Kaktüs

Burada konu bitkileri aleminde Kaktüs (Cactaceae) familyası, türleri, özellikleri, doğada farklı iklim bölgelerine ait türlere göre genel bakım bilgileridir. Bambaşka bakım şartları isteyen pekçok türleri vardır. Buradaki bilgiler genel bilgilerdir. Sahip olduğunuz türün bilimsel adını bilerek onun nasıl yetiştireceğinizi öğrenmeniz gerekir.

Kaktüs familyasından türlerin genel özellikleri

Kaktüsler aşırı kuraklığa dayanıklı ve dikenli bitkilerdir. Bu yüzden susuzluğa dayanıklı ve dikenli birçok süs bitkisine yanlışlıkla kaktüs demek bütün dünyada yaygındır. Gerçek kaktüsler bitkiler aleminin Cactaceae familyasındandır. En çok çöl kaktüsleri bilinir ama kızgın güneş altında kuraklığa pek dayanıklı olmayan tropikal yağmur ormanı kaktüsleri türleri de var.

Kaktüs çiçeği

Areola

Kaktüslerin tipik özelliklerinden en genel, en yaygın olanıdır. Birçok türde gayet belirgin, bazılarında pek belirgin değildir. Belirgin olanları gövdede dikenli noktalar şeklinde, bazen de minicik düğmecikler şeklindedir ve üzerleri ya dikenlerle ya da çok kısa dikenimsi tüylerle kaplıdır. İşte bunlara areola denir. Kaktüs gövdelerinde areolalar bazen dümdüz gövde üzerinde, bazen hafif kapartılar üzerinde, bazen de meme ucu gibi uzantılar ucunda bulunur. Yılbaşı kaktüslerinde hiç belirgin değillerdir ve dikensizdirler ama vardır. Ayrıca areolalar aynı zamanda filizlenme gözleridir. Herhangi bir areola tek başına kesilip alındığında yeni bir kaktüs geliştirebilecek özelliktedir (gerçi bu usul kaktüs üretimi çok zordur).

Sukulent özellik

Sukulent sözcüğü birbirleriyle hiç alakası olamayan bitki familyalarından ve farklı iklimlerden pekçok bitki türlerine verilen genel bir isimdir. Bu bitkilerin başlıca ortak özellikleri suyu ve besinleri bünyelerinde depolamaları, iyi korumaları ve uygunsuz şartlarda hayatta kalmayı bu sayede başarmalarıdır. Sukulent türlerin pekçoğu kaktüs değildir (yani Cactaceae familyasından değildirler). Ama her kaktüs türü sukulenttir.

Sukulent ve kaktüs türlerinin ilginç ortak bir özellikleri de fotosentez farklılıklarıdır. Yani sıcak ve güneşli gündüz saatlerinde nefes almazlar. Amaç su kaybını en aza indirmektir. Bu tarz fotosenteze krasula tarzı fotosentez denir. Tüm kaktüs türleri pekçok sukulent türler gibi farklı fotosentez sayesinde uzun süreli kurak dönemde hayatta kalırlar.

Kaktüslerin bilimsel sınıflandırılması

Cactaceae (Kaktüsgiller) familyasından tüm bitkilerin genel adı kaktüstür. Kaktüslerin ana vatanı kuzey ve güney Amerika kıtalarıdır. Familyada 4 ana grup (alt familya) ve 1800 civarında tür bulunur. Bunlar:

Pereskioideae

Tek cinsi var o da Pereskia. 25 kadar türü var. Bunlar tropikal iklim kaktüsleridir. Dallı budaklı gelişen, normal yapraklı, sıradan bir çalı gibi görünür. İnce dalları ve normal yapraklarıyla kaktüslere hiç benzemezler. Süs bitkisi olarak da kullanılmazlar.

Opuntioideae

Kaynanadili benzeri kaktüsler. Bu grupta 15 kadar cins var. Genelde yeni gelişimler mini yapraklı olur ama sonradan kuruyup dökülürler. Kökleri (genellikle) toprak seçmez ve iyi gelişir. Hassas kaktüsler bu türlerin üstlerine aşılanabilir. Bu açıdan en çok kullanılan en uygun tür ise Pereskiopsis spathulata‘dır.

Maihuenioideae

Tek cinsi Maihuenia olup bunun da sadece iki türü var. Silindirik çubuk succelent yapraklara sahiptirler.

Cactoideae

En çeşitli grup budur. Kaktüs türlerinin pekçoğunu içine alır (en tanınmış kaktüs türleri ve yılbaşı kaktüsü bile dahil). Dokuz sınıfa ayrılır.

Kaktüs yetiştirmek ve bakımı

Bakım ve yetiştirme konusunda Kaktüsgiller familyasındaki tüm türler için genel bir yol izlenmesi mümkün değildir. Tropikal ve subtropikal yağmur ormanlarına ve sis ormanlarına ait kaktüsler ile çöl kaktüsleri tamamıyla farklı ihtiyaçlara sahiptirler. Tropikal yağmur ormanlarına ait kaktüslerin ortak bir yetiştirme usulü için ⇒ Atlas Kaktüsleri sayfasına bakın. Subtropikal dağ ve sis ormanı kaktüsleri için izlenecek ortalama bir yol için ⇒ Yılbaşı ve Paskalya Kaktüsleri sayfasına bakabilirsiniz.

Çöl kaktüslerine gelince

Her türü çöllere ait değildir (çöl, yarı çöl, kurak ve yarı kurak yerlerin bitkilerindendirler) ama genel anlamda bunlara çöl kaktüsleri dememizde bir sakınca yok.

Güneş ihtiyaçları: Her şeyden önce, çöl kaktüslerinin gün içinde en az 4 saat direkt güneşe ihtiyacı olduğunu iyi bilin. Bol güneş bu tip kaktüsler için çok önemlidir. Aksi takdirde şekilleri bozulur. Fakat öte yandan haziran ortasından ağustos ortasına kadar öğle saatlerinin dimdik tepe güneşinden korumak süs bitkisi olmaları açısından güzelliklerinin korunması ve hızlı gelişimleri için gereklidir.

Kışa dayanıklılık: Çöl kaktüslerinin çoğu kışın hafif donmalarda zarar görmez (-3C / -7C dereceler arası). Bazıları orta şiddetli don olaylarına dayanır (en fazla -20C derece gibi). Örneğin İstanbul’da birçok kaktüs türü kışın kar altında kalsalar bile hiçbir zarar görmeden dayanabiliyor. Kaktüsünüzün kış soğuklarına ne kadar dayanıklı olduklarını türün bilimsel adı ile araştırarak öğrenmelisiniz. Bilmiyorsanız kışın +5C dereceden daha fazla soğuktan korumalısınız.

Çiçekli mini kaktüs

Toprak, sulama, vesaire bakımları

Toprak istekleri türüne göre değişir. Bazıları hiç toprak seçmez. İstanbul’da ve Ege – Akdeniz bölgelerinde bahçelerde en sık gördüğünüz türler killi toprakta bile sorunsuz gelişir ve kışın toprak ne kadar ıslak olursa olsun hiçbir şekilde etkilenmezler. Bazı çöl kaktüsleri ise kışın ıslak toprakta kalırsa toprağı havadar ve süzek olsa dahi hemen çürürler.

Genelde kaktüsler suyu şiddetle çabuk süzdüren toprak isterler. Yalnız, kaktüslerin besleyici toprağa ihtiyacı olduğunu bilin.

Şöyle bir formül iyidir: 3 ölçü kendiliğinden humuslu doğal kara toprak ile 1 ölçü dişli kum iyice karıştırın. Sonra 4 ölçü bu karışımdan ve 1 ölçü küçük taneli ponza taşı ile tekrar karışım yapın. En iyisi en ideali budur.

Saksı: Çöl kaktüslerine -ister mini türlerden ister büyük türlerden olsun- mutlaka kalın kenarlı toprak saksılar kullanmalısınız.

Sulama: Kaktüslerin nadiren sulanması gerekir diye yanlış bir inanç var. Yazın normal sulamak gerekiyor. Toprağı biraz kuruma gösterdikçe sulayın. İlkbaharda ve sonbaharda toprak iyice kurudukça az miktarda su ile sulayın (saksının içinde toprağın üst yarısını ıslatacak kadar su yeter). Kışın mutlaka çok serin bir yerde tutun ve hiç sulamayın. Gerçi kış sulaması kaktüs türüne göre değişir. Yaz aylarının şiddetli sıcak geçtiği ve gece ısısının bile yüksek kaldığı yerlerde ısınmış toprağı sulamanın kaktüsleri hızlı bir çürütücü etkisi oluyor. Buna karşı dikkatli olun (ayrıntılı bilgi).

Gübreleme: Ne gübre ne bitki besini hiç birini tavsiye etmiyorum. Yukarıda tarif ettiğim gibi her yıl yeni taze toprak karışımı yapın ve bu şekilde toprağını değiştirin. Veya kaktüsünüzün bilimsel adı ile araştırıp ona uygun bakım tavsiyelerini öğrenin ve ona göre ne tip gübre tavsiye edilmişse ona göre kullanın.

Saksı-toprak değiştirme: Her yıl mayıs sonunda (daha güney kıyı illerimizde duruma göre nisan ortası ile mayıs başı arasında) kaktüsünüzü sökün. Köklerinin rahatsız olmasından hiç çekinmeyin. Kökleri yarı yarıya keserek kısaltın. Böyle yapmak kaktüslerin hızlı gelişmesine yol açıyor. Önemlidir. Sonra kuru veya az nemli yeni toprak karışımı ile tekrar dikin. İlk on gün hiç sulamayın.

Çiçek açmaları

Çöl kaktüslerinin tomurcuklanma girişimine karar verme şartları ve çiçek açma zamanları türden türe değişir. Birçoğu kışın fazlaca üşüyünce çiçek açar. Ama ne kadar soğuğa dayanırlar, bu da türüne göre değişir. Soğuğa ne kadar dayanıklı olursa olsun, eve alışmış bir kaktüsü kış ortasında dışarıya koyarsanız soğukta derhal çürür gider. Önceden, yazdan beri yavaş yavaş alışması gerekir.

Çoğaltılmaları

Genelde bol bol mini yavru verirler. Bunları ilkbahar sonunda ayırıp başka saksılara dikin. Kesinlikle tutar büyürler. Köklenmesi zor, gelişimi çok yavaş türlerde ⇒ kaktüs aşılama tekniği uygulanır. Uzun boylu ve güçlü kaktüslerin gövdesini birkaç parçaya bölüp her birini köklendirebilirsiniz. Detayları yazmıyorum çünkü her türde aynı şekilde işe yaramayabilir. Kaktüsünüzün türüne göre çoğaltma bilgilerini mutlaka bulup okumalısınız. Buradaki bilgiler genel, tanıtım amaçlı. Tohumla da çoğaltabilirsiniz. Gayet kolaydır. Çimlendirme şartları türe göre değişebiliyor. Hangi türün tohumunu edinmişseniz hakkında bilgi de edinmelisiniz.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Botani

Etiketler: | |

'Kaktüs' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Sıla, Ankara dedi ki:

    Merhaba. Altı çeşit kaktüsüm var, yıllardır bakıyorum. Henüz hiçbiri çiçek açmadı. Sizin yazınızı okumam üzerine, bu sene soğukta bıraktım ve çok nadir suladım. Hepsi çok sayıda yavru verdi. O kadar çok ki, ana kaktüsler neredeyse görünmeyecek. Toprak değişimini ve yavruları ayırma işlemini hangi ay için önerirsiniz? Ankara’da hava ısınmaya başladı. Kaktüslerimden bir türünde çıkan yavruların hepsi dışarıya doğru yeşilimsi renkte kök vermiş. Diğer kaktüslerin yavrularında dışarıya doğru köklenme yok. Kaktüslerimdeki tüm yavruları ayırabilir miyim?
    ***
    Çoğaltmaya gerçekten ihtiyacınız varsa ayırın. Yoksa ayırmayın. Dertsiz başınıza dert açmayın. Birsürü saksılarla uğraşmak hiç kolay değil. Bir arada kalsalar çok daha iyi olur. Ayıracaksanız şimdi değil haziran başında ayırın.

  2. Nazılli, Kezban dedi ki:

    Bazı kaktusler ayakkabı gibi çesitli sekillerde olan fakat altları delik olmayan saksılarda satılıyor. Bu saksılar dogru mu? Olursa hangi turlerde olur?
    ***
    Bana sorarsanız altlarının delikli olmaması hiç doğru değil ama küçük yapılı ya da henüz yavru olan kaktüsler için geçici bir şey olarak bir süreliğine idare eder. Bitkilerin sağlığı düşünülmüyor sadece süs eşyası olarak tasarlıyorlar. Altı delik değilse toprak adamakıllı kurudukça çok az miktar su ile sulayacaksınız.

  3. Mehmet, Bursa dedi ki:

    Benim kaktüsüm hangi cins bilmiyorum. Linkte resmi var..
    ***
    Mammillaria cinsinden bir kaktüs. Güneş yetersizliğinden dolayı deforme uzamış gibi görünüyor. Eğer sorularınız varsa lütfen kendi sayfasına yazın: https://azbitki.com/mammillaria-mystax

  4. Tuğba, Gaziantep dedi ki:

    Merhaba. Altın fıçı dedikleri barrel kaktüs aldım. Satıcıya sordum top gibi büyüyenlerden mi diye. Evet dedi. Ama biraz boya vermiş. Top gibi değil. Tekrar tekrar sordum aldım. Ene verir mi?
    ***
    Sanıyorum doğru söylemiş. Böyle uzunca olması her tür top kaktüslerde bazen olabilen bir şey. Ya güneş yetersizliğinden ya da fazla bitişik yetiştirildiklerinden dolayı olur. Eğer şartlara ve bakımına dikkat ederseniz bundan sonra büyüdükçe yuvarlaklaşır.

  5. Özge, Ankara dedi ki:

    Kaktüslerim için özel kaktüs toprağı kullanıyorum. Normalde su geçirgenliği çok iyi ancak daha önce deliksiz bir saksıda biraz nemli kalmış bu toprak bir süre. Tekrar toprağı değerlendirmek istedim. Kaktüslerimde kullandım. Ancak olması gerektiği gibi çabuk bir şekilde kuruma olmuyor bu sefer de. Daha önce deliksiz saksıda tuz birikmesi oluşmuş bu sebeple de bu saksıda su tutuyor olabileceği aklıma geldi. Bu durumda toprağı yıkamam mı gerekir?
    ***
    Toprağın kurumaması belki de havasızlık yüzündendir. Hiçbir bitki ev içinde havasız kuytu yerlerde bulundurulmamalıdır. Tam pencere kenarında dururlarsa ve pencereleri sık sık açıp uzun süre havalanmalarını sağlarsanız birçok problemi engellersiniz. Toprak kurudukça bol bol su dökerek sulayın. Böylece tuz vb zararlı birikimler su ile beraber saksının alt deliklerinden çıkıp gider.

  6. İrem, İzmir dedi ki:

    Bende boru şeklinde uzayanlardan birkaç çeşit kaktüs var. Önceki evimde güneş ışığı yetersizliğinden incelmeler oldu. Şimdi gayet iyi görüyorlar ve uzadılar da ama incelikler öyle kaldı. İyileşmeleri için yapabileceğim bir şey var mı?
    ***
    Hayır yok. Zaten yanlardan filizlenip çoğalıp duruyorlar. Yeni saksılarda güzel şekilli büyütürsünüz.

  7. Ayşe, Konya dedi ki:

    Sekiz gün oldu toprak hâlâ nemli. Topraklarını tekrar değiştirmenin zararı olur mu? Değiştirmem gerekirse perlitsiz olan normal toprağına mı alayım?
    ***
    Burası kaktüs sayfası. Kış boyunca hiç rahatsız etmemeniz lazım. Topraklarını değiştirmişsiniz. Bir de sulamışsınız. Yanlış üstüne yanlış. Çürümezlerse iyidir. Sadece kaktüslere değil her tür bitkiye kış aylarında hiçbir şekilde toprak değiştirmek gibi rahatsızlıklar verilmemelidir.

  8. Hilal, İstanbul dedi ki:

    Soğuklar başlayınca kaktüslerimi içeri güneş gören güney cepheye almıştım. Fakat beyaz un bitleri olmaya başladı ve gövdeleri pörsümeye, buruşmaya başladı. Diğer bitkilerden ayırmak için balkona geri çıkardım. 4 farklı kaktüsüm yan yana toprağını değiştirip ayrı saksılara mı almalıyım yoksa bu şekilde mayısa kadar dışarıda bekletmeli miyim?
    ***
    Her şey ölümcül hatalardan ibaret. Ne desem boş. En iyisi bırakın nisan sonuna kadar sağ kalan olursa istediğiniz gibi gerekenleri yapın.

  9. Ali dedi ki:

    Yavruluklarından beri bende olan sütun kaktüslerim var. Yaz kış dışarıdalar. Artık saksıları çok büyük ve toprak veya saksı değişimi yapamıyorum. Tarla toprağındalar. Sorun olur mu? Büyümeye devam ediyorlar fakat ekecek yerim yok ve daha büyük saksı da bulamam. Ne yapabilirim?
    ***
    Kocaman saksılara hiç gerek yok. Bitkinin devrilmemesine yeterli ağırlık sağlamak için yeterli büyüklükte saksı, gerekirse saksı dibine ağır taşlar yerleştirerek yeterli ağırlık oluşturun. Böylece kaktüslerin devrilmeyeceği şekilde rahat duracakları ebatta saksı fazlasıyla yeterlidir. Topraktan söküp istediğiniz gibi kök budaması yapabilirsiniz. Hatta büyük tek bir saksıya iki üç büyük kaktüs yan yana dikebilirsiniz. Böylece yer işgaliye sıkıntısı olmaz.

  10. Mehmet, İstanbul dedi ki:

    Bazı kaktüs yetiştiricileri yavaş salınımlı gübreyi ( 8-9 ay) uyguluyor. Besleyiciliği olabilir ama sonuçta kimyasal. Biz de az miktar uygulasak gelişimine katkı mı yoksa zarar mı veririz?
    ***
    Ona akıllı gübre de diyorlar. Ben hiç denemedim. Kullanımı bir hayli arttı. Demek ki faydası oluyor.

  11. Ayşe, Kıbrıs dedi ki:

    Geçenlerde tozlu hava etkisiyle bildiğiniz sarı çamur yağdı. Bitkilerimin üstü sarı sarı oldu. Sonraki gün ise şiddetli sağnak yağmur yağdı. Bir kısmı temizlendi fakat özellikle kaktüsler çok iyi temizlenmedi. Durup yıkamam gerekir mi? Yoksa bir zararı olmaz mı?
    ***
    Zararı yok. Burada Didim’de de her yıl bu zamanlarda oluyor. Afrika çöllerindeki kum fırtınalarıyla havalanan incecik çöl kumu. Mesela şu anda bahçemdeki tüm bitkilerin yaprakları kurumuş toprakla kaplı haldeler. Faydası bile var. Bitkiler yaprakları ve yeşil dış derisi yoluyla demir vb elementleri o çamurlu yağmurlar sayesinde alıyor ve daha sağlıklı oluyorlar.

  12. Ayça, İstanbul dedi ki:

    Elimde yılan kaktüsü var. Diğer kaktüslerim çok sağlıklı ama bu sürekli kızarıp yumuşuyor ölmüyor da. Kıpkırmızı kalıp duruyor, pörsüyor. Nedeni nedir acaba? Kapalı balkonda aktif hava sirkülasyonu var süzek ve boyuna uygun saksıda.
    ***
    Ya toprağı son derece kötü bir şey ya da hiç sulamıyorsunuz. İkisinden biri.

  13. Filiz dedi ki:

    Kaynana dili kaktüsüm baya güzel yavru veriyor ancak oluşan yeni yavrular yassı değil boyuna uzuyor. Evim öğleden sonra güzel güneş alıyor. Nerede yanlış yapıyorum acaba? Tavşan kulağım da sanki kendini yılan kaktüs zannediyor yassı büyümüyor.
    ***
    Evinize güneş geliyor olabilir ama anlattıklarınıza göre kaktüslerinize güneş gelmek şöyle dursun ışığı bile az alıyorlar. Galiba perde arkasında tutuyorsunuz. Güneş ışınları direkt olarak kaktüslere gelmeli. En az 3 saat sürecek. Diğer gündüz saatlerinde ise bulundukları yer dışarısı gibi güçlü ışıklı olmak zorunda.

  14. Ela, İzmir dedi ki:

    Bugün 3 minik kaktüs aldım toprağını değiştirmeli miyim? Sulamalı mıyım?
    ***
    Yaz mevsimi başlarken şimdi ne gerekiyorsa hiç çekinmeden yapabilirsiniz.

  15. Emre, İzmir dedi ki:

    San pedro kaktüsünün bakımı hakkında yazdığınız genel bilgiler harici tavsiyeniz var mı? Ayrıca doğada 10 metreye kadar büyüyebilen san pedro evde çok zor gelişiyor. Bunu nasıl düzeltebiliriz?
    ***
    Doğada o kadar büyümesi herhalde en az 40 yılı alıyordur. Ev içinde gelişimi yavaş olur. Güneş ve rüzgar ister. Çoğunluk kaktüslere göre daha dayanıklı ve daha uyumludur.

  16. Samet, İstanbul dedi ki:

    Adini dahi bilmedigim sanirim kaktusgillerden olan bitkim sararmaya basladi. Muhtemelen govdesine su puskurtmesi gelmis olabilir. Resmini sizinle paylasiyorum. Nasil bir yol izlemeliyim yardimci olabilir misiniz? https://www.hizliresim.com/8dtdmny
    ***
    Bitkiniz kaktüs değil. Problem sanıyorum havasız kapalı yerde tutmanızdan, ışıktan bile mahrum etmenizden ve bir de hiç mi hiç sulamamanızdan kaynaklanıyordur. Bilgi vermemişsiniz ve ben de aklıma ilk gelenleri sıraladım. Tahminlerim hatalı olabilir. Her neyse. Benim aynı tür bitkim sürekli açık havada, güneşli yerde ve birçok dallarıyla yemyeşil. Neredeyse gün suluyorum. Siz de acilen dışarıya açık havaya çıkarın. 7/24 rüzgar alsın. Gündüzleri iki üç saat kadar güneş alsın. Ayrıca normal saksı ister. Kumlu taşlı torf topraklı toprak karışımı ister. Bardak gibi şeylerde olması ancak ofis masalarında hiç sulamadan can çektirerek ölmesini beklemek içindir. Kendi sayfasına bakabilirsiniz: https://azbitki.com/les-cicegi

  17. Samet, İstanbul dedi ki:

    Bitkim diger bitkilerin yaninda, su verdim cok az ve govdesine de sktim biraz ondan sonra boyle oldu. Bir haftadir balkonda gittikce sarariyor. Su vermedigim zaman keyfi cok yerinde fakat ihtiyaci vardir diye cok az su verdim sonuc bu. Cok sevdigim, adini da bilmedigim bir bitki, yenisini bile nasil bulurum bilmiyorum. Bu sararmayi durdurmak icin topragini dediginiz gibi degistirip, saksiyi buyutup balkona mi koyayim?
    ***
    Görüyorsunuz ticari sözüm ona sukulent toprakları ne kadar rezalet maddeler. Veya bulunduğu yer geceleri sıcak ve esintisiz ise bu yüzden kötü ekilenmiştir. Durumu hiç iyi değil. Hemen şu anda dışarı açık havaya koyun. Nasıl bir toprak kullanmışlarsa bitkiyi zehirliyor olabilir. Hatta topraktan söküp kökleri yıkayın, kurulayın ve toprağa dikmeden açık havada kuru bir yerde bekletin. Bu sırada daha uygun ve temiz toprak karışımı yaparsınız. Toprağa dikince sulamanıza gerek yok. Biraz öyle kalabilir. Hatta toprağa dikmeden öylesine kupkuru toprağın üstüne bıraksanız açık hava sayesinde toprağa kök uzatıp bağlanır. Şu an için acil yapmanız gereken şey süratle açık havaya dışarıya koymak. Şu sayfayı da okuyun: Yazın sıcakta sulama peşinden ölen bitkiler


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.