Saksıda, toprakta küf nasıl önlenir?

Saksılarda toprak yüzeyinde küf oluşmasından şikâyetçi iseniz, küf nasıl neden olur, nasıl önlenir diye soruyorsanız kısa cevap şu: Işık yetersizliği, hava akımlarının azlığı ve toprağın içinde çürümesi ve ayrışması tamamlanmamış organik maddelerin bulunmasıyla küflenme olur. Bunlarla mücadele edilirse küf sorunu olmaz. Bu üç faktörden özellikle sonuncusu temel etkendir. Peki neler yapabilirsiniz?

Küf oluşmasında rol oynayan şartlar

Aynı toprak kullanılmış saksıda bahçe-balkon ortamında küf olmadığı halde ev ortamında olur. Dış ortamda küflenme olmamasının sebebi hem sürekli hava akımlarıdır hem güneş ya da güçlü gün ışığıdır. Böylece, dışarıda duran çiçeğinizin toprağında rüzgarsız, esintisiz gecelerde küf oluşmaya başlasa bile gündüzleyin gelişimleri tamamıyla biter ve yok olurlar. Sonraki gece aynı hava şartı devam ederse tekrar oluşmaya başlarlar. Gündüz yine yok olurlar. Böylesi bir gidişatın herhangi bir zararı yok.

Toprakta küflenme

Aslında küf mantar türlerindendir ve çeşitleri çoktur. Bazıları esintilerden ve hatta güçlü ışıktan hiç etkilenmez. Bu tür küflenme veya mantar tabakası oluşumu bahçelerde bile olabiliyor. Çok şidddetli güneş almayan ve kupkuru kalmayan topraklarda görülür.

Küflere uygun zemin nedir?

Küfün (ve dolayısıyla mantarların) oluşmasındaki esas etken topraktaki çürümesi ve ayrışması bitmemiş organik maddelerdir. Yani, ister taze gübre olsun ister herhangi bir taze organik madde, toprakta önce çürür. Çürümede en çok bakteriler rol oynar. Çürüme aşamasından sonra mantarlar (ve küfler) en sevdiği ortamı bulmuş olurlar. Hava ve nem şartları uygun ise hızla çoğalırlar. Küflerle mantarlar çürük organik maddeleri ayrıştırır ve böylece hem çürümesi hem ayrışması tamamlanmış organik maddelerde artık küflenme olmaz. Bu maddeler toprağa karışınca bitkilerin en iyi şekilde faydalanacakları gübre vazifesi görürler.

Saksıdaki küfün zararı nedir?

Çokluğuna, yoğunluğuna göre küflerin sadece saksıdaki çiçeklere değil ev halkına da zararı olabiliyor. Bu zararlar bitkilerde ölümlere, insanlarda alerjik rahatsızlıklara neden olabilir.

Bitkilere zararı:

Saksının üst yüzeyini kesif bir tabaka gibi kaplamış, toprağın bir iki santim altını da etki altına almış olan küf tabakası toprağın oksijen almasını önlediği gibi hem kendi ürettiği hem toprak içindeki çeşitli mikroorganizmaların ürettiği karbondioksit köklerin bulunduğu toprağı tamamen oksijensiz bırakır. Böylece oksijensiz ortam bakterileri hızla çoğalırlar. Bu tip bakteriler kökleri çürütücü etki yapar ve saksıdaki bitki ölür.

Bazen bitkilerin yapraklarına ve dallarına sirayet ederler. Bu tip hastalıklara sebep olan küf veya hastalık mantarları önce saksıda toprak yüzeyinde olan kuru yaprak, kuru çiçek vesaire organik maddelerde hayat bulur. Ne kadar güçlü gelişirlerse o kadar çok spor (tohum işlevi gören toz) yayarlar. Bitkilerin özellikle dallarında en dış tabakasında kuruması gereken selülozik madde üzerinde sporlar hayat bulur. Sonra hastalık git gide ilerler. Yapraklarda da aktif olmaları ise bitki bitlerinin tahribatları sonucu sızan öz suyun önce bakterileşmesi sayesinde, ya da yapraklar üzerinde biriken tozlar sayesinde olur. Yaprakalrdan çıkan nem tozları nemlileştirir ve tozların niteliğine göre bakterileşme başlar. Sürekli üreyip ölen bakterilerden oluşan ve gözümüzle pek fark edemeyeceğimiz tabakada küf-mantar hastalıkları başlar. Dolayısıyla bitkilerin yapraklarını her zaman temiz tutmak, bitki bitlerine karşı her zaman dikkatli olmak ve saksıda toprak yüzeyinde hiçbir kuru yaprak vb şeyler bulundurmamak iyi olur.

Kökler arasında hava boşlukları sağlayan büyük gözenekli toprak gerektiren orkide gibi bitkiler iyi aydınlatılmamış ve esintili olmayan yerlerde bulunuyorsa köklerin barındığı içerikteki maddelerde küf tabakaları birikerek köklerin tamamen havasız kalmasına sebep olur. Bu da kökleri çürütür ve yeni çürüntüler küflere yeni gıda olur. Onun için, orkidelere hem esintili hem çok aydınlık ortam ve ışığı tam geçiren tam şeffaf saksılar gerekir.

İnsanlara zararı:

Küflerin yaydığı spor adı verilen üreme tozları eğer çok fazla ise bazı hassas bünyeli insanlarda çeşitli alerjilere sebep olurlar. Akciğerlerde, gözlerde ve ciltte alerji sorunu başgösterebilir. Bazen sadece kaşınma, gözlerde sulanma, bazen küçük yaralar gibi. Akciğerlerle ilgisi ise daha çok astım benzeri problemler şeklinde görülür. Veya burundan başlayan solunum yollarındaki alerjik reaksiyonlar hapşırma, öksürme, burun akıntısı  gibi şekillerde olabilir. Küflerin yaydığı sporlar solunum yollarında ve akciğerlerde çok ciddi alerjilere bile sebep olabilirler. Yaşadığınız, geceleri uyuduğunuz yerlerde küflü veya küflenmeye elverişli hiçbir şey bulundurmamalısınız.

Alınacak önlemler

1- Bitkilerinize hayvan gübresi veya bitkisel çürüntü gübresi vermek istiyorsanız bunların “yanmış gübre” olduklarından emin olun. Emin değilseniz hiç vermeyin. Zaten küf yapma riski bir yana, bu maddeler hem kökleri zehirleyip yakar hem toprağın kimyasal dengesini bozar.

2- Salon, ofis vb iç mekanlarda yetiştirdiğiniz çiçeklerinizin dibine meyve suyu, bira, çay-kahve posası, meyve kabukları, şeker, süt, tütün vesaire hiçbir şey dökmeyin ve toprağa karıştırmayın.

3- Toprak değiştireceğiniz zaman eğer hazır poşet toprak kullanıyorsanız güvenilir marka topraklardan alıp kullanın. Gerçi güvenilir marka bile olsa her zaman aynı çıkmaz. En iyisi markasını dikkate almayıp bu çeşit toprakları daima hava alacakları ve kupkuru kalmayacakları şekilde ara sıra sulayarak ve alt üst ederek birkaç ay dinlendirip kullanın. Böylece içerisinde çürümesi – ayrışması tamamlanmamış organik maddeler kalmaz.

4- Evinizde çok fazla saksı bitki bulunduruyorsanız saksıları sert plastik veya dışı porselen gibi sırlı seramik saksı olmalı. Eski tip toprak saksılar dış yüzeylerinde önce yosunlaşma ve algleşme yapar. Bunlar öldükçe mantarlar ve küfler peyda olur. Yani eski tip toprak saksılar bitkiler için en iyisi oldukları halde iç mekanlarda (eğer sayıları çok ise) insan sağlığı için risklidir.

5- Çok aydınlık ve çok havadar (esintili) ortam kalıcı çözümdür. Çok daha kesin ve en sağlıklı çözüm, ya güneş ile ya da özel lambalar ile ortama “ültrviyole ışınlar” sağlamaktır. Zaten küfe sıra gelene kadar nice nice zararlı mikroorganizmalar vardır. Onların dostu loş ve havasız ortamdır. Kaldı ki her küf gözle görülmez. Bazı marketlerde kasap reyonlarında görürsünüz: Soluk mavi ışık veren flüoresan lamba bir köşede durur. Bu lamba ültraviyole ışığı lambasıdır. Bundan amaç ortamda hayat bulacak birçok zararlı mikroorganizmaların faaliyetini önlemektir. İlaçlamayı tavsiye edenler var. Buna hiç gerek yok. Kuvvetli ışıkta ve havadar yerde küf oluşmaz. En iyi çözüm şartları uygun hale getirmektir. İlaçlasanız bile havada küf yapacak mantar sporları daima vardır. Hiçbir yerden eksik olmazlar. İlaçlamak boşa masraf.

Küfler bir bakıma ortamın sağlıksızlığının habercisidir

Evet, çiçeklerinizin dibinde küflenme olup durması size şunu anlatır: “Burası bitkilerin sağlıklı gelişmesine yetecek kadar hava akımlarına ve güçlü ışığa sahip değil.” O zaman evinizde çiçek yetiştirmek için evinizin en havadar ve en güçlü ışıklı yerini seçmek zorundasınız. Böyle bir yer mümkün değilse eviniz çiçek yetiştirmeye uygun değildir. Bitkinin köklerinin saldığı enzimler, toprakta devamlı çoğalıp ölen bakteriler, her şey elverişsiz ortamda küflenmelere yol açacaktır. Bu durumda küflenmeden daha çok ortamın elverişsizliği bitkilere zarar verir.

Beyaz pamuk gibi veya gri tüylenme gibi küf oluşumları ışığın ve esintinin çok yetersiz olduğunu anlatır. Sarı noktalar halindeki küfler ışığın ve hava akımının “birazcık” yeterli olduğunu gösterir.

 

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Parazitler-Hastalıklar

Etiketler:


'Saksıda, toprakta küf nasıl önlenir?' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Erhan, Denizli dedi ki:

    Peki bu pamukçuklar çıktıktan sonra havalandırmak ve ışıklı ortama almak yeterli midir? Yoksa toprak değişimi gerekir mi?
    ***
    Zaten her bitki çok havadar ve çok ışıklı yer ister. Bazılarını direkt güneşten korumak gerekir ama güçlü ışık başka direkt güneş başka. Toprağın üst yüzeyini ara sıra eşeleyin kabartın. Küfler ve ince mini mantarlar bir süre tekrar tekrar peyda olsalar bile zamanla toprakta hayat bulmalarını sağlayan unsurların çürümes ve ayrışması son bulur ve küfler artık eskisi gibi görünmezler.

  2. İpek, Sakarya dedi ki:

    İnternette bir sitede evde yumurta muz kabuğu ve kahve ile gübre tarifi verilmişti ben onu yaptım ama siz yapılmaması gerekir demişsiniz. Hafiften küf oluşmaya başladı. Ben bitkilerimi balkona koysam bu karıştırdığım maddeler ayrışana kadar orda kalsa sıkıntı olmaz sanırım. Ne kadar sürer bu saydığım maddelerin ayrışması?
    ***
    O maddeleri kapaklı küçük bir bir kovaya koyun (tuvaletler için olan kapaklı küçük çöp kutuları daha iyidir). Saydıklarınızın yanısıra biraz sebze artıkları ve bitkilerinizin bozulmuş yapraklarından hatta biraz da çay posası koyun. Şimdi kışa giriyoruz o yüzden mutlaka güneşten ısınacağı bir yerde tutmalısınız. Kovanın kapağı biraz aralık kalsın. Çürüme ve ayrışma işlemlerinin tamamlanması için 6 ay bekletin. Kupkuru oldukça hafiften ıslatın. Bekleme esnasında yeni bir şey katmayın. Ya da 3 ay ara ile yenilerini başlatarak 4 küçük kova ile sürekli uğraşabilirsiniz. Bu şekilde bitkilerinize kendiniz gübre yapabilirsiniz. Toprağa 1/4 oranını geçmeyecek şekilde karıştırın ya da saksının en üst yüzeyini eşeleyip kabartarak bu gübreden bir avuç kadar yayıp toprakla karıştırın (bir defa ilkbaharda ve bir defa yaz ortasında). Daha çok oranlarda, daha büyük kovada yapmak için şu sayfaya bakın: https://azbitki.com/pratik-kompost-yapimi


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)