntılı dinleme sürecine ihtiyacı var. Ya tamamen susuzluk ya da fazlaca soğukluk gibi. Türden türe susuz kalma ve ne kadar soğuğa dayanabilme gibi şartlar değişir. Yazın ise açık havada yarı güneşli yerde dursun. Çok sağlıklı gelişecektir.

  9. Zeynep, İstanbul dedi ki:

    Portulacaria afra bitkimi balkona koydum Evde yaprak dökerken balkonda hiç yaprak dökmediğini farkettim. Şimdi tekrar eve alsam sorun olur mu? Neden yaprak döküyordu?
    ***
    Demek ki eviniz bitkiye fazlasıyla havasız gelmiş. Her bitkinin hava akımlarına ihtiyacı var. İçeri alacaksanız: Bitkilerin yerini değiştirirken dikkat edeceğiniz şey toprağının kupkuru olmasıdır. Toprak ıslakken sıcaklık farkı olan yerler arasında yer değişikliğinde kökleri çürüyebiliyor. Ayrıca evde çok havadar ve güneşli bir pencere önü mümkün değilse hiç içeri almasanız daha iyi olur.

  10. Asya, Ankara dedi ki:

    Portulacaria afra bitkimi alalı yaklaşık iki sene kadar oluyor. Şu an gelişimi iyi görünüyor. Kullandığım saksımın dibinde delik yok. Öncelikle bunun sorun olup olmayacağını sormak isterim. İkinci olarak saksı değişimi ne kadar sürede bir, hangi aylarda, saksı boyu ne kadar büyütülmelidir?
    ***
    Deliksiz saksıda her an çürüyebilir. İki yılda kocaman olması gerekirdi. Mesela boyu 40cm civarlarında ve bol bol dallanmış budaklanmış olacaktı. Herhalde pek sulamadınız ve yerini de sevmemiş. Saksı boyutu önemli değil. Doğru şartlarda gayet hızlıdır. Hava hareketlerine, biraz da güneşe ihtiyacı var. Saksı, toprak değişimini mayıs ortası gibi yapın. Toprak değişimini isterseniz her yıl, isterseniz iki üç yılda bir yapın. En önemli şey bulunduğu yerin şartları.

  11. İlkan, Ankara dedi ki:

    Afra bitkim ev içindeydi. Havalar baya ısındığı için dışarı çıkardım. Fakat dışarı evin içinden çok sıcak. Ev 19 derece iken dışarı 30 derece. Dün gece 18 derece oldu. Afra bitkim kızgın güneşten mi pörsüyor? Dışarıda kalması iyi olur mu? 2-3 güne sıcaklara alışır mı? Güney cephe olduğundan termometre gündüz 35 derece gösteriyor. Gerçi anavatanı afrika ama parlak yaprakların bozulmasını istemiyorum. Güneşte diğer crassulalar gibi kararmaz değil mi?
    ***
    35 derece mi? Antalya bile daha o kadar ısınmadı. Termometrenin güneş altında kalması sonucunda 21C derece hava sıcaklığını 40C derece gösterebilir. 32C dereceyi 65 derece gösterir. Böyle çalışıyor. Tam gölgede durursa ancak o zaman doğru çalışır. Bitkinizi hiç güneş göstermeden yetiştirmişseniz güneşli yere aniden çıkarınca her şey olabilir. Bu her tür bitki için geçerlidir. Ayrıca evde tuttuğunuz bitkileri mayıs ortası gelmeden önce dışarı çıkarmamanızı tavsiye ederim. En azından Hıdrellez gününden önce çıkarmayın.

  12. Akgül, İzmir dedi ki:

    Serada kalmış bakımsız afralarımla yeni tanıştım. Yaz kış evde bakmak istiyorum. Bol dallı ve boyu da 40cm civarı. Saksı değiştirmeli miyim? Ev ortamında ortalama haftada bir mi su vermeliyim?
    ***
    Evde olabilir ama güneş alamazsa hiçbir güzelliği kalmaz. İnce, çelimsiz, sağlıksız, hiç dik duramayan dallar uzatır. Saksısı çok küçükse veya daha güzel saksı düşünüyorsanız değiştirin. Hangi tür bitki olursa olsun sayılı gün aralıklarıyla sulamak zarar verir. Toprak kuruyor mu kurumuyor mu daima kontrol etmeli ve sulamak gerçekten gerekiyorsa sulamalısınız.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.