Mor salkım

Mor salkım Fabaceae (Baklagiller) familyasından Wisteria cinsinin mor çiçekli türlerine denir. Mor salkım liana tarzı gelişen, ağaçlara tırmanan,  mor çiçekleri toplu halde aşağı sarkık salkım biçiminde gelişen birkaç tür asmadır. Özel bakım ve budamalarla ağaç formu almaya elverişlidir.

Mor salkım çiçekleri

İlkbaharda mor salkım çiçekleri

Mor salkım türleri

Hibritler, kültivarlar haricinde üç doğal has tür mor salkım var. Bu arada, has türler hibritlerden ve kültivarlardan daha yaygın yetiştiriliyor. Bunların genel özellikleri, üretim yöntemleri ve birbirlerinden farklılıkları kısaca şöyle:

Wisteria sinensis (Çin visteryası)

Bütün dünyada en yaygın olan Çin visteryası ağaçlara, dallara, destek değneklerine sarılırken saat yönünün tersine hareket eder. Böylece çok benzer türler olan Japon visteryasından ve Amerikan visteryasından kolayca ayırt edersiniz. Diğerlerinden başka bir farkı da azgınca ve hızlıca gelişmesi, aşırı sıcak memleketlerde bile, fakir topraklarda bile aynı şekilde gelişmesidir. Çok sık budama gerektirir. Çiçek salkımları orta uzunlukta olur. İlkbaharda önce çiçek açar, sonra yapraklarını geliştirir. Kış soğuklarına dayanıklılığı -30C derecedir. Olgun dal çeliği ve yarı olgun dal çeliği yöntemleriyle çoğaltılır.

Wisteria floribunda (Japon visteryası)

Çiçek salkımları en uzun, en gösterişli olan mor salkım türü budur. Salkımlar bazen yarım metreyi bulur. Kış soğuklarına -35C dereceye kadar dayanır. Tohumla çoğaltılır. Tohumlar olgunlaştıklarında hemen ya da sonbaharda ekmeniz gerekiyor. Saklamaya gelmez. Ayrıca diğer mor salkım fidanlarına aşı yaparak da bu türün fidanlarını elde edersiniz. Çünkü tohumdan yetişenlenlerin çiçek açma genetik yaşına gelmeleri 5- 10 yılda mümkün olur. Ama aşı ile en geç ikinci yılda çiçek açmaya başlarlar.

Wisteria frutescens (Amerikan visteryası)

Amerikan visteryasının salkımları oldukça kısa ve az çiçeklidir. Diğerlerinden daha sakindir. Çünkü yavaş büyür. Ayrıca ağaç formu vermek ve ağaç formunda zapt etmek kolaydır. İlkbaharda yapraklar ve çiçekler aynı hızla gelişir. Kış soğuklarına dayanıklılığı -25C derecedir. Bu türde fidan üretim yolu dipten büyüyen sürgünlerini ayırma iledir.

Mor salkım yetiştirme

Gözünüz hep üstünde olmalı. Çok hızlı bir şekilde ağaçları kaplar. Ağaç dallarında gürce dallanıp budaklanarak dalları kırar. Yerini seven bir morsalkım neredeyse her ay budama gerektirir. Esas çiçek açma zamanları ilkbahardır ama duruma göre sonbahara kadar daha az çiçekli olarak devam ederler.

Başlıca gereksinimleri

Güneşi sever. Gölge yerlere uygun değildir.

Toprak seçmez. Sadece ağır killi topraklar uygun değildir. Toprak ağır killi ise 1 metreye yakın derinlikte çukur açılın. Sonra çıkardığınız toprağı dere kumu ve ponza taşı ile karıştırıp çukura doldurun ve mor salkım fidanınızı dikin. Yoğun kireçli topraklarda ise klorozis sorunu baş gösterebilir. Bunun çözümü demir şelattır.

Suyu sever. Susuz bırakmayın.

Bahçeye dikme yeri ve zamanı

İklim uygunsa yılın her zamanında fidanını alıp bahçeye dikebilirsiniz. Kış mevsimi fazla sert geçen yerlerde sadece ilkbaharda dikin. Yaz boyunca kökler toprağa iyice işlesin. Yaz mevsimi aşırı sıcak geçen yerlerde ise yaz hariç her zaman uygundur. Fidan saksıda ise veya tüplü fidan ise sakın kökleri bulunduğu topraktan ayırmayın. O şekilde çıkarıp dikeceğiniz yere yerleştirin.

Morsalkımı bahçeye dikeceğiniz yer hem güneşli hem iyi rüzgar alan bir yer olmalı. Yoksa çeşit çeşit mantar hastalıkları olur ve önünü alamazsınız. Güneşsiz yerlerde çiçek açmaz, açsa da birkaç yıl sonra ve az sayıda açar.

Çiçek açmaktan vazgeçme problemi

Sadece genç mor salkımlarda olan bir problemdir. 5-6 yıl yaşlanan mor salkımda bu problem olmaz. Bir bahçeye yeni dikilen bir mor salkım ilk yıl ya da ilk iki yıl çiçek açtıktan sonra 2-3 yıl çiçek açmayabilir. Başlıca üç sebebi var: Birinci sebebi “Saksıda meyveli, bahçeye dikince meyve vermiyor” sayfasından okuyabilirsiniz. İkinci sebep yanlış gübreleme ve yanlış budamadır. Mor salkıma gübre verecekseniz azot fakiri gübre bulup vermelisiniz. Budamaları aşağıda ilgili kısımda anlattığım gibi yapın.

Birinci sebeple ilgili problemin olmaması için önlem:

Visteryanız diktiğiniz yerde bir kış geçirdikten sonra, eğer çok gürce, azgınca gelişim göstermeye başlarsa temmuz ortasında sulamayı bırakın. Bundan sonra sadece yapraklarda ciddi pörsüme gördükçe sulayın. Bu sayede fidan yorgun düşer ve gelecek ilkbaharda çiçek açacak şekilde yapılanmaya girişir.

Budama

Mor salkımların çiçek açması bir yıllık dallardan (daha doğrusu geçen yaz yeni gelişen dallardan) oluyor. Kış sonu budamalarında bu dalları tam dipten yok etmemelisiniz. Birkaç filizlenme gözü bırakmalısınız. Yoksa çiçek açmaz.

1- Kışın güçlenmesi amacıyla kış başı budaması

Kış soğuklarının başında yapın (İstanbul’da aralık ayı ortasında). Bu budamada dalları sadece en uçlarından budayın. Böylece uçlardan soğuk alan bünye besini enerjiyi daha gerilere çekmeye başlar.

2- Kış sonu esas budaması

Zamanı kış sonunda, bitkide uyanma başlamadan öncedir. Geçen yaz yeni gelişen dalları şimdi sadece iki-üç, en fazla dört filizlenme gözü kalacak şekilde kısaltın. Kış sonundan sonra don olayı riski varsa 4 filizlenme gözü bırakın. Yaşlı mor salkımlarda dalları istediğiniz uzunlukta bırakabilirsiniz. Hem böylece daha fazla çiçek açacaktır. Gençlerde dalları fazla kısaltmak daha iyi.

3- Gelişim zamanı budamaları

İlkbahar çiçekleri geçtikten sonra başlayarak, azgın gelişime göre, gerekirse sonbahara kadar budamalara ayda bir gibi devam edin. Bunda amaç mor salkımın her yeri istila etmesinin önüne geçmektir. Yani şart değil, isteğe göre bir budamadır.

Besin, gübre verme

Hızlı büyümesini istediğiniz genç morsalkımlara genel amaçlı bitki besini (NPK 10-10-10) ya da koyun gübresi verin. Yeterince büyüyünce eğer toprak çok fakirse gübre ister. NPK 5-10-10 gibi azot oranı düşük bitki besinine devam edin. Toprak iyi kalitede ise, daha doğrusu mor salkımın gelişiminde kusur yoksa hiç besin, gübre istemez.

Ağaç formunda mor salkım

Mor salkımı asma şeklinde yetiştirebileceğiniz gibi ağaç formu da kazandırabilirsiniz. Ağaç formu verilmiş mor salkım son derece güzel bir süs ağacı olur. Zarafetine diyecek yok. Ama bir de o halde tutmak için ne kadar budama gerektiğini düşünürsek, kolay değil. Aşırı hareketli gür gelişme özelliği var. Bu yüzden ağaç formunda yetiştirmek için daha çok Amerikan morsalkımı Wisteria floribunda türü tercih edilir.

Saksıda mor salkım yetiştirme

Kalın kenarlı ve devasa boyutlarda çok büyük çömlek saksı gerekiyor. Çünkü köklerinin ısınmaması şart. Saksıda kökler belirli bir alanda hapis kalacağından dolayı iyi bir toprak kullanmalısınız. En sevdiği toprak doğal humuslu gerçek topraktır. İkinci yıldan itibaren besin takviyesi ister. Her 4 yılda bir kış sonunda toprak değiştirirken köklerde azaltma yapın. Saksıda yetiştirilen mor salkımlara kök budaması şart. Hem böylece daha büyük saksı gerekmez.

Mor salkım fidanı üretimi

Yukarıda her üç ayrı tür mor salkımdan bahsederken hangi türün nasıl çoğaltılabileceğini yazmıştım. Burada her türde geçerli genel birkaç detay veriyorum.

1- Her tür tohumla üretilebilir. Ancak fidanlar bir yaşını doldurduklarında , olgun-yaşlı bir mor salkımdan alacağınız parçalarla aşılamanız gerekir. Yoksa çiçek açmaları için 5 – 10 yıl bekleyeceksiniz.

2- » Kök çeliğini deneyebilirsiniz. Yalnız aşılı mor salkımlarda kökler farklı türdür.

3- Toprağa çok yakın yan dal varsa » basit daldırma yöntemi denenebilir.

4- Aşılama çeşitli amaçlarla yapılabilir. En çok ihtiyaç duyulan sebep tohumdan yetişmiş mor salkım fidanlarına erkenden çiçek açtırmak içindir. Ayrıca çelik vb. yollarla çoğaltılması mümkün olmayan kültivarlar diğer morsalkım fidanlarına aşılamayla çoğaltılırlar.

Zararlıları, hastalıkları

İlkbaharda siyah bitler musallat olur. Havalar ısınınca kaybolurlar. Eğer gölgede tutuyorsanız çok küçük fidanlara zararları büyük olur. Kuru ve sıcak yerlerde örümcek bitler fazlaca zarar verebilir. Bunun çözümü hortumla üstüne sık sık su sıkmaktır. Su sıkmayı sabahları yapmalısınız. Dallara yapışıp bitkinin öz suyunu emen kabuklu bitler de mor salkıma musallat olabilir.

Rüzgarsız ve havası nemli kuytu yerlerde yapraklarda birçok mantar hastalıkları oluşur. Gövdede kanker (gövdede çürüme yapan mantar hastalığı) olabilir. Mor salkımı yanlış yerlere dikmeyin. Ayrıca çok nadir de olsa köklerde mantar hastalığı gelişip bitkiyi kurutabilir. Kök budaması tavsiyelerine uymayın. Sadece saksılarda yetiştirilenlere kök budaması gerekiyor. Temiz bıçakla budama yapmalı ve sonra kesik yerlere bahçe sülfürü (toz kükürt) sürmelisiniz.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Bahçe / Balkon Süs Bitkileri

Etiketler: | | |

'Mor salkım' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Emine, Bodrum dedi ki:

    Morsalkım tohumları nasıl çimlendirilir?
    ***
    Kış aylarında bir saksıya ekeceksiniz. Dışarıda hiç güneş almayan en soğuk yer neresiyse orada tutun. Hiç susuz bırakmayın. Nisan ayında saksıyı güneş göreceği bir yere alın. Bu şartlarla çimlenmeleri gerekiyor.

  2. Akın, İstanbul dedi ki:

    Online olarak sipariş ettiğimiz fidemiz bugün geldi. Yaklaşık 50-70cm tek bir dal. Üzerinde hiç yaprak yok. Sadece tomurcuğa benzeyen bir şeyler var. Eşim ucundan biraz kesti dal canlı mi ölü mü onu bile anlayamadık. Haliyle çok üzüldü. Diktik ama bu şekilde olup kupkuru bir dal sonra yasama şansı olur mu acaba?
    ***
    Bunu bilmeme imkan yok. Bekleyip göreceksiniz. İsterseniz tomurcuğa benzettiğiniz şeylerden birini koparıp elinizle ezin. İçi canlı ise kupkuru bir dal olmadığını anlarsınız. İnternette satış yapanların yüzde doksan dokuzu sahtekar. Şimdiye kadar en güvenilen yerlerden bile hiçbir şey almadım. İstanbul’da her yerde fidanlıklar varken internetten alışveriş yapmanıza aslında hiçbir şekilde ihtiyacınız yok. Vaktiniz olduğu zamanlar gidin görerek seçerek alın.

  3. Nur, Didim dedi ki:

    Yeni bahçeme kameriye yaptırdım. Büyük fide alıp iki başına dikip bir an önce sarmasını istiyorum. Fakat iyi fide nasıldır nereden alabilirim? Ne yapmam gerekir? Aydınlatır mısınız?
    ***
    Bir tanesi fazlasıyla yeter. Nereden alacağınızı bilmiyorum ama bu haftalarda Didim semt pazarının çiçekçileri bahar sezonu için çeşitli çiçek fideleri almak amacıyla Bayındır gibi toptan çiçekçilik merkezlerine giderler. Onlara söylerseniz gittiklerinde sizin için mor salkım bulup getirirler. Sağlıklı ve kökleri güçlü bir fidan bulmalarını tembihleyin.

  4. Elif, Bursa dedi ki:

    Ben bunun bir ağaç olduğunu bilmiyordum ve küçük bir saksıya ekmiştim. Hemen değiştirmeli miyim yoksa kışın gene yaprak döktüğü zamanları beklesem daha mı iyi olur? Aşı yerine kadar baş parmak kalınlığında. Aşıdan sonrası daha ince. Yaklaşık 130cm. Sizce çiçeklenmesi ne kadar zaman alır tahmini?
    ***
    Kocaman saksı ister. Ama şimdi tehlikeli bir zaman. Eğer toprağı ve kökleri birbirlerinden hiç ayırmadan büyük saksıya aktarabilecekseniz şimdi yapın. Yoksa gelecek yıl mart sonunda yapın. Ne zaman çiçek açar bilemem. Gerçekten aşılı ise bir iki yıl sonra çiçek açmaya başlar sanıyorum. Aşılı değilse daha uzun sürer. Ayrıca aşı yerinin daha aşağısından hiçbir filizlenmeye ve dallanmaya izin vermeyin.

  5. Serap, Kırklareli dedi ki:

    Mor salkım çiçeğim bahçede çok büyük ama bu sene hiç yeşillenmedi açmadı.
    ***
    Tamamen yapraksız kalmışsa ve üzerinde hiçbir yeşillik, filizlenme yoksa kesin ölmüştür.

  6. Dilber, Kırklareli dedi ki:

    Ben de internetten tohum sipariş ettim. Tohumu nasıl ekmemi öneriyorsunuz?
    ***
    Keşke siparişten önce araştırıp sorsaydınız. Tohumdan yetişenler çiçek açmaya en az 10 yıl sonra başlar. Veya 1-2 yaşına geldiğinde aşılamanız lazım. Tohumları gübresiz ve kumlu bir toprağa 3cm kadar derine gömün ve sulayın. Mini fidanları daha sonra esas yerlerine daha iyi bir toprağa, ama köklerini eski toprağından hiç arındırmadan toprağıyla birlikte dikmelisiniz.

  7. Büşra, İstanbul dedi ki:

    Mor salkım için büyük bir saksı kullanın demişsiniz. Peki saksının boyutları en az ne kadar olmalı?
    ***
    Kökleri serinde olmalı. Saksı ne kadar büyük olursa o kadar iyidir. En azından 40cmX40cm ebatlarında.

  8. Sultan, Bursa dedi ki:

    Merhabalar kapımda mor salkım var. Sanırsam 3-4 yılık fidan halinde gelmişti. Biraz büyüdü. Bilmeden gelişigüzel budadım. Geçen sene hiç yaprak vermeden 15-20 tane kadar çiçek açtı. Sonra çiçekleri soldu. Her yer yaprak oldu. Gene büyüdü. Ben kışın gene budadım. Ve bu sene hiç çiçek açmadı. Şu an sırf yaprak durumda. Acaba ben çiçeğini küstürdüm mü? Yoksa bunu çeşidi mi böyle? Çok çiçekliden aşılama mı yaptırsam?
    ***
    Budamayın. Bırakın iyice büyüsün, serpilsin, yorulsun. Fazla büyümüş ve yorulmuş olunca çok fazla çiçek açar. Hiç şüpheniz olmasın. Şimdi artık hiç budamazsanız gelecek yıl ilkbaharda herkesi şaşırtacak kadar fazla çiçek açar. Gerçi budamanız püf noktaları var. Yukarıda yazılı. Ama mutlaka çiçek açmasını istiyorsanız hiç budamamanız daha iyi olur. Yani yanlış budamada o yıl hiç çiçek açmama riski var.

  9. Sultan, Bursa dedi ki:

    Budama yapmasam aşağı eğilen dalları sağa sola mı yönlendireyim? Ayrıca kışın da mı budamıyayım seneye kadar yani?
    ***
    Siz galiba bu bitkiyi cüce tutma çabasındasınız. Ben hep metrelerce uzamış halde gördüm. Cüceleştirme usullerini hiç bilmiyorum. Bana sorarsanız bırakın metrelerce uzasın. Budama konusu yukarıda yazılı. Budamak isterseniz çiçek açmama riskini göze almanız lazım. Diğer sorunuza gelince Bursa’nın kış soğuklarına begonvil kesinlikle dayanamaz.

  10. Mine, Toronto dedi ki:

    Bahçemde kocaman bir mor salkım bitkisi var. Bir de Japon Akçaağacı. Geçen yıl mor salkım akçaağaca uzandı. Belki görsel olarak hoş olur diye müsaade ettim ama fazla sarılıp akçaağacı boğmasını da istemiyorum çünkü akçaağaç da oldukça büyüdü ve serpildi ve sağlıklı durumda. Henüz hiçbiri tam anlamıyla yapraklanmadı, buralara bahar geç geliyor. Ne yapmalıyım?
    ***
    İzin vermemek zorundasınız. Ağaca 1 metreden daha fazla yaklaşmasın. O kadar dikkatli olun. Ağaca yaklaşan mor salkım dallarını kesin.

  11. Sultan, Bursa dedi ki:

    Hayır cüce tutmak çabasında değilim. Özellikle kapımda kocaman ağaç olsun istiyorum. Boy olarak şu anda 3 metreye yakın. Ama güçlü değil. Gövde kalınlığı bir su bardağı kalınlığına yakın gibi.
    ***
    Gövde fazla kalın ama boyu sadece 3 metre. Çok daha ince olduğu halde bütün evin her yerini metrelerce sarmış olanları çok gördüm. Siz aşırı fazla buduyorsunuz. Başka sorun yok sanıyorum. Diğer bitki ise Bursa’da kışın hayatta kalması mümkün değil. Üçüncü sorunuza gelince en güzeli ve en kolay şunlar: Kardinal sarmaşığı ve yıldız çadırı

  12. Filiz, İzmir dedi ki:

    1,5 ay önce aldığım mor salkımımı güneş gören ve rüzgar alan bir alana, duvar dibine ektim. Her gün bolca suluyorum. Ancak sadece 2 yerden zayıf yaprak çıkarttı. Yapraklarının renklerinde hafif bozulmalar var. Mutlu görünmüyor yani. Mutlu olup daha güçlü büyümesi için ne yapabilirim?
    ***
    Her gün sulamanız çok yanlış ve çok zararlı. Eğer oraya dikerken köklerini bulunduğu topraktan arındırıp da diktiyseniz çok kötü bir hata yapmışsınız. Ya ilk hatanızdan dolayı ya da başka bir sebepten dolayı kökler fena zarar görmüş. Sakın gübre filan vermeyin. Şimdi yapılacak bir şey yok. Bekleyeceksiniz. Toprakta ciddi bir kuruma olmadıkça sulamayın.

  13. Şener D. -Muş dedi ki:

    Bahçeye ektiğim mor salkım iki yıldır çiçek açmıyor. Çiçek açması için ne yapmam gerekiyor?
    ***
    Biraz dallanması lazım. Bir şey yapmanız gerekmez.

  14. Akın, İstanbul dedi ki:

    Bizim mor salkım yapraklandı. Hatta eşim balkonda ip yaptı oraya da sarıldı. Lakin yaprakların üzerlerinde aynı örümcek ağı gibi bir şey olmaya başladı ve sararıp soldular. Hepsini kestik. Sadece gövde kaldı. Yeniden yemyeşil oldu ancak yine üzerinde aynı örümcek ağı baş gösterdi ve yine yapraklar sarardı. Hastalık ne olabilir?
    ***
    Örümcek bit sorunu var. Ya her gün yaprakların altına üstüne tazyikli su fışkırtarak yıkayın ya da bu tip bitlere tam etkili bir ilaç kullanın. Ortalama 20 günde bir ilaçlamayı tekrarlayın. Ayrıntılı bilgi: Bitki bitleri (basra, koşnil vs yaprak bitleri)

  15. Sevim, Gölcük dedi ki:

    4-5 yıllık mor salkımımız var. Apartmanımızın bahçesinde çok güzel açıp uzamıştı. Yer dublexinde oturan komşu hiçbir dal kalmamacasına birkaç sefer iyice budadı. Şimdi onu oradan çıkarıp başka bir yere dikmeyi düşünüyoruz. Çünkü her budamada kökün her tarafından fışkırıyor inatla. Kökü çok derine gitmiş midir? Çıkarmak kolay olur mu? Zarar görür mü? Becerebilir miyiz? Bu işe girişelim mi?
    ***
    Mecbursanız oradan sökün. Elbette sökerken köklerinin çoğu kopacak. Buna çare yok. Ama yeni yerinde tekrar hayata tutunacaktır. Bu işi ya ekim ayı sonunda yapın ya da mart ayı sonunda yapın. Şimdi yaparsanız ölür gider.

  16. Gülsüm, İstanbul dedi ki:

    İstanbul Şiledeyim. Bol çiçekli mor salkım ağacım olsun ve duvar boyunca sarsın istiyorum. Nasıl bir fidan alıp hangi zamanda dikmeliyim?
    ***
    Fidanın kökleri açıkta satılan fidanlar sonbahardan kış sonuna kadarki dönemde ekmek içindir. Ama tüplü fidan dedikleri yani saksıda veya saksı benzeri naylon tüp içinde kökleri toprakta olan fidanlarını yılın her zamanında alıp dikebilirsiniz. Köklerini toprağından hiç ayırmadan saksısından çıkarıp öylece toprağa yerleştirin ve sulayın.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

Lütfen sorunuzu konu ile ilgili sayfaya yazmaya gayret edin.

Sorunuzu/Yorumunuzu yazın:

Sorunuz cevabımla birlikte 1 veya birkaç saat içinde burada görünür olacaktır. Lütfen ara sıra kontrol edin.